Nhân sự trong kỷ nguyên mới: 'Bật công tắc' để cán bộ vươn mình

Từ thông điệp hơn một năm trước của Tổng Bí thư Tô Lâm, kỷ nguyên mới đến nay đã được Đại hội XIV của Đảng chính thức hóa như một tuyên ngôn. Tuy nhiên, dân tộc có vươn mình được hay không còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có công tác cán bộ.

Báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trò chuyện với ông Bạch Ngọc Chiến , nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nam Định, hiện là Phó Chủ tịch Liên đoàn Vovinam Thế giới và Liên đoàn Vovinam Việt Nam, đang khởi nghiệp với hai công ty công nghệ, về vấn đề này.

Sốt ruột về vị thế đất nước

. Phóng viên: Việt Nam đang đứng trước nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình - đây cũng là điều mà đa số các nước đang phát triển không thể vượt qua để vươn lên, hóa rồng, hóa hổ. Theo ông, kỷ nguyên mới mà Đảng vạch ra liệu có đưa dân tộc vươn mình?

+ Ông Bạch Ngọc Chiến: Từ lúc Tổng Bí thư Tô Lâm phát đi thông điệp kỷ nguyên mới, tôi thấy rất háo hức. Tôi mừng hơn khi Đại hội XIV của Đảng đã thành công tốt đẹp. Nghĩa là những kế hoạch, dự tính và mong ước của lãnh đạo cao nhất cũng như của toàn bộ hệ thống chúng ta sẽ được triển khai. Đó là điều rất quan trọng.

Tôi háo hức là bởi các mục tiêu đặt ra cho kỷ nguyên mới rất thực tế. Và cũng xuất phát từ một điều mà tôi tin rằng rất nhiều người cùng chia sẻ, đó là sự “sốt ruột” - sốt ruột về vị thế của Việt Nam, đặc biệt về lĩnh vực kinh tế.

Điều đáng mừng nữa là đã có những chuyển động rõ rệt. Tổng Bí thư Tô Lâm ngay sau khi nhậm chức đã lãnh đạo, chỉ đạo Bộ Chính trị ban hành hàng loạt nghị quyết về những vấn đề, lĩnh vực mấu chốt nhất của đất nước.

Còn bây giờ là bước vào thực hiện. Tất nhiên không thể có phép màu để vài tháng hay vài năm mà chuyển mình ngay được. Triển khai nghị quyết, chủ trương, chính sách của Đảng tùy thuộc rất lớn vào yếu tố con người, mà bộ phận quan trọng nhất, có tính quyết định nhất là cán bộ các cấp.

Trải nghiệm thực tế

. Vậy ông có trải nghiệm thực tế nào về sự thay đổi của bộ máy trong giai đoạn này?

+ Mới đây, tôi có một trải nghiệm thú vị. Tôi có hai sản phẩm muốn đưa vào thị trường qua kênh các đơn vị nhà nước. Theo cách thông thường tôi phải đi “xin” nhưng mọi việc đã diễn ra ngược lại.

Lãnh đạo một đơn vị sự nghiệp công lập đã chủ động tìm gặp tôi để hợp tác. Đơn vị ấy có cơ sở vật chất, có chính danh nhưng thiếu sản phẩm, hoạt động thực chất để tối ưu hóa các nguồn lực đang có. Khi lãnh đạo đơn vị ấy tìm gặp, tôi hỏi: Làm sao mà anh biết chúng tôi? Anh ấy bảo: Em đã nghiên cứu, tìm hiểu về sản phẩm của anh.

Có lẽ đây là lần đầu tiên một lãnh đạo cơ quan nhà nước chủ động tìm đến sản phẩm của tư nhân để hợp tác.

. Ông đã làm trong khu vực công 25 năm thì thấy hành xử của khu vực công thường như thế nào?

