Nhiều vướng mắc lặt vặt mà khó gỡ

Giữa năm 2010, TAND một huyện của tỉnh T. thụ lý, giải quyết yêu cầu ly hôn của một phụ nữ. Người chồng không muốn chia tay nên nhiều lần cố tình lần lữa, trì hoãn việc nhận giấy triệu tập và đến tòa làm việc.

Mẹ vợ có là thân thích của con rể?

Vì người chồng sinh sống và có hộ khẩu tại nhà vợ nên cán bộ tòa muốn tống đạt giấy tờ gì thì cũng phải tìm đến địa chỉ này. Trước ngày mở phiên xử, cán bộ tòa đến tống đạt giấy triệu tập nhưng không gặp người chồng nên giao giấy lại cho người mẹ vợ nhờ chuyển. Sau hai lần tống đạt như vậy mà người chồng không đến, tòa mở phiên xử vắng mặt người chồng và chấp thuận yêu cầu ly hôn của người vợ. Theo tòa, việc tống đạt của tòa là hợp lệ vì pháp luật tố tụng quy định tòa có thể giao văn bản cho người thân thích như cha, mẹ, anh chị em ruột… có cùng nơi cư trú với bị đơn.

Sau khi người chồng kháng cáo, bản án sơ thẩm đã bị TAND tỉnh T. hủy với lý do tống đạt chưa hợp lệ. Theo tòa phúc thẩm, quyền lợi của hai vợ chồng là đối lập nhau nên để cho người thân của bên vợ nhận giấy tờ là không khách quan, không đảm bảo rằng văn bản ấy sẽ được chuyển đến tay người chồng. Trong khi BLTTDS không quy định cụ thể, trường hợp trên phải áp dụng tương tự Nghị quyết 01-2005 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, xác định cha, mẹ, anh chị em vợ không phải là người thân thích của người chồng.

Tình huống trên hiện đang gây tranh cãi vì BLTTDS không có văn bản hướng dẫn cụ thể về chuyện người thân thích nhận thay trong trường hợp đương sự vắng mặt. Cách hiểu của tòa phúc thẩm nói trên thoạt nghe thì đảm bảo được quyền lợi cho người chồng nhưng suy xét kỹ lại làm khó tòa sơ thẩm bởi người chồng chỉ có một địa chỉ cư trú duy nhất là ở nhà vợ. Giả sử tòa sơ thẩm đi tìm địa chỉ của cha mẹ, anh em bên nhà người chồng rồi gửi lại giấy triệu tập, người chồng lại viện lý do không ở đó nên không biết, không nhận được thì sao?

Nhiều tình huống khác chưa rõ

Có những tình huống tưởng rất lặt vặt nhưng lại làm các thẩm phán lúng túng, chưa biết áp dụng ra sao.

Chẳng hạn ông A đã bị tòa tuyên bố là mất tích. Khi giải quyết một tranh chấp dân sự có liên quan đến ông A, trước khi niêm yết văn bản tố tụng, tòa có cần lập biên bản về việc không thể thực hiện được việc tống đạt cho ông A hay không? Gặp trường hợp này, có tòa nói không cần lập biên bản gì cả. Có tòa lại bảo mọi trường hợp đều phải lập biên bản trước khi niêm yết theo khoản 2 Điều 5 BLTTDS. Bởi có khi tòa đã tuyên bố mất tích nhưng đương sự lại bất ngờ trở về, lúc ấy họ không thuộc trường hợp mất tích nữa.

Một tình huống khác: Khi niêm yết văn bản tố tụng, phải lập bao nhiêu bản niêm yết tại nơi cư trú của đương sự, UBND và tòa án? Có tòa nói phải lập riêng ba biên bản niêm yết theo từng nơi vì ba địa điểm này khác nhau và trình tự niêm yết phải làm ở những thời điểm khác nhau. Có tòa lại bảo chỉ cần sau khi niêm yết xong ở nơi cư trú và UBND xã, phường, người thực hiện lập một biên bản ghi nhận lại hai sự việc trên là đủ...

THANH TÙNG - TIẾN HIỂU