Những ngày giữa tháng 4, thay vì khung cảnh thu mua nhộn nhịp thường thấy, nhiều khu vực vùng Đồng Tháp Mười lại rơi vào cảnh đìu hiu. Lúa đã thu hoạch xong, được vận chuyển lên bờ đê nhưng không khí mua bán lại rất trầm lắng.
Nỗi lo lắng hiện rõ trên gương mặt của nhiều nông dân khi hàng ngàn bao lúa nằm dài, chờ đợi trong vô vọng.
Lúa chất đầy bờ, nông dân đứng ngồi không yên
Ghi nhận tại xã Mỹ An (Tây Ninh) và xã Hưng Thạnh (Đồng Tháp), hàng loạt đống lúa được chất dọc theo các tuyến đê. Người dân không khỏi lo lắng bởi chỉ cần một cơn mưa bất chợt, toàn bộ công sức có thể đổ sông đổ biển.
Không ít hộ dân phải dựng mùng, túc trực xuyên đêm để canh lúa. Có những đống lúa nằm trên bờ suốt nhiều ngày, thậm chí cả tuần nhưng vẫn chưa được thương lái đến cân. Sự chậm trễ kéo dài khiến nông dân rơi vào tâm trạng mệt mỏi, bế tắc.
Theo ông Võ Văn Long (65 tuổi, ấp 7, xã Mỹ An, tỉnh Tây Ninh), lúa của gia đình đã thu hoạch xong, đã nhận tiền cọc từ thương lái nhưng sau nhiều lần liên hệ, việc cân lúa vẫn bị trì hoãn. “Họ nói nhà máy đã đầy, chưa thể đưa lúa về. Mình chỉ biết chờ thôi” - ông Long chia sẻ với giọng buồn bã.
Tương tự, ông Ngô Văn Thiện (54 tuổi, ấp 2, xã Mỹ An) cũng rơi vào cảnh chờ đợi. Sau khi nhận cọc 3 triệu đồng/ha, ông tiếp tục nhận thêm 50 triệu đồng từ thương lái, kèm lời hứa sẽ sớm thu mua. Tuy nhiên sau nhiều ngày, lúa vẫn nằm trên bờ vì lý do phương tiện vận chuyển chưa sẵn sàng.
Dọc tuyến từ Quốc lộ 62 qua đường tỉnh 834B đến kênh Nhị Mỹ, hàng chục đống lúa nằm rải rác. Có nơi được che chắn cẩn thận nhưng cũng không ít đống lúa chỉ được phủ qua loa hoặc để trần dưới nắng gắt.
Giá giảm, chi phí tăng, áp lực chồng chất
Không chỉ đối mặt với tình trạng chậm thu mua, nông dân còn chịu áp lực lớn từ biến động giá cả và chi phí sản xuất. Vụ đông xuân năm nay, dù năng suất đạt cao nhưng giá lúa lại giảm mạnh so với trước.
Cụ thể, giá nếp IR4625 trước đây dao động từ 7.000–7.300 đồng/kg, nay chỉ còn khoảng 6.000 đồng/kg. Trong khi đó, chi phí thuê máy gặt đập liên hợp tăng từ 1,7 triệu đồng/ha lên 2 triệu đồng/ha. Sự chênh lệch này khiến nhiều nông dân gần như không có lãi, thậm chí đứng trước nguy cơ thua lỗ.
Theo một thương lái tại xã Mỹ An, nguyên nhân chính của tình trạng chậm thu mua là do lúa chín rộ đồng loạt, sản lượng lớn trong khi kho chứa của các nhà máy đã đầy. Bên cạnh đó, việc vận chuyển cũng gặp khó khăn do chi phí xăng dầu tăng, phụ thuộc nhiều vào phương tiện vận tải.
“Chúng tôi đã đặt cọc thì chắc chắn phải lấy lúa của người dân, nhưng cái khó là khâu vận chuyển. Khi có xe thì nhà máy lại không nhận, khi có chỗ chứa thì lại không có phương tiện” - người này cho biết.
Theo ngành chức năng tỉnh Tây Ninh, thời điểm này đang bước vào cao điểm thu hoạch vụ đông xuân khiến lượng lúa hàng hóa trong dân tăng đột biến, vượt quá hạn mức thu mua tạm trữ của doanh nghiệp.
Trước thực trạng lúa thu hoạch xong lên bờ vẫn chờ thương lái, theo bà Đinh Thị Phương Khanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, ngành nông nghiệp đã nắm thông tin.
“Hiện nay, lúa đông xuân 2025/2026 đang vào mùa thu hoạch rộ, dự kiến đạt vượt năng suất, sản lượng nhưng người nông dân gặp rất nhiều khó khăn, chi phí tăng cao trong khi đó đầu ra giá giảm, không ổn định. Tuy không xảy ra tình trạng không tiêu thụ được nhưng việc thu mua chậm, lúa thu hoạch xong chờ thương lái, thu hoạch chậm hơn làm cho tỷ lệ thất thoát trong thu hoạch tăng, chất lượng giảm... ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất vụ tới.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã kiến nghị bộ, ngành, Chính phủ sớm có giải pháp hỗ trợ cho các doanh nghiệp, tăng thu mua tạm trữ tại kho các doanh nghiệp" - bà Khanh nói.
Không chỉ dừng lại ở chi phí đầu vào tăng cao, bài toán đầu ra cho nông sản ngày càng trở nên bấp bênh. Trong khi thị trường xuất khẩu gặp khó, sức mua giảm, nông dân lại phải gánh thêm rủi ro từ thời tiết và chi phí bảo quản khi lúa phải nằm ngoài đồng quá lâu.
Dưới cái nắng gay gắt của tháng 4, những bao lúa nằm phơi mình trên bờ đê không chỉ là nông sản chờ tiêu thụ, mà còn là nỗi lo, là hy vọng mong manh của người nông dân. Bài toán đặt ra lúc này không chỉ là giải quyết đầu ra trước mắt, mà còn cần những giải pháp dài hạn nhằm ổn định thị trường, nâng cao giá trị nông sản để người dân yên tâm bám ruộng.
Trong bối cảnh đó, việc giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng lúa gạo, đảm bảo an toàn thực phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ được xem là hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần sự phối hợp đồng bộ giữa ngành nông nghiệp, doanh nghiệp và chính người nông dân.
Khi đầu ra chưa ổn định, mỗi vụ mùa bội thu vẫn có thể trở thành nỗi lo. Và điệp khúc được mùa mất giá vẫn còn đó, ám ảnh những người gắn bó với ruộng đồng.
