Lúc 9 giờ 35 phút, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước đã hoàn thành xong bài thi Ngữ văn - môn đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Đề thi gây hứng thú cho thí sinh vì đề cập đến trí tuệ nhân tạo, ứng dụng công nghệ đang được quan tâm hiện nay.
Đối với giáo viên, Ths Bùi Quang Khải, Tổ trưởng tổ Ngữ văn, Trường THCS - THPT Hồng Hà, TP.HCM nhận định đây là một đề thi có chất lượng tốt, thể hiện rõ định hướng đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông 2018. Bộ GD&ĐT năm nay đã chọn được ngữ liệu mới hoàn toàn, hấp dẫn và mang tính thời sự cao, đồng thời các câu hỏi được thiết kế theo hướng phát triển năng lực thực sự - chứ không phải kiểm tra trí nhớ thuần túy như trước đây.
Ở phần đọc hiểu (4,0 điểm), văn bản đọc hiểu được trích từ cuốn “Code và Cát – Những nguồn lực công nghệ xoay chuyển thế giới” của tác giả Phan Tuấn (NXB Thế giới, 2026) - một ấn phẩm vừa xuất bản năm 2026, hoàn toàn mới. Đây là tín hiệu tích cực, đúng tinh thần của chương trình mới, ngữ liệu không xuất hiện trong sách giáo khoa, buộc học sinh phải vận dụng năng lực đọc hiểu.
Nội dung xoay quanh phát minh máy in của Gutenberg (1440) và tác động của nó đến lịch sử văn minh nhân loại - một chủ đề vừa có chiều sâu tri thức, vừa gợi mở liên hệ với thực tiễn công nghệ hiện đại (AI, Internet). Văn bản nghị luận xã hội này phù hợp với định hướng đọc hiểu văn bản nghị luận mà Chương trình 2018 yêu cầu đối với cấp THPT.
Các câu hỏi ở phần này đi từ nhận biết, thông hiểu, vận tích, vận dụng và liên hệ thực tiễn. Cụ thể:
Câu 1 hỏi nơi lưu giữ tri thức trước 1440. Đây là câu hỏi cơ bản, vừa sức, đảm bảo phân hóa học sinh trung bình - yếu.
Câu 2 (nhận biết - thông hiểu) yêu cầu chỉ ra câu văn chứa bằng chứng về vai trò của máy in đối với Shakespeare. Câu hỏi rèn kỹ năng đọc văn bản thông tin, xác định luận cứ trong lập luận.
Câu 3 (thông hiểu), giải thích hai cụm từ “tài sản bị giam cầm” và “nhiên liệu”. Đây là câu hỏi hay nhất trong phần đọc hiểu. Nó kiểm tra năng lực hiểu nghĩa hàm ẩn, cách tác giả dùng ẩn dụ để biểu đạt tư tưởng.
Câu 4 (thông hiểu - phân tích) dùng để nhận xét mối liên hệ giữa luận đề và luận điểm. Câu hỏi đúng hướng năng lực, kiểm tra tư duy đọc phân tích cấu trúc văn bản nghị luận. Tuy nhiên, với học sinh đại trà, đây là câu tương đối khó vì các em ít được luyện tập loại câu này một cách hệ thống.
Câu 5 (vận dụng – liên hệ thực tiễn) hỏi về việc sử dụng AI để tạo “sự cộng hưởng trí tuệ” từ góc nhìn người trẻ - câu hỏi mở, mang tính thời sự và sáng tạo cao. Đây là kiểu câu hỏi thể hiện rõ nhất tinh thần Chương trình 2018 không có đáp án duy nhất, học sinh được quyền bày tỏ quan điểm cá nhân.
Với phần viết (6,0 điểm), ở câu nghị luận xã hội, đề gợi hình ảnh Steve Jobs, Elon Musk, Mark Zuckerberg rồi đặt câu hỏi: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?.
Đây là một đề bài thực tế, gần gũi, kích thích tư duy. Học sinh không viết về một khái niệm trừu tượng mà viết về một vấn đề xã hội cụ thể, có liên quan trực tiếp đến thế hệ các em.
