Từ ngày 1-6, xăng sinh học E10 RON 95 (E10) chính thức được triển khai phân phối đại trà trên phạm vi toàn quốc để thay thế hoàn toàn cho xăng khoáng RON 95 (A95).
Trước xu hướng chuyển dịch nhiên liệu mới này, bên cạnh những băn khoăn về khả năng thích ứng của các phương tiện giao thông như xe máy và ô tô, vấn đề tương thích của các loại máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp (máy cày, máy kéo, máy cắt cỏ, máy cưa...) vốn thường sử dụng xăng dầu khoáng lâu năm đang là bài toán đặt ra cho người nông dân.
Liệu xăng sinh học E10 có phù hợp với các thiết bị này và giải pháp kỹ thuật nào giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng?
Mức độ tương thích của các loại máy móc nông nghiệp với xăng E10
Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM, xăng E10 chỉ có thể thích ứng tốt với các dòng máy mới sản xuất sau giai đoạn 2010 - 2015, tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất.
Nhiều loại máy móc nông nghiệp và tàu đánh cá công suất nhỏ tại Việt Nam hiện nay đang sử dụng động cơ xăng hai thì hoặc bốn thì thế hệ cũ, do đó xăng sinh học E10 không phải là lựa chọn lý tưởng cho các dòng máy này hay các thiết bị vận hành theo mùa vụ, có thời gian lưu trữ nhiên liệu lâu ngày.
Nguyên nhân do hàm lượng ethanol trong xăng E10 có đặc tính hút ẩm rất mạnh, dễ gây han gỉ, ăn mòn các chi tiết gioăng cao su, phớt chặn, đồng thời gây ra hiện tượng tách lớp nhiên liệu và tạo cặn bẩn, đặc biệt khi máy để lâu hoặc làm việc trong môi trường ẩm ướt.
Cụ thể, đối với các loại máy cắt cỏ và máy cưa xích sử dụng động cơ hai thì, mức độ tương thích với xăng E10 được đánh giá từ trung bình đến kém.
Thực tế ghi nhận nhiều trường hợp máy khó nổ, thậm chí bị bó máy sau khi sử dụng E10 do dầu pha bị tách lớp và hệ thống gioăng cao su nhanh chóng bị hư hỏng. Vì vậy, người nông dân được khuyến cáo nên ưu tiên sử dụng xăng A95 khoáng, nếu có thể, hoặc xăng E5 nhằm bảo vệ động cơ.
Đối với máy bơm nước và máy phát điện công suất nhỏ, mức độ tương thích ở mức trung bình, với rủi ro kỹ thuật chính khi sử dụng xăng E10 là nguy cơ gỉ sét bình chứa nhiên liệu và gây tắc nghẽn kim phun.
Đối với phương tiện vỏ lãi và tàu đánh cá ven bờ sử dụng động cơ ngoài, thiết bị sẽ tương thích tốt hơn với xăng E10 nếu là các dòng máy thế hệ mới nhưng sẽ giảm hiệu suất rõ rệt đối với máy đời cũ. Môi trường muối biển kết hợp với đặc tính của ethanol sẽ làm gia tăng nguy cơ ăn mòn hóa học ở mức độ rất cao.
Đối với các dòng máy cày mini, máy xới đất và máy kéo, khả năng thích ứng phụ thuộc hoàn toàn vào đời máy. Các dòng máy mới vận hành tương đối ổn định, trong khi máy đời cũ dễ gặp hiện tượng ăn mòn chi tiết và hao hụt nhiên liệu nhẹ.
"Nhìn chung, việc sử dụng xăng E10 đối với máy móc nông nghiệp đối mặt với rủi ro cao hơn so với xe ô tô hay xe máy. Nguyên nhân do đặc thù của máy nông nghiệp thường bị lưu kho lâu ngày, ít được bảo dưỡng định kỳ và liên tục làm việc trong điều kiện độ ẩm cao. Nhiều hộ nông dân cũng đã phản ánh tình trạng động cơ chạy không êm và khó khởi động sau khi chuyển đổi sang nhiên liệu E10", TS Dũng chia sẻ.
Đồng quan điểm trên, TS Huỳnh Quyền, Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM nhận định về mặt nguyên tắc khoa học, xăng sinh học E10 hoàn toàn có thể vận hành bình thường và an toàn trên các thế hệ động cơ xăng đời mới.
