Tia hy vọng về đàm phán Nga - Ukraine

Những tuần vừa qua ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực trong tiến trình hòa bình Nga-Ukraine, dù hai bên vẫn thường xuyên cáo buộc nhau về các đòn không kích vào hạ tầng dân sự, cả Kiev và Moscow đều cho thấy mức độ sẵn sàng cao hơn để ngồi vào bàn đàm phán.

Những tín hiệu tích cực

Diễn biến tích cực đầu tiên có thể kể đến là lệnh ngừng bắn nhân kỷ niệm Ngày chiến thắng. Ban đầu, hai bên đơn phương đưa ra các lệnh ngừng bắn của riêng mình và tuyên bố sẽ trả đũa nếu đối phương có bất kỳ vi phạm nào.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bác bỏ đề xuất ngừng bắn nhân Ngày Chiến thắng của Nga, đồng thời cáo buộc Moscow chỉ muốn một quãng tạm dừng ngắn để có thể tổ chức lễ duyệt binh quân sự an toàn trước khi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine.

Dù lập trường ban đầu của hai bên còn nhiều hoài nghi, nhưng nhờ vai trò trung gian của Mỹ, hai bên sau đó đã đồng ý ngừng bắn từ ngày 9 đến 11-5. Lệnh ngừng bắn gây chú ý vì được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine - dưới sự dẫn dắt của đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Tổng thống Donald Trump là ông Jared Kushner - đã bị đình trệ trong nhiều tháng.

Khi công bố thỏa thuận ngừng bắn này, ông Trump đã thể hiện sự lạc quan. “Hy vọng đây là sự khởi đầu cho sự kết thúc của một cuộc chiến tranh rất dài, đẫm máu và đầy cam go” - ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Tổng thống Mỹ cũng thông báo về khả năng trao đổi tù binh và cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Zelensky đã “đều nhanh chóng đồng ý”. Giới quan sát nhận định việc hai bên đồng ý với lệnh ngừng bắn và trao đổi tù binh cho thấy nỗ lực hòa bình do Mỹ dẫn đầu vẫn đang diễn ra và vẫn phát huy tác dụng.

Sau lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng, ông Putin nói rằng ông nghĩ cuộc chiến ở Ukraine sắp kết thúc. “Tôi nghĩ vấn đề này đang đi đến hồi kết” - ông Putin nói với các phóng viên bên trong Điện Kremlin. Ông Putin cho biết Mỹ, cùng với những nước như Trung Quốc và Ấn Độ, đang tích cực hỗ trợ làm trung gian cho một thỏa thuận.

Nhà lãnh đạo Nga nói ông sẵn sàng ngồi lại với ông Zelensky tại một quốc gia trung lập, nhưng chỉ sau khi các thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt chiến tranh đã được hoàn tất. “Đó phải là bước cuối cùng, chứ không phải một dạng đàm phán nào đó” - hãng thông tấn TASS dẫn lời ông Putin.

“Tôi chưa bao giờ từ chối gặp ông Zelensky. Không phải tôi đề xuất cuộc gặp này, nhưng nếu ai đó đề xuất thì cứ đến. Ai muốn gặp thì hãy tới Moscow, và chúng tôi sẽ gặp” - Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Các chuyên gia nghiên cứu Điện Kremlin đã nhận thấy sự thay đổi trong những tín hiệu mà Nga phát đi về khả năng chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine. Một số nhà phân tích chỉ ra rằng trong bài phát biểu sau lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng, ông Putin lần đầu tiên gọi ông Zelensky bằng cách xưng hô trang trọng “Gaspadin”, tức “Ngài Zelensky”.

Tổng thống Nga cũng cho biết ông sẵn sàng đàm phán các thỏa thuận an ninh mới cho châu Âu và đề xuất cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder có thể đóng vai trò trung gian hòa giải của châu Âu trong các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt xung đột Nga-Ukraine.

Về phía Ukraine, đầu tuần trước, Ngoại trưởng Ukraine - ông Andrii Sybiha đã đề xuất một “thỏa thuận ngừng bắn sân bay” với Nga. Theo ông Sybiha, thỏa thuận này sẽ là một lệnh ngừng bắn có giới hạn nhằm bảo vệ các sân bay khỏi các cuộc tấn công.

