Tòa tuyên bố bảy người chết cùng lúc?

Ngày 16-2, TAND quận 11 (TP.HCM) đã chấp nhận yêu cầu của ông LGA, tuyên bố bảy người thân của ông đã chết.

Làm thủ tục để nhận thừa kế

Tháng 10-2011, ông A. nộp đơn đến tòa yêu cầu tuyên bố bảy người thân đã chết. Ông trình bày rằng cha ông mất năm 1996, mẹ ông mất năm 2005. Trước khi chung sống với mẹ ông, cha ông có một người vợ (bà này mất năm 1970). Giữa cha ông và người vợ trước có bảy người con, lần lượt sinh từ năm 1955 đến 1969.

Qua tìm hiểu, ông A. được biết trước đây những người con này đều cư trú tại một căn nhà ở phường 4. Năm 1970, một người bỏ nhà đi đâu không rõ. Đến năm 1978, năm người nữa cũng bỏ nhà đi biệt tích. Đến năm 2002, người còn lại đi xuất cảnh rồi cũng không trở về và không có thông tin liên lạc.

Ông A. đã đăng tin tìm kiếm họ qua các phương tiện thông tin đại chúng nhưng không có kết quả. Vì vậy, ông yêu cầu tòa tuyên bố bảy người anh em này đã chết để ông có cơ sở bổ túc hồ sơ khai nhận di sản thừa kế với căn nhà cha mẹ ông để lại.

TAND quận 11 nhận định căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ thì lời trình bày của ông A. về quan hệ gia đình, việc sống chết của người thân là chính xác. Việc ông A. yêu cầu tuyên bố bảy anh em cùng cha khác mẹ đã chết để bổ túc hồ sơ khai nhận di sản thừa kế là chính đáng. Từ đó, tòa chấp nhận yêu cầu của ông A. Về lệ phí sơ thẩm, tòa chấp nhận theo đề nghị của kiểm sát viên tại phiên họp là ông A. chỉ phải chịu 200.000 đồng.

Còn tranh cãi

Việc tòa tuyên bố bảy người đã chết trong cùng một quyết định đã gây tranh cãi trong ngành tòa án.

Có thẩm phán cho rằng từ tiêu đề đến nội dung Điều 81 Bộ luật Dân sự (BLDS) đều thể hiện rất rõ là tuyên bố một người đã chết. Thủ tục này áp dụng đối với từng người. Vì thế không thể tuyên bố nhiều người đã chết trong cùng một quyết định. Việc tòa gộp lại tuyên chung sẽ gây rắc rối, không đảm bảo tính chính xác của pháp luật. Chưa kể, nếu một trong những người bị tuyên bố chết trở về thì việc giải quyết hậu quả pháp lý sẽ rất phức tạp. Chẳng hạn, người đó làm thủ tục xin hủy bỏ quyết định, vậy sáu người còn lại bị tuyên bố đã chết trong quyết định đó thì sao?

Ngược lại, một thẩm phán Tòa Dân sự TAND TP.HCM nhận xét nếu tòa không tuyên gộp chung nhiều người đã chết trong một quyết định thì những trường hợp như của ông A. sẽ không có lối thoát. Bởi nếu tách yêu cầu của ông A. ra thành bảy vụ khác nhau rồi tuyên bố từng người chết là không thể. Đơn giản là người bị yêu cầu tuyên bố chết trong vụ này chính là người liên quan trong vụ kia. Lúc đó, tòa sẽ phải làm thủ tục tống đạt, triệu tập họ như thế nào? Tòa biết tìm họ ở đâu để giải quyết yêu cầu chính đáng của ông A.?

Cũng theo thẩm phán này, hiểu tinh thần Điều 81 BLDS rằng chỉ có thể tuyên bố một người đã chết trong một vụ là máy móc. Giả sử một trong số bảy người bị tuyên bố chết quay về làm thủ tục xin hủy bỏ quyết định của tòa, nếu tòa chấp nhận thì chỉ hủy bỏ phần quyết định liên quan đến người này, phần quyết định liên quan đến sáu người còn lại vẫn giữ nguyên.

Một chuyện cũng gây tranh cãi là lệ phí. Theo quy định, lệ phí trong thủ tục tuyên bố một người đã chết là 200.000 đồng. Vậy với một vụ tuyên bố bảy người đã chết, lệ phí sẽ là 200.000 đồng hay 1,4 triệu đồng (200.000 đồng x 7)?

Theo nhiều thẩm phán, vụ việc trên là tình huống mới, cần được TAND Tối cao hướng dẫn đường lối xử lý để áp dụng thống nhất.

HOÀNG YẾN