Trong các bản án hình sự được phát hành, nhiều tòa vẫn còn để “lọt sổ” những sai sót như sai về con số, tội danh, biện pháp ngăn chặn… Việc xử lý các sai sót này khác nhau, có tòa nghiêm khắc nhắc nhở và kiến nghị biện pháp khắc phục nhưng có tòa chỉ rút kinh nghiệm qua loa, cho rằng chỉ là sai do khách quan.
Sai chỉ phê bình, rút kinh nghiệm
Trần Ngọc T. và Ninh Thái H. bị Công an huyện T. (Thái Bình) khởi tố, bắt tạm giam lần lượt vào ngày 14 và 15-11-2011 về tội trộm cắp tài sản. Xử sơ thẩm cuối tháng 2- 2012, TAND huyện lại ghi sai khiến ngày bắt tạm giam bị lùi lại một tháng. Theo đó, bản án ghi: “Tuyên phạt bị cáo T. 12 tháng tù, thời hạn tù tính từ ngày tạm giam 14-10-2011; phạt bị cáo H. 15 tháng tù, thời hạn tù tính từ ngày tạm giam 15-10-2011. Chưa hết, khi ra quyết định thi hành án, tòa lại tiếp tục ghi sai cả tháng và biện pháp ngăn chặn tạm giam thành tạm giữ. Quyết định ghi thời hạn tù của bị cáo T. tính từ ngày bị bắt tạm giữ 14-10-2011 và bị cáo H. tính từ ngày bị bắt tạm giữ 15-10-2011.
Nhận thấy việc TAND huyện ra bản án và quyết định thi hành án sai lệch về thời hạn tạm giam và biện pháp ngăn chặn ảnh hưởng đến thi hành án nên mới đây viện trưởng VKSND tỉnh đã có văn bản kiến nghị yêu cầu chánh án TAND tỉnh phải nghiêm khắc phê bình và chỉ đạo TAND huyện T. đính chính ngay các sai sót nêu trên.
Tòa đang tuyên án một vụ trộm cắp tài sản công dân. (Ảnh chỉ mang tính minh họa) Ảnh: HTD
Cùng kiểu lỗi như trên nhưng các cơ quan tố tụng tỉnh Long An lại cho rằng đó là những sơ suất nhỏ chỉ cần rút kinh nghiệm. Nguyên cuối năm 2011, TAND TP Tân An xử sơ thẩm vụ La Thị Kim Chi bị truy tố về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo khoản 3 Điều 140 BLHS nhưng khi tống đạt quyết định đưa vụ án ra xét xử thì tòa lại ghi thành khoản 4. Trong biên bản phiên tòa, tội danh của bị cáo được “đổi” từ lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản thành lừa đảo chiếm đoạt tài sản; ngày xét xử cũng ghi sai, đáng lý là ngày 14-12-2011 thì ghi thành ngày 14-12. Trong phiên xử phúc thẩm mới đây, luật sư của bị cáo phát biểu đây là những nhầm lẫn, sai sót cộng với những vi phạm khác về nội dung cũng như tố tụng, đề nghị tòa hủy án sơ thẩm.
Tuy nhiên, HĐXX lại cho rằng đó chỉ là những sơ suất nhỏ không ảnh hưởng đến quyền lợi của bị cáo. Biên bản nghị án của tòa ghi sai tội danh và năm nhưng trong quá trình xét xử sơ thẩm, tòa đều thẩm vấn đúng tội danh nên chỉ cần rút kinh nghiệm. Hơn nữa, tòa sơ thẩm cũng đã tự giải trình về những vấn đề này nên không cần xử lý hay hủy án.
Không nên dễ dãi
Thẩm phán Trần Xuân Minh (Chánh án TAND quận 12, TP.HCM) cho rằng về nguyên tắc chung thì chỉ những sai sót đơn giản như sai về lỗi chính tả, nhầm lẫn về số liệu tính toán, sai ngày tháng, năm xét xử… thì tòa sơ thẩm có thể đính chính bản án. Còn những sai sót lớn trong bản án như sai về tội danh, việc áp dụng điều khoản, sai tên bị cáo… thì không thể đính chính mà phải khắc phục bằng cách hủy án. Trong trường hợp vụ án không có kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm thì tòa án đã phát hành bản án sai có quyền thu hồi bản án để phát hành lại cho đúng với bản gốc hoặc kiến nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Tuy nhiên, đó là nguyên tắc chung còn tùy vào trường hợp cụ thể mà phải xác định lỗi đó là nặng hay nhẹ, có cần kiến nghị hủy án không.
Thẩm phán Minh phân tích chẳng hạn sai tên lót của bị cáo trong một vụ án nhỏ thì có thể làm văn bản đính chính. Nhưng trường hợp tòa sơ thẩm tuyên bị cáo đó án tử hình thì bản án phải bị kháng nghị để hủy vì vi phạm tố tụng để xử lại cho đúng. Bởi lẽ sai sót dù nhỏ nhưng lúc này lại ảnh hưởng đến tính mạng của một công dân, bản án phải chính xác từ nội dung đến hình thức.