+ Hồi tôi làm lãnh đạo tỉnh, có rất nhiều người khi tiếp xúc đã nhận xét: “Không ngờ anh lại dễ tính và giải quyết việc nhanh thế”. Thực tế có những việc cơ quan nhà nước giải quyết khá lâu và không dễ.

Rời khu vực công ra khu vực tư năm năm nay, tôi cảm nhận điều đó rõ hơn. Muốn phát triển, lan tỏa Vovinam hay triển khai rộng rãi mô hình phổ cập tiếng Anh, chúng tôi cần có sự ủng hộ, tạo điều kiện từ chính quyền nhưng thực tế cơ chế “xin-cho” vẫn còn tồn tại.

Dù vậy tôi nhận thấy đang có những chuyển động, thay đổi. Những đòi hỏi về một tư duy phục vụ không chỉ là từ dưới lên nữa mà gần đây đã xuất hiện những áp lực rất rõ ràng, từ trên chỉ đạo xuống. Những chỉ dấu ấy xuất hiện ngày càng rõ trong hơn một năm qua. Điều này cũng có nghĩa nếu cán bộ vẫn còn tư duy “xin-cho” thì sẽ không thể tồn tại lâu trong hệ thống.

. Ông có chắc chắn điều ấy không, nếu nhìn từ kết quả Đại hội XIV của Đảng?

+ Có, nhất là từ ý chí người lãnh đạo, đã được thử thách qua hơn một năm qua và được Đại hội XIV tiếp tục bầu giữ cương vị cao nhất của Đảng. Các nghị quyết của Bộ Chính trị trước đại hội và tới văn kiện đại hội cho thấy quan điểm, chính sách rất rõ ràng, có tính hành động cao, không còn kiểu diễn đạt nặng về giáo điều.

Các chỉ tiêu, giải pháp đưa ra tôi thấy tính khả thi cao và tính thực dụng. Truyền thống trước đây, muốn thay đổi, thêm bớt vài chữ trong nghị quyết có khi mất nhiều năm. Nhưng giờ, văn phong của nghị quyết, của các báo cáo, bài viết hay phát biểu lãnh đạo đã sát với thực tế, đi vào lòng dân, làm cho người nghe và người đọc cảm thấy phấn khởi.

. Vừa rồi ông có đề cập đến tính “thực dụng”. Điều này liên quan thế nào tới yếu tố con người, nhất là thế hệ cán bộ lãnh đạo chủ chốt nhiệm kỳ Đại hội XIV?

+ Chính trị thế giới gọi là realpolitik (chính trị thực dụng) hoặc pragmatism (chủ nghĩa thực dụng). Nghĩa là cứ hiệu quả, đạt mục tiêu là làm, không câu nệ giáo điều dù là hình thức hay phương pháp.

Với chúng ta, điều rất phấn khởi là Đại hội XIV chứng kiến sự xuất hiện của thế hệ những nhà lãnh đạo sinh vào những năm 1970, thậm chí có ủy viên Trung ương Đảng thế hệ 8X. Họ là những người trưởng thành, được thụ hưởng thành quả, được học hành trong giai đoạn Đổi mới và tiếp cận với hội nhập quốc tế. Họ hiểu được điểm mạnh, điểm hạn chế của đất nước và nắm rõ cần phải làm gì tiếp theo. Đó là thế hệ những người có tư duy quốc tế hóa. Họ biết quy luật chính trị thế giới cũng như đất nước để hành xử sao cho đúng nhất và đạt mục tiêu của quốc gia.

Ngoài thể hiện phẩm chất chính trị, họ phải thể hiện được phẩm chất về quản trị và có thể hoàn thành được các mục tiêu cụ thể dựa trên năng lực cá nhân. Dù chưa có tranh cử, chưa quen với KPI trong đời sống chính trị nhưng trong thời đại công nghệ, bất cứ ai khi vào hệ thống cũng hiểu rằng mình luôn được giám sát, đánh giá, chấm điểm.