Liệu thỏa thuận hòa bình đang đến gần?

Dù việc các bên cho thấy những dấu hiệu xuống thang mang lại hy vọng cho tương lai, nhưng thực tế vẫn chứng kiến các lệnh ngừng bắn liên tục bị phá vỡ và bạo lực tiếp diễn. Nga và Ukraine tin rằng triển vọng sớm khôi phục các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian là rất mong manh, tờ Financial Times ngày 14-5 dẫn lời những người quen thuộc với lập trường của cả hai bên.

Theo các quan chức Ukraine, Kiev tin rằng các cuộc đàm phán thực tế đã rơi vào bế tắc từ tháng 2 sau vòng thương lượng mới nhất với Nga, đồng thời ngày càng thất vọng vì Washington không gây áp lực buộc Moscow phải giảm bớt các yêu sách.

“Mỹ hoàn toàn không đạt được bất kỳ tiến triển nào từ phía Nga. Mọi thứ có thể đàm phán được thì đã đàm phán xong” - một quan chức Ukraine nói.

Trong khi đó, Nga cho rằng không có nhiều ý nghĩa trong việc tiếp tục đối thoại nếu Tổng thống Zelensky không ra lệnh cho quân đội rút khỏi Donbass - khu vực tiền tuyến ở miền đông Ukraine hiện phần lớn nằm dưới sự kiểm soát của Moscow.

“Để lệnh ngừng bắn có hiệu lực và mở ra con đường cho các cuộc đàm phán hòa bình toàn diện, ông Zelensky phải ra lệnh cho lực lượng vũ trang Ukraine ngừng bắn và rút khỏi lãnh thổ Donbass, đồng thời rút khỏi các khu vực khác mà Nga tuyên bố kiểm soát" - người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên hôm 13-5.

Dẫu vậy, cả Nga và Ukraine đều tuyên bố để mở cánh cửa cho đàm phán và đều cố gắng duy trì sự tham gia của Mỹ vào tiến trình hòa bình. Các quan chức Ukraine và Nga vẫn tiếp tục gặp riêng các đặc phái viên Witkoff và Kushner, đồng thời cho biết hai người này nhiều khả năng sẽ tới cả hai nước.

Theo ông Kurt Volker, người từng giữ chức đặc phái viên của Tổng thống Trump về Ukraine cho đến năm 2019, trong bối cảnh hiện nay, trước những áp lực - với Nga là áp lực kinh tế sau hơn 4 năm xung đột, với Ukraine là áp lực từ chính quyền Mỹ nhằm đạt được một thỏa thuận trước cuộc bầu cử giữa kỳ, Moscow và Kiev sẽ sớm phải tìm kiếm lệnh ngừng bắn được duy trì hoặc một thoả thuận hoà bình.

“Tôi nghĩ họ [Nga] có thể chấp nhận một lệnh ngừng bắn vào một thời điểm nào đó. Và tôi cho rằng chúng ta đang tiến gần tới thời điểm ấy” - ông Volker nói với đài DW.

Theo Tổ chức vì Hòa bình Thế giới (OWP) - một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận - ở thời điểm hiện tại, các bên cần cởi mở hơn với việc để các quốc gia khác dẫn dắt đàm phán, đồng thời nên nghiêm túc thực hiện các điều kiện của những lệnh ngừng bắn trong tương lai nhằm tránh thêm thiệt hại và mất mát sinh mạng.

“Việc chấm dứt cuộc chiến không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với hòa bình giữa Nga và Ukraine mà còn đối với các khu vực, tổ chức và quốc gia xung quanh đã bỏ ra nhiều nỗ lực và nguồn lực để thúc đẩy quan hệ hòa bình Nga - Ukraine” - theo bài viết của OWP, xuất bản ngày 13-5.

“Hơn nữa, dù các lệnh ngừng bắn trong quá khứ và hiện tại liên tục thất bại, phát biểu của Tổng thống Putin về khả năng chấm dứt chiến tranh vẫn mang lại một tia hy vọng cho những người Nga và Ukraine vô tội bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến này. Khi xung đột vẫn tiếp diễn, chúng ta chỉ có thể hy vọng rằng những lời nói đó sẽ được cả hai bên thực hiện đúng cam kết” - bài viết cho biết thêm.