Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang bước vào cao điểm vụ đông xuân 2025-2026, nhiều nông dân Tây Ninh phải đối mặt với nghịch lý trúng mùa nhưng mất giá. Khi chi phí đầu vào tăng mạnh còn giá nông sản lại sụt giảm, lợi nhuận gần như không còn, thậm chí thua lỗ.
Chi phí leo thang, giá bán lao dốc
Thực tế ghi nhận tại các địa phương vùng Đồng Tháp Mười như Tân Hưng, Mộc Hóa, Thạnh Hóa, Kiến Tường cho thấy vụ lúa năm nay đạt năng suất khá cao, dao động từ 6 đến 9 tấn/ha.
Tuy nhiên, niềm vui của người nông dân không trọn vẹn khi chi phí sản xuất tăng ở hầu hết các khâu từ làm đất, gieo sạ, chăm sóc đến thu hoạch và vận chuyển.
Theo bà Lâm Thị Kim Liên (xã Bình Hiệp), giá lúa hiện nay chỉ còn khoảng 6.000 đồng/kg, giảm đáng kể so với mức 6.600 đồng/kg cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, chi phí đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và xăng dầu đều tăng mạnh. Đặc biệt, chi phí thuê máy gặt đã tăng từ hơn 2 triệu đồng lên khoảng 3 triệu đồng/mẩu.
Không chỉ vậy, tổng chi phí đầu tư cho một mẫu lúa đã lên đến khoảng 40 triệu đồng, chưa bao gồm chi phí bơm nước trong điều kiện nắng nóng. Với mức giá lúa hiện tại, nhiều hộ gần như không có lãi. “Làm kiểu này coi như không có lời” - bà Liên thẳng thắn chia sẻ.
Đáng lo ngại hơn, tình trạng thương lái bỏ cọc trước ngày thu hoạch vẫn tiếp diễn khiến nông dân rơi vào thế bị động. Đây không phải là hiện tượng mới mà đã lặp lại trong nhiều năm, gây thiệt hại đáng kể cho người sản xuất.
Không chỉ riêng cây lúa, nhiều lĩnh vực sản xuất khác cũng chịu tác động tương tự. Tại vùng nuôi tôm ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh giá tôm sau Tết Nguyên đán đã giảm sâu trong khi chi phí nuôi trồng tăng cao. Điều này làm người dân e ngại tái sản xuất.
Theo ông Nguyễn Văn Huệ (ấp Thuận Lợi, xã Vàm Cỏ), giá tôm thẻ loại 30 con/kg đã giảm từ 175.000 đồng xuống còn 125.000 đồng/kg, trong khi tôm sú giảm từ 215.000 đồng xuống còn 180.000 đồng/kg. Mức giảm này lên tới khoảng 40.000 đồng/kg, tạo áp lực lớn cho người nuôi.
Nguy cơ bỏ ruộng vì càng làm càng lỗ
Trước áp lực chi phí, gia đình bà Liên phải tính toán cắt giảm một số khoản như hạn chế phun thuốc, bón phân, tuy nhiên nhiều chi phí thiết yếu như bơm nước vẫn không thể cắt giảm.
Theo bà Liên, không riêng gia đình bà mà nhiều hộ nông dân trong khu vực cũng đang rơi vào tình cảnh tương tự. Trước thực trạng này, nhiều người đã tính đến việc không tiếp tục xuống giống vụ hè thu.
“Tụi tôi chỉ mong Nhà nước có giải pháp bình ổn giá phân bón, xăng dầu để nông dân còn làm được. Chứ chi phí tăng mà giá lúa giảm như hiện nay thì khó trụ nổi”, bà Liên kiến nghị.
Trong khi đó, giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí thức ăn, vận chuyển và các dịch vụ liên quan đồng loạt tăng. Điều này khiến bài toán chi phí, lợi nhuận trở nên mất cân đối nghiêm trọng. “Nếu không có biện pháp kịp thời, người nông dân chắc bỏ ruộng hoang” - ông Huệ lo lắng.
Tình trạng này phản ánh rõ tác động kép mà ngành nông nghiệp đang phải đối mặt: Chi phí đầu vào tăng cao trong khi sức mua giảm và thị trường xuất khẩu gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, chiến sự tại Trung Đông đã ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp.
Ngoài ra, chi phí logistics tăng mạnh, có thời điểm gấp đôi so với trước đây, khiến doanh nghiệp hạn chế thu mua và xuất khẩu. Điều này càng làm đầu ra nông sản bị thu hẹp, kéo giá xuống thấp.
Cần giải pháp cấp bách và lâu dài
Trước thực trạng này, ngành nông nghiệp địa phương đã kiến nghị Chính phủ triển khai các giải pháp hỗ trợ khẩn cấp.
Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, một trong những đề xuất quan trọng là giảm thuế VAT đối với vật tư nông nghiệp nhằm giảm áp lực chi phí cho nông dân.
Bên cạnh đó, việc hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp thu mua và tạm trữ lúa gạo cũng được xem là giải pháp cần thiết trong bối cảnh vụ đông xuân đang bước vào giai đoạn thu hoạch rộ với sản lượng cao. Nếu không có biện pháp kịp thời, nông dân sẽ chịu thiệt hại lớn do không thể để lúa chín kéo dài ngoài đồng.
Về lâu dài, ngành nông nghiệp Tây Ninh khuyến cáo người dân cần điều chỉnh quy trình sản xuất theo hướng tiết giảm chi phí. Cụ thể, việc giảm lượng giống gieo sạ sẽ giúp giảm chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời hạn chế dịch bệnh.
Ngoài ra, đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất cũng là giải pháp quan trọng nhằm giảm thất thoát sau thu hoạch và tối ưu chi phí. Việc điều tiết mùa vụ hợp lý cũng cần được chú trọng để tránh tình trạng tăng sản lượng ồ ạt dẫn đến dư cung và giảm giá.
Song song đó, yêu cầu về chất lượng nông sản ngày càng khắt khe, đặc biệt là tiêu chuẩn về dư lượng và an toàn thực phẩm từ thị trường xuất khẩu. Điều này đòi hỏi người nông dân phải thay đổi tư duy sản xuất, hướng đến nâng cao chất lượng thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.
Từ thực tế trên có thể thấy, nếu không có những chính sách hỗ trợ kịp thời và chiến lược phát triển bền vững, nguy cơ nông dân bỏ ruộng là hoàn toàn có thể xảy ra. Khi đó, không chỉ đời sống người dân bị ảnh hưởng mà còn tác động trực tiếp đến an ninh lương thực và sự ổn định của ngành nông nghiệp trong dài hạn.