“Bật công tắc” kích hoạt động lực làm việc

. Nhưng với hệ thống vẫn còn quán tính cũ thì liệu điều ông nói có lạc quan quá không?

+ Tất nhiên, chúng ta không lạc quan tếu. Khó khăn chắc chắn vẫn còn, thậm chí rất nhiều. Trở lại kinh nghiệm nhỏ của tôi khi còn ở cơ quan cũ. Vẫn là những con người cũ nhưng khi tôi đưa cho họ một mục đích mới, tạo động cơ tích cực và tạo điều kiện cho họ làm thì đội ngũ ấy lại thành những con người đầy sức sống. Họ thực sự được “bật công tắc” để phát triển. Tất nhiên, trong quá trình đó sẽ có sự đào thải tự nhiên, những người không phù hợp sẽ tự rút lui.

Vì thế, tôi cảm nhận Đại hội XIV, các văn kiện cùng chương trình hành động đang “bật công tắc”, kích hoạt cho những người có năng lực được phát huy sở trường.

. Vậy theo ông, cần làm gì để tạo ra sự chuyển động trên thực tiễn?

+ Người ta thường nói “thủ trưởng nào thì phong trào đấy”. Quan trọng nhất vẫn là ý chí của người lãnh đạo, người đứng đầu.

Với kết quả của Đại hội XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm và Bộ Chính trị đã đưa ra những yêu cầu rất rõ ràng về mẫu cán bộ cho kỷ nguyên mới. Ngoài những nhân sự đang có sẽ còn hàng loạt người mới cảm thấy mình phù hợp với vị trí nào đó. Họ đã chuẩn bị, đã sẵn sàng, chỉ đợi “bật công tắc” là xuất hiện.

Chưa kể, sang kỷ nguyên mới này, chúng ta có sẵn các công cụ để đánh giá cán bộ. Dư luận, mạng xã hội, báo chí truyền thông nhìn vào một con người là biết ngay người này năng lực đến đâu. Thời đại công nghệ, đánh giá cán bộ không còn khó nữa.

. Nhưng nếu giờ dùng các các biện pháp mạnh để sàng lọc, thúc đẩy họ hành động theo tư duy mới, kỷ nguyên mới vươn mình liệu họ có chịu được?

+ Archimedes nói: "Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ bẩy cả trái đất lên". Nghĩa là hãy cho người ta công cụ, mục đích và đãi ngộ. Nếu không làm được thì người khác làm.

Con người có tính thích ứng rất cao. Hầu hết đội ngũ cán bộ, nhân viên khi gia nhập bộ máy đều phải tuân thủ nguyên tắc "mệnh lệnh và phục tùng". Chuyện sáng cắp ô đi, tối cắp ô về, vào Nhà nước là yên tâm làm việc đến hết đời đến nay đã “game over”. Cuộc chơi mới đã bắt đầu, nếu anh chịu được thì ở lại, không thì rời đi.

Hãy nhìn vào thị trường lao động thời AI, người làm những công việc hành chính, lặp đi lặp lại theo thói quen sẽ bị công nghệ bỏ lại phía sau. Trụ lại trong tổ chức chủ yếu sẽ là những người có tư duy, có phương pháp luận mới phù hợp thời đại công nghệ.

Cũng giống như chúng ta chuyển từ điện thoại "cục gạch" sang smart phone, phải biết lướt web, xem phim, làm video, sử dụng các app công nghệ cho công việc hàng ngày... Công nghệ thay đổi hành vi, kể cả ứng xử chính trị của con người.

Với chúng ta, giờ lãnh đạo cao nhất đã chuyển hướng thì các thủ trưởng thấp hơn sẽ phải vận động theo.

Công tác cán bộ và nút thắt từ chính người thực thi

. Ông có thấy mục tiêu vươn mình đang đặt ra những yêu cầu rất khác so với quá trình phát triển tịnh tiến, tuyến tính của nước ta hàng chục năm qua?