Yêu cầu khoảng 200 chữ là phù hợp, đủ để học sinh trình bày quan điểm mà không dàn trải. Đây là dạng đoạn văn nghị luận theo hướng thực hành viết mà chương trình mới chú trọng.
Với câu nghị luận văn học (4,0 điểm), bài thơ “Những chiếc lá” của Nguyễn Đình Thi là lựa chọn rất đáng chú ý. Nguyễn Đình Thi là tên tuổi lớn nhưng không phải tác giả quen thuộc trong chương trình THPT hiện hành, do đó học sinh không thể học thuộc bài phân tích sẵn buộc phải đọc, cảm nhận và viết từ chính văn bản theo đặc trưng thể loại thơ.
Bài thơ có hai mạch hình ảnh đan xen. Cụ thể những chiếc lá trong ký ức (mùa xuân, mùa hè, mùa thu) và hình ảnh cậu bé nhóm lửa nấu cơm đợi mẹ gợi lên tình cảm gia đình ấm áp, ký ức tuổi thơ trong lành và vẻ đẹp giản dị của cuộc sống.
Để làm tốt đề này, về phần đọc hiểu, các em phải đọc văn bản nghị luận tốt, hiểu cách lập luận trong văn nghị luận; nắm vững các thao tác phân tích mối quan hệ luận đề, luận điểm; hiểu nghĩa từ ngữ trong ngữ cảnh cụ thể.
Ở phần viết nghị luận xã hội, thí sinh phải có chính kiến rõ ràng, lập luận mạch lạc trong dung lượng ngắn (200 chữ); tránh nói chung chung phải chỉ ra được biểu hiện cụ thể.
Ở phần viết nghị luận văn học, các em cần phân tích thơ theo đặc trưng thể loại, cảm nhận được hai tầng hình ảnh (thiên nhiên – con người); hiểu đặc điểm phong cách Nguyễn Đình Thi - hiện đại, trí tuệ, giàu liên tưởng. Bên cạnh đó, thí sinh cần kết nối được hình ảnh thơ và cảm xúc cụ thể như tình mẫu tử, ký ức tuổi thơ; vẻ đẹp lao động.
“Đây là đề thi đạt yêu cầu tốt, có sự đổi mới rõ nét so với những năm trước. Ngữ liệu mới, câu hỏi mở - tất cả tạo nên một đề thi công bằng với học sinh học thật, bất lợi với học sinh học vẹt. Đó chính xác là điều mà Chương trình 2018 hướng đến" - thầy Khải nói.
Theo thầy Khải, nếu có điểm cần cân nhắc đó chính là câu 4 phần đọc hiểu cần có hướng dẫn chấm thật rõ và thoáng, tránh tình trạng giám khảo áp đặt một đáp án cứng nhắc cho một câu hỏi mang tính thông hiểu, phân tích. Và câu 2 phần viết, ban ra đề cần chuẩn bị đáp án đủ mở để ghi nhận những bài làm có cách đọc sáng tạo, không theo lối mòn.
"Đây là tín hiệu tích cực cho hướng ra đề của kỳ thi THPT những năm tới" - thầy Khải nói.
Đồng quan điểm, một giáo viên dạy Văn tại Nghệ An, chia sẻ đề hay, mang tính thời sự, văn bản thơ giàu ý nghĩa nhân văn.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của giáo viên dạy 12, đề khá nặng, cả 3 câu đều có yêu cầu phân hoá với HS khá giỏi. Với đề thi này, học sinh khó đạt điểm cao.
Chiều nay 11-6, thí sinh sẽ làm bài thi môn Toán với hình thức trắc nghiệm trong thời gian 90 phút.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 với sự tham dự của hơn 1,2 triệu thí sinh. Thí sinh sẽ dự thi 4 môn gồm 2 môn bắt buộc Văn, Toán và 2 môn tự chọn trong số các môn.
Điểm thi tốt nghiệp được công bố vào ngày 1-7.
