Ngày 25-12-2012, TAND TP.HCM đã phải hoãn xử giữa chừng vụ Dương Tuấn Huy bị truy tố về tội giết người bởi bị cáo có những biểu hiện lơ ngơ nên tòa không thể xét hỏi.
Nhớ nhớ, quên quên
Theo hồ sơ, tối 11-11-2010, sau khi nhậu, Huy đi tìm gái bán hoa đưa vào một nhà nghỉ ở quận Bình Tân. Say rượu, Huy ngủ quên, thức dậy không thấy “bạn tình” đâu, đồng thời phát hiện bị mất tiền nên đi tìm.
Sau đó thấy chị H. đang nằm ngủ, tưởng chị H. là cô gái bán hoa, Huy chui vào mùng hỏi. Chị H. phản ứng, đẩy Huy ra ngoài. Huy tức giận nên hành hung chị H. Chị H. tri hô, Huy bèn dùng dao khống chế, kéo chị vào phòng vệ sinh, bắt chị cởi quần. Bị chống cự, Huy đâm nạn nhân nhiều nhát. Sau đó Huy ra sân thượng trèo theo tấm bảng pa nô quảng cáo xuống đất để bỏ trốn nhưng bị người dân đuổi theo bắt giữ, giao công an.
Theo kết quả giám định, chị H. chết do mất máu cấp, không thấy tinh dịch trong âm đạo. Trong quá trình điều tra, Huy khai có yêu cầu chị H. cho “quan hệ” nhưng lại… không nhớ rõ lắm. Xét hành vi khách quan và ý thức chủ quan của Huy, cơ quan điều tra thấy không đủ căn cứ khởi tố Huy về tội hiếp dâm nên chỉ khởi tố Huy về tội giết người.
Cơ quan điều tra cũng quyết định đưa Huy đi giám định tâm thần. Theo kết quả giám định, trước và sau khi gây án, Huy bị hạn chế khả năng nhận thức và điều khiển hành vi do bị rối loạn nhân cách vì sử dụng rượu. Còn trong khi gây án, Huy bị “cơn loạn thần cấp do say rượu bệnh lý kèm rối loạn ý thức mù mờ và trạng thái ảo giác nhận nhầm chi phối xảy ra trong cơn”.
Nhiều trường hợp người phạm tội do say rượu bệnh lý nhưng họ vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ảnh minh họa: HTD
Tại phiên xử vừa qua, sau một loạt các biểu hiện bất bình thường của Huy như không nhớ, lơ ngơ không trả lời được các câu hỏi, tòa đã buộc phải hoãn xử.
Bốn năm chưa xử được
Vài ngày sau, TAND TP tiếp tục hoãn xử vụ Nguyễn Hữu Trung bị truy tố về tội giết người vì Trung cũng có những biểu hiện lạ, không nhớ tình tiết vụ án, vì sao bị bắt, nhân thân…
Theo hồ sơ, chiều 13-3-2009, sau khi nhậu, Trung ghé vào một xe hủ tiếu gõ ở quận 12 để mua đem về. Đang lúc đông khách, người bán chưa kịp làm nên Trung cự cãi rồi bỏ về. Đi một đoạn, nghe loáng thoáng có người to tiếng, nghĩ người bán hủ tiếu chửi mình, Trung nhặt một khúc tầm vông quay lại đập phá. Thấy một thanh niên đang ngồi ăn và vuốt tóc, Trung dùng cây đập bàn khiến anh này bỏ chạy. Trung liền tìm dao đuổi theo đâm chết nạn nhân.
Sau khi bắt Trung, cơ quan điều tra thấy Trung có biểu hiện bất thường nên đưa đi giám định. Kết quả giám định của Viện Giám định pháp y tâm thần Trung ương (Phân viện phía Nam) cho thấy trước, trong và sau khi gây án, Trung bị loạn sự thích ứng với hỗn hợp lo âu, trầm cảm. Trung gây án trong trạng thái say rượu, có năng lực nhận thức và điều khiển hành vi nhưng bị hạn chế do bệnh, chưa đủ sức khỏe làm việc với cơ quan pháp luật nên đề nghị chữa bệnh một thời gian.
