Tiền thu lợi bất chính, tính sao cho đúng?

Trước đó, tại phiên tòa, một vấn đề đã được tranh luận khá căng thẳng: Theo đại diện VKS, trong gần ba năm, Kỉnh tổ chức chơi đề nhiều lần, thu của người chơi hơn 1,5 tỉ đồng, chi thưởng hơn 1,4 tỉ đồng. Trừ chênh lệch, bị cáo đã thu lợi bất chính gần 112 triệu đồng, thuộc trường hợp “thu lợi bất chính đặc biệt lớn” theo khoản 2 Điều 249 BLHS (bị phạt tù từ ba năm đến 10 năm). Còn luật sư bào chữa cho rằng số tiền thu lợi bất chính chỉ được tính từng ngày theo định kỳ kết quả xổ số. Ở đây, hành vi của bị cáo độc lập, lặp lại nhiều lần. VKS phải xem xét hành vi ở ngày nào cấu thành tội phạm để suy ra số tiền bất chính chứ không thể cộng dồn tất cả gây bất lợi cho bị cáo…

Về vấn đề này, nhiều chuyên gia pháp lý cũng có những ý kiến trái chiều…

Trước hết cần hiểu rằng việc Nghị quyết số 01 ngày 22-10-2010 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao (hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Điều 248 và Điều 249 BLHS) chỉ hướng dẫn số tiền bao nhiêu là “thu lợi bất chính lớn, rất lớn hoặc đặc biệt lớn” chứ không hướng dẫn về cách tính số tiền này là hợp lý. Bởi lẽ người vi phạm có thể tổ chức đánh bạc một lần nhưng cũng có thể tổ chức nhiều lần. Tuy nhiên, việc xác định số tiền “thu lợi bất chính lớn, rất lớn hoặc đặc biệt lớn” phải căn cứ vào hành vi tổ chức đánh bạc.

Trường hợp người tổ chức đánh bạc nhiều lần và tất cả các lần đó đều cấu thành tội phạm và bị truy tố thì phải cộng số tiền thu lợi bất chính của tất cả các lần lại để xác định thu lợi bất chính bao nhiêu. Trường hợp người tổ chức đánh bạc nhiều lần nhưng có lần chưa cấu thành tội phạm, có lần cấu thành tội phạm thì chỉ tính số tiền thu lợi bất chính của các lần cấu thành tội phạm và bị truy tố để xác định thu lợi bất chính bao nhiêu.

Hiện nay có tình trạng người tổ chức đánh bạc nhiều lần, trong đó có những lần chưa cấu thành tội phạm nhưng khi xét xử, tòa tính luôn cả số tiền thu lợi bất chính của những lần chưa cấu thành tội phạm để xác định bị cáo phạm tội ở khoản 1 hay khoản 2 Điều 249 BLHS. Việc xác định này rõ ràng là không đúng. Số tiền thu lợi bất chính của những lần chưa cấu thành tội phạm cũng vẫn bị tịch thu nhưng sẽ do cơ quan hành chính thực hiện chứ không phải do tòa.

Trở lại vụ án báo nêu, không thể cộng dồn tiền thu lợi bất chính mỗi ngày một ít rồi buộc bị cáo phải chịu trách nhiệm hình sự với tình tiết “thu lợi bất chính đặc biệt lớn” theo khoản 2 Điều 249 BLHS được. Nhưng nếu chỉ căn cứ vào số tiền thu lợi bất chính của bị cáo trong một ngày cũng không đúng. Cơ quan tố tụng cần xác định các lần tổ chức đánh bạc đã cấu thành tội phạm rồi cộng dồn số tiền thu lợi bất chính của các lần đó để định khung hình phạt đối với bị cáo.

ĐINH VĂN QUẾ, nguyên Chánh Tòa Hình sự TAND Tối cao