LTS: Thực hiện chủ trương xã hội hóa nghề rừng, Nhà nước từng ban hành nhiều chính sách ưu đãi, nâng mức hưởng lợi cho người dân trực tiếp tham gia trồng rừng. Ấy vậy mà sau hàng chục năm trồng rừng, nhiều nông dân ở U Minh Hạ lại nhận được thành quả lao động rất thấp. Vì sao?
Phóng viên báo Pháp Luật TP.HCM đã về tận U Minh Hạ để tìm hiểu nghịch lý này.
Mấy ngày qua, ông Trần Ngọc Huỳnh (ấp 12, xã Khánh Thuận, huyện U Minh, Cà Mau) buồn vời vợi, lúc nào cũng một vẻ sầu muộn, trái hẳn với tính tình vốn dĩ vui nhộn, thích đùa của ông. Gặp ai quen ông cũng chìa ra một tờ giấy thông báo mà ông gọi là “chiếu chỉ”, về số tiền ăn chia do khai thác rừng tràm của mình, rồi than: “Giá mà đừng có khai thác thì còn hy vọng!”
Làm 10 năm, mỗi hecta rừng cho thu nhập 176.000 đồng!
Ông Huỳnh là một nông dân nhiều năm liền sản xuất giỏi có tiếng ở xã Khánh Thuận. Nhắc tới ông, người ta nhớ đến một tấm gương cần cù, chịu khó, kiên trì bám đất, bám rừng. Có lần, ông được đài truyền hình tỉnh xuống quay phim, tuyên dương thành tích đã tìm tòi được giống mận An Phước về trồng trên bờ bao rừng, giúp gia đình và nhiều người dân quanh đây cải thiện cuộc sống.
Cánh rừng tràm ông nhận liên doanh liên kết cũng được mọi người đánh giá là tốt nhất khu vực Khánh Thuận. Ai cũng nghĩ rằng đến kỳ khai thác ông sẽ có được một số tiền lớn và sẽ giàu có lên.
Ông đã gìn giữ, chăm sóc cánh rừng này 16 năm qua, với một mơ ước nó sẽ là của cải làm thay đổi cuộc sống của gia đình mình. Ông kể: “Mỗi lần thấy khu rừng của mình bạt ngàn hơn, vợ chồng tôi vui sướng lắm. 16 năm sống lây lất bằng các nghề phụ là để lấy ngắn nuôi dài. Cánh rừng là tương lai của chúng tôi. Cuộc sống có thay đổi hay không là nhờ vào nó. Nhưng… chúng tôi không thể tin được khi nhận tờ giấy này”.
Mức sống của người dân ở rừng tràm U Minh Hạ được đánh giá là thấp nhất so với các nhóm dân cư trong toàn tỉnh Cà Mau. Ảnh: TRẦN VŨ
Ông Huỳnh lại chìa ra tờ “chiếu chỉ” cho chúng tôi xem. Theo đó, cánh rừng tràm trên 16 tuổi, với 20 ha sẽ khai thác được 494 triệu đồng. Sau khi chia cho Công ty TNHH MTV U Minh Hạ (gọi tắt là Công ty U Minh Hạ), trừ các khoản thuế, phí, ông Huỳnh còn lại đúng 184 triệu đồng, chưa được 1/2 thành quả lao động suốt 16 năm qua của cả gia đình ông.
“Năm 1997, khi về đây nhận đất trồng và bảo vệ rừng, tôi mang theo 12 lượng vàng và đầu tư hết vào đây. Nếu tính theo giá vàng thì bây giờ tôi chỉ thu lại được không tới 5 lượng. Điệu này, làm thêm một chu kỳ nữa chắc mạt luôn” - ông Huỳnh than.
Nhưng đó là mức thu hoạch cao nhất so với những nông dân ở rừng tràm khu vực xã Khánh Thuận này.
Ông Trần Văn Sơn (ấp 11, xã Khánh Thuận) kể: “Năm 2005, tôi được cho phép khai thác 10 ha rừng tràm, loại 10 tuổi. Sau ăn chia với Lâm ngư trường II, nay là Công ty U Minh Hạ, tôi còn lại 17 triệu đồng. Tính ra, mỗi 1 ha rừng tràm, sau 10 năm chăm sóc, bảo vệ, tôi được hưởng 1,7 triệu đồng, cũng tức là mỗi một năm, mỗi 1 ha rừng cho tôi thu nhập 170.000 đồng!”.
Tìm hiểu ở những cánh rừng tràm khác cũng thuộc lâm phần rừng U Minh Hạ, chúng tôi cũng nhận được cùng một tiếng than của người dân giữ rừng. Ông Phạm Văn Ngọt, một liên doanh trồng, giữ và bảo vệ rừng ở xã Khánh Bình Tây Bắc (huyện Trần Văn Thời, Cà Mau) chỉ thu được 10 triệu đồng sau 10 năm nhận giữ, trồng bổ sung cánh rừng hơn 20 ha. Và những người dân từng trải nghiệm qua công việc giữ rừng, trồng rừng tràm ở U Minh Hạ có cùng một đánh giá rằng mức hưởng lợi của những người trực tiếp trồng, giữ rừng tràm U Minh Hạ thua tiền công một đứa ở đợ.