+ Chính xác thế. Hôm khai giảng năm học mới, tháng 9-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm có phát biểu, đại ý không thể dùng tư duy cũ để giải quyết các vấn đề mới của giáo dục hiện nay.

Cũng khoảng ấy, trong bài viết về đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, Tổng Bí thư đã nhấn mạnh ở phần cuối cùng khi trích dẫn V.I. Lênin: “Khi tình hình đã thay đổi và chúng ta phải giải quyết nhiệm vụ thuộc loại khác thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày hôm qua”.

. “Không nên… sử dụng những phương pháp của ngày hôm qua”, vậy với công tác cán bộ trong kỷ nguyên mới thì nên thế nào?

+ Tôi thấy về quy định, quy trình, thủ tục chúng ta có triết lý riêng, có chính đạo để người có năng lực có thể bộc lộ và phát huy, được trọng dụng. Trong đó, người thực hiện, người có thẩm quyền về công tác cán bộ đóng vai trò rất quan trọng.

Nhìn lại một chút, thời Bác Hồ đã chọn người rất chuẩn, nhân sĩ, trí thức, chọn người nào vào vị trí nào là chuẩn vị trí đấy. Với thời đại mới hiện nay, tôi nghĩ công tác nhân sự, tuyển chọn và trọng dụng cán bộ phải thực sự linh hoạt và phải đúng như những phát ngôn bao năm nay “có vào, có ra, có lên, có xuống, có tĩnh, có động”…, nói phải đi đôi với làm.

. Trong chương trình hành động của Trung ương khóa XIV liệt kê một số việc sẽ triển khai mà ít nhiều có liên quan đến công tác cán bộ, như xây dựng cơ chế, chính sách cho mô hình “lãnh đạo công - quản trị tư”, “đầu tư công - quản lý tư”, “đầu tư tư - sử dụng công”; cơ chế liên thông giữa khu vực công và khu vực tư trong công tác cán bộ…

+ Đó là bước tiến rất lớn về tư duy, phù hợp với thực tiễn đã được áp dụng thành công ở nhiều nước song cốt lõi lại nằm ở khâu thực hiện. Đã chọn người là phải chuẩn, đã dùng người là phải tin, phải trọng dụng đến nơi đến chốn thì mới kích hoạt được năng lực của họ.

Người tài ngoài xã hội, người tài trong bộ máy không thiếu và công cụ tìm kiếm, đánh giá rất tiện lợi, phong phú. Việc còn lại là sự quyết tâm đổi mới của các lãnh đạo.

Trang bị cho cán bộ những “đòn thực chiến”

. Theo ông, trước những yêu cầu, đòi hỏi, mục tiêu mà Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra cho kỷ nguyên mới và được đưa vào Nghị quyết Đại hội XIV thì các ủy viên Trung ương chịu áp lực thế nào?

+ Tôi không thể trả lời thay họ nhưng khi bỏ phiếu 100% cho Tổng Bí thư Tô Lâm thì có nghĩa họ đồng ý với định hướng, ngọn cờ mà Tổng Bí thư đã đưa ra và sẵn sàng để bước vào hành trình mới.

Còn với cán bộ địa phương bây giờ hầu hết đều là thế hệ 7X, 8X, thậm chí 9X. Tất cả đều được hưởng thụ thành quả của Đổi mới và hội nhập quốc tế nên rất dễ dàng để thích ứng.

So với anh em địa phương thì tôi lứa đầu 7X không trẻ, nhưng tôi đã có những cơ hội thuận lợi: Làm việc trong ngành ngoại giao 11 năm, đi nhiệm kỳ, đi học ở Úc, rồi công tác ở Mỹ giúp tư duy mình cởi mở. Đấy là thời mà việc tìm hiểu thế giới bên ngoài còn khó khăn, còn giờ đây với sự phát triển của công nghệ, các bạn trẻ có thể khám phá thế giới ngay từ phòng ngủ, từ bàn làm việc của mình, có thể du học ngay tại Việt Nam.