Đối với những động cơ cũ dùng cho máy nông nghiệp (máy cày, máy bơm, máy xới...), hệ thống nhiên liệu hầu hết vẫn sử dụng bộ chế hòa khí và không có bộ điều khiển động cơ tự động (ECU). Do không có hệ thống điều khiển tự động này, quá trình hòa trộn giữa nhiên liệu E10 và không khí không được kiểm soát tối ưu.
Khi vận hành, máy rất dễ gặp phải các sự cố như tiêu hao nhiên liệu cao hơn bình thường, động cơ bị nóng, chạy không đều, thậm chí bị tắt máy giữa chừng và gặp khó khăn khi khởi động lại.
Trong khi đó, các dòng động cơ đời mới hiện nay thường có tỉ số nén cao và được tích hợp hệ thống đánh lửa điện tử cùng bộ điều khiển động cơ tự động ECU. Bộ phận này giúp tự động tính toán, lựa chọn thời điểm đánh lửa phù hợp, kiểm soát chính xác tỉ lệ hòa khí giữa nhiên liệu và không khí, đồng thời điều chỉnh các thông số vận hành theo nhiệt độ buồng đốt.
Nhờ có sự can thiệp của ECU, quá trình đốt cháy nhiên liệu E10 diễn ra hiệu quả và hoàn toàn không gây ảnh hưởng tiêu cực đến tuổi thọ hay hiệu suất của động cơ.
Khuyến cáo kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng xăng E10 hiệu quả
Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, người nông dân cần chủ động kiểm tra tình trạng máy móc trước khi vận hành. Nếu thiết bị được sản xuất trước năm 2010 hoặc không có nhãn chỉ dẫn "E10 compatible" (tương thích E10), người dân nên chủ động tìm kiếm nguồn xăng E5, loại nhiên liệu tiếp tục được phép lưu hành đến năm 2030.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các chất phụ gia chuyên dụng là giải pháp gần như bắt buộc, đặc biệt đối với các loại máy móc ít sử dụng hoặc lưu kho lâu ngày.
"Người nông dân cần lựa chọn phụ gia từ các thương hiệu uy tín, pha chế tuân thủ đúng liều lượng chỉ định của nhà sản xuất. Thông thường là một chai phụ gia cho 50 - 200 lít xăng, áp dụng vào mỗi lần nạp nhiên liệu hoặc trước khi bảo quản máy. Vai trò của các chất phụ gia này giúp chống lại hiện tượng hút nước, ổn định cấu trúc nhiên liệu, ngăn ngừa gỉ sét và làm sạch hệ thống buồng đốt", TS Dũng lưu ý.
Ngoài ra, trong quá trình sử dụng máy móc thường xuyên, người dân nên đổ đầy bình xăng để giảm thiểu tối đa lượng không khí tiếp xúc bên trong, đồng thời chỉ nên mua nhiên liệu tại các hệ thống phân phối lớn, uy tín nhằm đảm bảo chất lượng.
Đối với máy động cơ hai thì, cần pha chế dầu nhớt đúng tỉ lệ kỹ thuật và vận hành cho đến khi cạn kiệt lượng xăng pha trước khi đưa máy vào kho lưu trữ. Khi kết thúc mùa vụ, cần thực hiện quy trình bảo dưỡng toàn diện: xả sạch xăng, vệ sinh bình chứa, thay thế lọc nhiên liệu định kỳ và kiểm tra độ đàn hồi của các gioăng cao su.
TS Huỳnh Quyền cũng khuyến nghị để đảm bảo an toàn và duy trì độ bền cho các thiết bị nông nghiệp, động cơ chạy bằng xăng khi chuyển sang dùng E10, người nông dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến cáo kỹ thuật.
Đầu tiên, tuyệt đối không tự ý tích trữ nhiên liệu lâu ngày trong kho. Theo tiêu chuẩn kỹ thuật, thời gian lưu trữ tối đa của xăng E10 chỉ trong vòng 45 ngày. Vì vậy, bà con nông dân không nên mua số lượng lớn để dự trữ dài ngày như thói quen trước đây.
Bên cạnh đó, trong quá trình sử dụng, người dân cần tính toán lượng nhiên liệu sử dụng vừa đủ, tránh để xăng E10 tồn đọng quá lâu trong bình chứa của các thiết bị.
Bản chất của ethanol là hút ẩm mạnh, nếu để lâu ngày sẽ hút ẩm từ môi trường, dẫn đến hiện tượng tách nước và phân lớp trong nhiên liệu, gây hại trực tiếp cho máy móc. Đặc biệt, người dùng cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng được ban hành kèm theo khi dùng E10 cho từng loại thiết bị để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