Những khoản phí trời ơi
Đi sâu tìm hiểu nguyên nhân vì sao người trồng rừng ở Cà Mau hưởng lợi quá thấp, chúng tôi phát hiện những loại “phí” lạ, chưa từng được Chính phủ quy định. Cũng như về tỉ lệ ăn chia, không thấy áp khớp vào đâu so với những quy định của Chính phủ, của các bộ, ngành về phân chia lợi ích cho người tham gia trồng, bảo vệ rừng.
Tại biên bản thanh lý hợp đồng khai thác, ăn chia lâm sản giữa Lâm ngư trường Trần Văn Thời với hộ liên doanh - liên kết Nguyễn Thị Ngọc Ẩn (ngày 4-5-2006) thể hiện: Số tiền khai thác rừng tràm trên diện tích 28 ha rừng của bà Ẩn (10 năm trồng, bảo vệ) là 329 triệu đồng. Bà Ẩn bị trừ bảy loại thuế, phí, khoán gồm: khoán cá, thiết kế khai thác, thiết kế trồng rừng, phí thẩm định, thuế khai thác lâm sản, chi phí chung, chi phí nghiệm thu. Bảy loại khoán, phí và thuế này cộng lại hơn 64 triệu đồng. Sau khi nộp các khoản phí và chia cho Lâm ngư trường Trần Văn Thời, bà Ẩn còn được hưởng 54 triệu đồng!
Người dân ở rừng tràm còn bị thu một khoản kỳ lạ, chưa ở đâu có. Đó là tiền mua cá đang lội dưới sông. Tại biên bản đề năm 1999 thể hiện Công đoàn Lâm ngư trường Trần Văn Thời buộc 10 hộ dân phải nộp số tiền 2 triệu đồng (khoảng bốn chỉ vàng tại thời điểm thu) để có quyền… câu cá dưới sông trước mặt tiền đất của mình!
Ông Sáu Tài (Nguyễn Thanh Dân), một lão nông có gần 15 năm nhận đất khoán rừng tại xã Khánh Bình Tây Bắc, bức xúc: “Trên một thửa đất, chúng tôi bị đánh một loại thuế, hai loại khoán là khoán rừng và khoán cá. Còn phí thì không biết bao nhiêu mà kể. Mệt mỏi lắm nhưng đó là luật lệ ở rừng, không ai cãi được. Tôi đã gửi đơn thắc mắc, yêu cầu trả lời hoài nhưng có được ai trả lời đâu”.
Như trường hợp của ông Trần Ngọc Huỳnh nói trên, tổng doanh thu một chu kỳ rừng của ông là 494 triệu đồng thì đã bị nộp các khoản phí, khoán, thuế lên đến 86 triệu đồng. Hiện nay, phần lớn các loại phí, khoán này vẫn tồn tại.
Ngoài ra, người dân thắc mắc cái tỉ lệ ăn chia giữa chủ rừng với dân, trong đó các chủ rừng lấy từ 50% đến 60%, 70%... không biết căn cứ vào đâu. Trong khi đó, theo Nghị định 01/CP năm 1995 và Nghị định 135/2005/NĐ-CP của Chính phủ thì mức hưởng lợi cho người dân tham gia trực tiếp trồng, bảo vệ và phát triển rừng ngày càng nhiều hơn. Và cũng không có một quy định nào cho phép cùng lúc đánh thuế, phí, khoán nhiều như vậy.
Trả lời PV Pháp Luật TP.HCM về những điều trên, ông Trần Văn Thức, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Cà Mau, cho biết đó là những hộ thuộc dạng liên doanh, liên kết, không áp dụng các chính sách phát triển rừng của Chính phủ. Đối tượng này được Cà Mau xem là đối tác hợp đồng kinh tế với các lâm ngư trường, thuận mua vừa bán.
Hóa ra từ lâu Cà Mau đã không cần áp dụng các chính sách khuyến khích phát triển rừng của Chính phủ đối với việc phát triển hàng ngàn hecta rừng tràm.
| Quyền của bên nhận khoán a) Nhận đủ hồ sơ hợp đồng giao khoán, tiếp nhận các hoạt động dịch vụ khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, vật tư, tiền vốn theo hợp đồng giao khoán đã ký; b) Nhận giá trị sản phẩm khi thu hoạch hoặc khai thác tương ứng với vốn, lao động đã đầu tư và 100% giá trị sản phẩm vượt khoán theo hợp đồng đã ký; c) Được nuôi, trồng xen cây phụ trợ dưới các loại cây trồng chính, dưới tán rừng theo hướng dẫn của bên giao khoán và được hưởng 100% sản phẩm nuôi, trồng xen đó… Trích khoản 2 Điều 10 Nghị định 135/2005/NĐ-CP |
TRẦN VŨ
Kỳ tới: Làm giàu nhờ… tố cáo
Đến ngày khai thác, chủ rừng áp giá 20 ha rừng có giá 70 triệu đồng. Ông Hai Vĩnh tính toán con số này phải gấp đôi. Thế là ông dọa tố cáo và đòi mua lại quyền khai thác. Cuối cùng ông đã thắng…