Về quy định pháp luật hiện hành, luật sư Trần Hải Đức (Đoàn Luật sư TP.HCM) phân tích Bộ luật Tố tụng hình sự và Nghị quyết số 02-2004 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định phần “xét xử sơ thẩm” không có bất kỳ một quy định nào cho phép đính chính bản án sau khi tòa tuyên và tống đạt bản án cho đương sự. Chỉ có Nghị quyết số 05-2005 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cho phép tòa phúc thẩm được quyền sửa lỗi chính tả, số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán sai. Với những án sơ thẩm có sai sót được coi là ảnh hưởng đến nội dung thì tòa sơ thẩm ra văn bản đính chính bản án là trái quy định pháp luật. Trường hợp này, VKSND cùng cấp hoặc cấp trên trực tiếp phải kháng nghị bản án để cấp phúc thẩm khắc phục những lỗi trên. Tương tự, nếu án phúc thẩm có sai sót về nội dung, tòa phúc thẩm ra văn bản đính chính bản án cũng là trái luật mà phải do VKSND cùng cấp hoặc cấp trên trực tiếp kháng nghị giám đốc thẩm để xem xét lại...
Theo luật sư Trần Ngọc Quý (Đoàn Luật sư TP.HCM), thực tiễn xét xử và ra bản án đã ghi nhận hàng loạt những lỗi như sai lý lịch bị cáo, nghề nghiệp, người nhà, ngày tính thời hạn tù, biện pháp ngăn chặn và nhất là các mốc ngày tháng... Những sai sót tưởng chừng như vụn vặt nhưng ảnh hưởng đến nội dung tình tiết của vụ án thì không thể coi thường, bắt buộc phải hủy án để xử lại. Ví dụ tòa ghi sai tội danh trong biên bản phiên tòa, biên bản nghị án, tính sai án phí… sẽ làm thay đổi bản chất vụ án, cũng như thay đổi quyền và nghĩa vụ của bị cáo.
Luật sư Quý cho biết quy định và cách ứng xử chung thì đã có nhưng chưa thực sự cụ thể rõ ràng nên Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cần hướng dẫn thêm về trường hợp nào tòa được đính chính, giải thích, sửa chữa, bổ sung hay phải kháng nghị, kiến nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm.
| Do lỗi đánh máy, án giảm hai năm! Cuối tháng 2-2012, TAND tỉnh Khánh Hòa xử sơ thẩm một bị cáo về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tuyên án 14 năm tù. Khi phát hành bản án thì số năm tù bị cáo phải chịu chỉ là 12 năm tù (giảm mất hai năm tù). Sau đó, thẩm phán ra thông báo đính chính bản án cho rằng việc nhầm lẫn mức án là do lỗi… đánh máy. Nhưng việc đính chính này sau đó có nhiều ý kiến pháp lý khác nhau. Người cho rằng chỉ cần đính chính như trên là đủ vì đó là lỗi về kỹ thuật khi phát hành còn bản án chính ghi mức án đúng. Có người nói quyết định hình phạt là mục quan trọng nhất nội dung bản án nên sai sót này là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, phải được xử phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm. Ý kiến khác cho rằng tiểu mục 2.2 Mục 2 Phần IV Nghị quyết số 04-2004 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao quy định khi phát hành bản án có sai sót với bản án gốc vì bất cứ lý do nào thì bản án đó cũng trái pháp luật... Một số vụ sai lặt vặt bị hủy án Ghi sai giờ xử Trước đây, TAND TP.HCM từng hủy một bản án hình sự sơ thẩm của TAND huyện Cần Giờ vì bản án và biên bản phiên tòa ghi vụ án được đưa ra xử lúc 8 giờ nhưng thực tế phiên tòa lại diễn ra lúc 14 giờ cùng ngày. Phiên tòa lúc 8 giờ không diễn ra vì thiếu hội thẩm nhân dân nên phải dời lại buổi chiều nhưng thẩm phán chủ tọa phiên tòa và thư ký sơ ý quên sửa trong lúc nghị án và viết án. Không chuẩn điều luật Năm 2010, TAND huyện Hàm Tân (Bình Thuận) xử sơ thẩm một vụ tai nạn giao thông. Biên bản nghị án ghi kết quả biểu quyết là bị cáo không phạm tội vi phạm các quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ. Vấn đề là thay vì ghi điều luật áp dụng là Điều 202 BLHS, biên bản lại ghi thành Điều 107 BLHS (tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong khi thi hành công vụ). Sau đó TAND tỉnh đã hủy án vì vi phạm nghiêm trọng tố tụng do ghi nhầm điều luật áp dụng. Ký hiệu ngoằn ngoèo... TAND TP.HCM từng bị Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM hủy một bản án hình sự do vi phạm tố tụng nghiêm trọng vì lý do khó tin: Trong bản án có đoạn không viết bằng tiếng Việt. Số là trong bản án sơ thẩm tuyên một bị cáo không phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, có một đoạn khoảng 20 chữ bị lỗi font chữ nên biến thành những ký tự ngoằn ngoèo. Thẩm phán chủ tọa phiên tòa đã sơ sót không đọc lại... |
THANH TÙNG