Vì vậy, VKS TP đã quyết định áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc với Trung. Cuối tháng 1-2012, sau khi có kết luận Trung đã ổn định, đủ khả năng làm việc, cơ quan điều tra phục hồi điều tra…
Giải quyết án, tòa “đau đầu” về tình trạng tâm thần của Trung. Giám định viên của Sở Y tế TP nói Trung bị rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng rượu, không nhận thức được thế giới một cách rõ ràng. Với chứng bệnh này, khi có rượu người bệnh sẽ đập phá và có hội chứng quên, giảm trí nhớ; có thể gây nguy hiểm cho chính bản thân chứ chưa nói đến những người xung quanh. Còn Viện Giám định pháp y tâm thần Trung ương lại bảo Trung bị rối loạn thích ứng, lo âu trầm cảm. Bình thường không rượu, người bệnh có thể biết nhưng khi có rượu thì có khi không biết, không ý thức được...
Trách nhiệm hình sự ra sao?
Theo nhiều thẩm phán, có hai vướng mắc lớn khi xét xử các trường hợp như trên:
Thứ nhất là mức độ bệnh của bị cáo đến đâu? Điều này rất quan trọng để xác định năng lực chịu trách nhiệm hình sự của bị cáo. Do vậy, cơ quan giám định phải trả lời chính xác là trước, trong và sau khi gây án bị cáo nhận thức như thế nào, tránh sự lấp lửng. Trong khi đó, rất nhiều vụ giám định đi giám định lại vẫn không có câu trả lời rõ ràng để tòa dựa vào đó mà có quyết định phù hợp. Lý giải, một số giám định viên cho biết việc giám định tâm thần không có chuẩn rõ ràng, mức độ đánh giá tùy thuộc mỗi lần giám định...
Thứ hai, nếu cơ quan giám định xác định bị cáo đủ năng lực làm việc với cơ quan tố tụng nhưng ra tòa, bị cáo vẫn lơ ngơ thì phạt tù bị cáo liệu có giáo dục, cải tạo được gì không hay lại gây hậu quả xấu hơn?
Khi xử lý nghi can có biểu hiện bị bệnh tâm thần, cơ quan tố tụng không thể tự đánh giá mà phải dựa trên kết quả giám định của cơ quan chuyên môn. Rõ ràng khi nào cơ quan chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu thì khi đó, việc giải quyết án của cơ quan tố tụng sẽ còn gặp khó khăn.
| Loạn thần do rượu Theo một bác sĩ tâm thần, người nghiện rượu ngoài tác hại xấu đến cơ thể còn có thể bị loạn thần (rối loạn trí nhớ, hoang tưởng, ảo giác, biến đổi nhân cách…). Cơn say rượu có thể khiến người nghiện dễ bị kích thích, giảm kiềm chế cảm xúc, trở nên hung dữ, dễ có những hành vi tiêu cực. Ngoài ra, với những người có tố chất không bình thường chỉ cần uống một chút rượu cũng bị rối loạn hoang tưởng ảo giác và có những hành vi rất nguy hiểm. Tuy nhiên, sự rối loạn này chỉ diễn ra trong khoảng thời gian ngắn, khi họ được nghỉ ngơi vài tiếng thì lại bình thường. Lỗ hổng pháp luật Một số nước nhìn nhận “say rượu bệnh lý” khi uống rượu là một loại bệnh không kiểm soát được hành vi nên người gây án được giảm thiểu trách nhiệm hình sự. Ví dụ ở Liên Xô cũ (nay là CHLB Nga) hay ở Mỹ. Còn ở nước ta, say rượu là tình tiết tăng nặng định khung trong một số tội. Tuy nhiên, nếu uống rượu mà làm bệnh tâm thần phát tác hoặc bị bệnh nặng thêm… thì lại chưa có quy định. Luật sư LÊ THÀNH KÍNH, Đoàn Luật sư TP.HCM Vẫn phải truy cứu Pháp luật nước ta cũng như nhiều nước không loại trừ trách nhiệm hình sự của người phạm tội do say rượu. Bởi khi họ uống rượu là tự họ đặt mình vào tình trạng “say” nên họ có lỗi... Ngoài trường hợp say rượu bình thường còn có trường hợp “say rượu bệnh lý”. Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều trường hợp hội đồng giám định pháp y tâm thần kết luận người phạm tội do say rượu bệnh lý nhưng họ vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Kiểm sát viên NGUYỄN ANH ĐỨC, huyện Bố Trạch (Quảng Bình) |
HOÀNG YẾN
