Phạm tội mới khi chờ phúc thẩm: Xử phúc thẩm là sai luật

Để thông tin cho bạn đọc hướng giải quyết đúng pháp luật hình sự, chúng tôi xin giới thiệu bài viết của luật sư Đinh Văn Quế, nguyên Chánh Tòa Hình sự TAND Tối cao.

Vụ án đặt ra ba vấn đề: Thứ nhất, Võ Văn Kênh có phạm tội trong thời gian thử thách hay không? Thứ hai, Kênh có tái phạm hay không? Thứ ba, Kênh bị kết án về tội gây rối trật tự công cộng, vậy người bị hại (bị một số bị cáo khác cùng vụ hành hung gây thương tích) có quyền kháng cáo đề nghị tăng nặng hình phạt đối với Kênh hay không?

Phạm tội trong thời gian thử thách

Trước hết, cần phải phân biệt “phạm tội trong thời gian thử thách” và “tái phạm” tuy có liên quan nhưng là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Vấn đề thứ nhất, thế nào là “phạm tội trong thời gian thử thách”?Theo hướng dẫn tại Tiểu mục 6.5 Mục 6 Nghị quyết số 01 ngày 2-10-2007 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, thời gian thử thách được tính từ ngày tuyên án đầu tiên cho hưởng án treo. Hướng dẫn này cho đến nay vẫn đang có giá trị áp dụng.

Trường hợp của Kênh, thời gian thử thách được xác định từ ngày TAND huyện A tuyên án (tháng 8-2010). Thực tiễn xét xử đã có trường hợp bị cáo vừa được tòa cho hưởng án treo, ra khỏi phòng xử án lại phạm tội mới. Khi xét xử bị cáo về tội mới, tòa đã chuyển án tù treo thành án tù giam và tổng hợp với hình phạt của bản án mới, nếu hình phạt mới là hình phạt tù. Nếu hình phạt mới chỉ là hình phạt cảnh cáo hoặc hình phạt tiền thì tòa buộc bị cáo phải chấp hành hình phạt tù của bản án treo trước đó. Nếu hình phạt mới là hình phạt cải tạo không giam giữ thì tòa “quy đổi” hình phạt cải tạo không giam giữ ra hình phạt tù và tổng hợp với hình phạt tù “án treo” của bản án trước rồi buộc bị cáo phải chấp hành hình phạt chung cho cả hai bản án.

Như vậy, trong thời gian thử thách, Kênh phạm tội mới (tội trộm cắp tài sản) và bị tòa phạt 12 tháng tù. Việc tòa chuyển chín tháng tù treo với thời gian thử thách 18 tháng của bản án trước rồi tổng hợp hình phạt, buộc Kênh phải chấp hành hình phạt chung 21 tháng tù cho hai bản án là hoàn toàn đúng hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.

Tái phạm: Cần hướng dẫn thêm

Vấn đề thứ hai, lần phạm tội trộm cắp tài sản trong thời gian thử thách của Kênh có thuộc trường hợp “tái phạm”, một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự hay không?

Về chuyện này, thực tiễn xét xử còn có ý kiến khác nhau và chưa có hướng dẫn thống nhất của các cơ quan tố tụng ở trung ương.

Khoản 1 Điều 49 BLHS năm 1999 quy định: “Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội do cố ý hoặc phạm tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng do vô ý”. Nếu hiểu một cách máy móc thì bị cáo đã bị kết án, tức chỉ cần tòa đã tuyên án, không kể bản án đó đã có hiệu lực pháp luật hay chưa mà lại phạm tội do cố ý hoặc phạm tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng do vô ý là tái phạm. Khi hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần chung của BLHS năm 1999, tại Nghị quyết số 01/2000/NQ-HĐTP ngày 4-8-2000, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cũng không nói rõ “đã bị kết án và bản án đã có hiệu lực pháp luật” nên có ý kiến nghiêng về quan điểm này.

Tuy nhiên, việc xác định “tái phạm” hoặc “tái phạm nguy hiểm” còn phải căn cứ vào các quy định khác của BLHS cũng như Bộ luật Tố tụng hình sự. Khi nói một người đã bị kết án tức là đã xác định họ là người có tội. Theo quy định tại Điều 9 Bộ luật Tố tụng hình sự thì “không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật”. Như vậy, nếu bản án chưa có hiệu lực pháp luật thì coi như người đó chưa có tội nên không coi lần phạm tội mới là tái phạm.

Nếu nói về tính răn đe, trừng trị thì ý kiến này không được đồng tình vì bị cáo vừa bị tòa kết án, chưa biết đúng sai thế nào lại phạm tội mới mà không coi là trường hợp tái phạm thì mục đích đấu tranh phòng, chống tội phạm không còn ý nghĩa. Thực tiễn xét xử, các tòa khi xét xử hành vi phạm tội mới mà bản án trước đã có hiệu lực pháp luật, không bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, tức về mặt pháp luật bản án trước xét xử là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật thì đều coi trường hợp phạm tội mới là “tái phạm” hoặc “tái phạm nguy hiểm”.

Để việc áp dụng thống nhất, thiết nghĩ các cơ quan tố tụng ở trung ương cần sớm hướng dẫn trường hợp bản án chưa có hiệu lực pháp luật mà phạm tội mới thì có tính là “tái phạm” hoặc “tái phạm nguy hiểm” theo Điều 49 BLHS hay không.

Tòa xử phúc thẩm là sai

Vấn đề thứ ba, tôi đồng tình với quan điểm Kênh chỉ bị kết án về tội gây rối trật tự công cộng nên người bị hại (bị một số bị cáo cùng vụ hành hung gây thương tích) không có quyền kháng cáo tăng mức hình phạt đối với Kênh.

Như vậy, bản án sơ thẩm về tội gây rối trật tự công cộng đối với Kênh có hiệu lực pháp luật tại thời điểm hết thời hạn kháng nghị phúc thẩm. Việc TAND tỉnh Hậu Giang thụ lý vụ án theo thủ tục phúc thẩm, đưa ra xét xử và chấp nhận kháng cáo của người bị hại… là không đúng pháp luật về thẩm quyền xét xử phúc thẩm.

Cũng cần lưu ý: Một khi bản án sơ thẩm về tội gây rối trật tự công cộng đối với Kênh có hiệu lực pháp luật tại thời điểm hết thời hạn kháng nghị phúc thẩm mà sau đó Kênh lại phạm tội trộm cắp thì việc xác định Kênh phạm tội thuộc trường hợp “tái phạm” là đúng pháp luật.

ĐINH VĂN QUẾ