Từ 3 đột phá chiến lược đến tầm nhìn thế kỷ

Đại hội XIV đã xác định ba đột phá chiến lược trọng tâm bao gồm thể chế và thực thi, nguồn nhân lực, hạ tầng. Đây đều là những yếu tố cốt lõi trong tiến trình phát triển đất nước. Thực tế cho thấy các lĩnh vực này đang tồn tại những điểm nghẽn, do đó đột phá là yêu cầu cấp thiết để tạo đà cho đất nước vươn mình mạnh mẽ.

Đột phá về hạ tầng giao thông

Về thể chế, nhiệm kỳ qua, chúng ta đã có những nhận thức rất rõ ràng các điểm nghẽn. Cấu thành của thể chế bao gồm ba yếu tố chính là sân chơi (lĩnh vực hoạt động), người chơi (chủ thể tham gia) và luật chơi (hệ thống pháp luật, chính sách).

Việc thiết lập sân chơi không quá khó nhưng chọn được người chơi thực sự có năng lực mới là thử thách. Nếu khâu lựa chọn nhân sự vẫn bị chi phối bởi tư duy “hậu duệ, quan hệ, tiền tệ” rồi mới đến trí tuệ thì mục tiêu sẽ không thể hoàn thành.

Đối với luật chơi, hệ thống luật khung, luật ống hiện vẫn chưa rõ ràng. Đáng nói là tình trạng hiệu lực pháp lý của luật không bằng nghị định, nghị định không bằng thông tư... dẫn đến chồng chéo, thậm chí mâu thuẫn nhau. Nhiều chính sách thiếu minh bạch, không quy định cụ thể về địa điểm, thời gian và trách nhiệm thực thi.

Về hạ tầng, lĩnh vực này bao quát nhiều khía cạnh như giao thông, công nghệ thông tin và hạ tầng xã hội. Trong đó, hạ tầng công nghệ thông tin đang được triển khai khá tốt. Tuy nhiên, sự thay đổi rõ nét nhất phải kể đến hạ tầng giao thông trong những năm gần đây, giúp rút ngắn thời gian di chuyển đáng kể giữa các vùng miền. Dù vậy, giao thông cần tiếp tục hoàn thiện để đạt sự đồng bộ cao hơn.

Cái khó chung của quốc gia là thiếu vốn, trong khi đầu tư hạ tầng thì khả năng thu hồi vốn chậm và khó khăn, khiến tư nhân e ngại. Tuy nhiên, chúng ta đã nhận thức đúng đắn về vai trò tiên quyết của hạ tầng. Nếu ngày xưa quan niệm “nhất cận thị, nhì cận giang” để giao thương thì ngày nay dứt khoát phải có đường sá để phát triển.

Việt Nam đang được các nhà đầu tư quốc tế đánh giá cao vì chú trọng đầu tư hạ tầng hơn một số nước cùng trình độ phát triển. Do đó, cần kiên trì thu hút các nguồn lực tư nhân, xã hội hóa để phát triển thêm các sân bay, bến cảng và mạng lưới giao thông.

Huy động nguồn lực xã hội để thu hút nhân tài

Về nguồn nhân lực, đây là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao. Người Việt Nam thông minh, có truyền thống hiếu học nhưng nhiều người tài đi du học nước ngoài lại chọn ở lại thay vì trở về. Đây là sự lãng phí nguồn lực và chảy máu chất xám đáng tiếc, nhất là khi thực tế chứng minh nhiều người Việt ra nước ngoài học tập và làm việc còn xuất sắc hơn cả người bản địa.

Nguyên nhân sâu xa có thể do môi trường kinh tế - xã hội trong nước chưa đủ khả năng hấp thụ kiến thức và tài năng của họ. Chế độ đãi ngộ chưa tương xứng và môi trường làm việc thiếu thuận lợi cũng là rào cản lớn. Đây là bài toán khó, bởi với vị thế là nước đang phát triển, chúng ta chưa có nhiều đất dụng võ cho những lĩnh vực còn mới, khiến người giỏi không có chỗ để phát huy.

Chế độ đãi ngộ giữa khu vực nhà nước và tư nhân cũng còn thiếu sự cân bằng. Nhà nước không đủ ngân sách để trả lương cao cho nhân tài, các doanh nghiệp (DN) vừa và nhỏ cũng gặp tình trạng tương tự, hiện chỉ có khu vực DN nước ngoài là làm tốt điều này.

Chính vì vậy, trọng dụng nhân tài là vấn đề then chốt. Chúng ta cần thực hiện nghiêm túc các nghị quyết của Đảng về phát triển nguồn nhân lực và thu hút người tài. Nếu gặp khó khăn, phải dám nghĩ, dám làm để tháo gỡ. Ví dụ, một trường đại học công lập khó trả lương cao mời giáo sư nước ngoài nhưng chúng ta có thể giải quyết bằng cách huy động nguồn lực từ DN và xã hội.

Chúng ta không thể mãi hy vọng vào tư duy cũ kỹ thời xưa là người tài thi cử xong sẽ tự “vinh quy bái tổ” mà phải thay đổi căn bản về nhận thức, quan điểm và thể chế trong quản trị nguồn nhân lực.