Vì vậy, câu hỏi đặt ra là họ chủ động đến mức độ nào để tự trang bị kiến thức, kỹ năng, công nghệ mới và khả năng ứng dụng vào công việc, cuộc sống hằng ngày của mình.

Người Việt ta thường nhạy bén, khả năng thích ứng cao nhưng thời đại mới này thì còn phải có những phẩm chất mới với tư duy triết lý trừu tượng, khái quát hóa và tư duy hệ thống. Cán bộ, đảng viên càng phải như vậy.

Tôi rất quan tâm đến các nghị quyết mà Bộ Chính trị mới ban hành về giáo dục, về phát triển khoa học công nghệ, về kinh tế tư nhân. Trong vòng 20-30 năm nữa, nếu thực hiện tốt thì phẩm chất và bản sắc người Việt chúng ta sẽ khác. Mà như thế cán bộ cũng sẽ khác.

. Đấy là câu chuyện dài hạn, trong khi khó khăn, thách thức đang ở trước mắt, của năm năm nhiệm kỳ Đại hội XIV...

+ Tôi luôn cho rằng phải đổi mới toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Chúng ta cần đổi mới theo hướng trang bị cho cán bộ những “đòn thực chiến” chứ không phải lý thuyết suông. Tùy theo cấp cán bộ mà có chương trình phù hợp, giống như trong võ thuật, võ cho lính khác võ cho tướng. Cần rèn luyện cả ý chí, thể lực, kỹ năng mềm, kỹ thuật trị quốc như mô hình của trường Matsushita ở Nhật Bản.

Đào tạo, bồi dưỡng để cán bộ bộc lộ tố chất riêng. Xã hội cần những người có năng lực sáng tạo, luôn tìm ra giải pháp để thực hiện được các mục tiêu ngày càng cao hơn, thách thức hơn.

Tin vào đội ngũ cán bộ trẻ

. Còn về khả năng chịu nhiệt của đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở cấp độ địa phương trong quá trình tổ chức lại sắp xếp tinh gọn bộ máy vừa qua?

+ Thực sự mà nói, gánh nặng đang đè lên vai cán bộ cơ sở. Cùng với đó là áp cơ chế đánh giá cán bộ, chính quyền địa phương nên đội ngũ cán bộ cấp xã đang có phần căng thẳng, mệt mỏi.

Tới đây, chắc chắn Trung ương sẽ phải có giải pháp tháo gỡ, cả chuyện quá tải, cả chế độ đãi ngộ. Mà việc này theo tôi chắc không quá khó, bởi nếu thực sự tinh gọn được biên chế thì sẽ có nguồn tăng lương cho cán bộ, công chức. Chưa kể, nếu có KPI rõ ràng cùng cơ chế khả thi thì hoàn toàn có thể trích một phần từ ngân sách tương ứng với mức vượt chỉ tiêu mà khen thưởng, nâng cao phúc lợi cho người lao động.

Quan trọng hơn cả là ta cần có niềm tin vào cán bộ. Cấp cơ sở giờ chủ yếu là cán bộ trẻ, anh em đã trụ lại thì cơ bản đều có phẩm chất để đảm đương được công việc

. Chúng ta đang kỷ niệm 96 năm ngày thành lập Đảng. Ông nghĩ gì về bề dày lịch sử Đảng trong bối cảnh kỷ nguyên mới, mục tiêu vươn mình của dân tộc?

+ Bác Hồ của chúng ta từng nói Đảng phải là đảng của dân tộc. Với những gì quan sát được hơn một năm qua và kết quả Đại hội XIV thì tôi thấy Đảng ta đang thực hiện đúng định hướng ấy của Bác.

Lịch sử cho thấy khi nào đường lối, chính sách và năng lực triển khai của Đảng phản ánh đầy đủ nhất lợi ích của quốc gia, dân tộc thì lúc ấy Đảng mạnh, đất nước phát triển, phồn vinh

. Xin cảm ơn ông.