Nhiều kết quả giám định mâu thuẫn, tính sao?

Tại hội thảo góp ý dự luật giám định tư pháp do Ủy ban Tư pháp của Quốc hội tổ chức, nhiều đại biểu tỏ ra rất băn khoăn, cho rằng dự luật còn né tránh, chưa giải quyết đến cùng những vướng mắc đang tồn tại. Đó là những vấn đề như tổ chức giám định pháp y công lập, chi phí giám định, giải quyết mâu thuẫn khi có nhiều kết quả giám định khác nhau… Theo các đại biểu, nếu không giải quyết triệt để những bất cập này thì dự luật chỉ là một hình thức nâng cấp Pháp lệnh Giám định tư pháp, không đáp ứng được nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động tố tụng.

Nhiều kết quả giám định khác nhau… cùng đúng?!

TS Đỗ Văn Đương cho biết vấn đề phức tạp nhất hiện nay là đánh giá kết luận giám định trong trường hợp có những kết quả xung đột nhau. Thực tiễn xét xử cho thấy có những vụ án cả bị cáo và người bị hại cùng yêu cầu giám định thương tật. Vậy trường hợp nào được chấp nhận? Quyền giám định lại mấy lần? Quy định hiện hành còn chung chung. Nếu không quy định rõ ràng thì rất dễ bị các cơ quan tố tụng áp dụng tùy tiện, thiên vị một bên hoặc từ chối không chấp nhận trưng cầu giám định với lý do “xét thấy không cần thiết”.

Với trường hợp kết quả giám định xung đột, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng giám định pháp y là ngành khoa học đặc thù nên kết luận khác nhau là dễ chấp nhận, tùy thuộc vào nhiều yếu tố khách quan (thời gian, mẫu vật…), giám định viên tự chịu trách nhiệm về kết luận của mình. Còn việc xem xét tính đúng đắn, xác thực của kết luận giám định là quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan tố tụng.

Giám định pháp y tại Trung tâm Pháp y tỉnh Khánh Hòa. Ảnh minh họa: CTV

Phải có kết luận cuối cùng

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Quốc hội Nguyễn Đình Quyền nhận xét một vụ án có nhiều kết luận giám định mà cho rằng tất cả… đều đúng về mặt khoa học, còn lựa chọn kết quả nào là thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan tố tụng thì chẳng khác nào “đánh đố” cơ quan điều tra, VKS, tòa án. Có những vụ án mà kết luận giám định sẽ là chứng cứ mấu chốt, quan trọng nhất để định tội, xác định hung thủ, mức án… Cơ quan tố tụng “bí”, không có được những chứng cứ khác nên mới phải trưng cầu giám định để tìm ra sự thật vụ án. Các tổ chức giám định tư pháp cho ra nhiều kết luận mâu thuẫn, trái ngược nhau mà khẳng định cái nào cũng đúng về mặt khoa học là không ổn.

Theo ông Quyền, Pháp lệnh Giám định tư pháp còn bỏ ngỏ vấn đề này thì dự luật phải thiết kế cho được một cơ chế đảm bảo có được kết luận giám định chính xác cuối cùng. Đây chỉ là một trong nhiều vấn đề khó mà dự luật còn né tránh, nếu không bổ sung mà thông qua nay thì thực tiễn áp dụng sẽ vướng mắc nhiều.

Cải cách còn “nửa vời”?

Bà Lê Thị Nga, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Quốc hội, nhận xét dự luật còn cải cách “nửa vời” trong tổ chức hệ thống giám định pháp y. Ở cấp trung ương thì tồn tại song song “ba bộ” (Viện Pháp y Quốc gia thuộc Bộ Y tế, Trung tâm Giám định Pháp y Viện Khoa học Hình sự thuộc Bộ Công an, Viện Pháp y quân đội thuộc Bộ Quốc phòng). Nhưng xuống đến cấp tỉnh, TP thì gom lại chỉ còn duy nhất một loại hình Trung tâm Pháp y thuộc Sở Y tế.

Theo bà Nga, trong tình hình hiện nay, tổ chức pháp y ngành y tế nhiều tỉnh còn yếu mà bãi bỏ tổ chức pháp y của công an tỉnh là không ổn. Nếu cải cách mạnh mẽ thì nên giao hẳn lĩnh vực pháp y trong cả nước về một đầu mối quản lý là Bộ Y tế, còn không thì nên giữ nguyên mô hình cũ. Nếu dự luật bãi bỏ tổ chức pháp y của công an tỉnh để đảm bảo tính khách quan trong điều tra vụ án thì cũng chưa phải là cải cách triệt để vì vẫn chưa tách được lĩnh vực giám định pháp y khỏi lực lượng công an, vẫn còn Trung tâm Pháp y của Viện Khoa học Hình sự.

BÌNH MINH