Tháng trước, hy vọng cải thiện quan hệ song phương đã trỗi dậy khi các thứ trưởng Quốc phòng hai nước đã nhất trí khuyến khích các quan chức trao đổi chính sách quốc phòng. Thế rồi vì thủ tướng Nhật thăm đền, mọi hy vọng đã tan thành mây khói.

Tại Trung Quốc, tờ Thời Báo Hoàn Cầu số cuối tuần trước đã công bố kết quả thăm dò cho thấy gần 70% số người được hỏi giận dữ hoặc rất giận dữ đối với chuyến thăm đền của thủ tướng Nhật. 67,7% đã đề nghị tẩy chay hàng Nhật.

Báo còn đề nghị lập danh sách đen các nhà chính trị Nhật đã từng viếng đền Yasukuni để Trung Quốc cắt đứt quan hệ trong năm năm. Báo muốn chính phủ phải có thái độ cứng rắn với Nhật để Trung Quốc không bị mang tiếng là “cọp giấy”.

GS Dmitry Streltsov ở Viện Nghiên cứu quốc gia về quan hệ quốc tế tại Moscow (Nga) nhận định trong quan hệ Nhật-Trung, thực sự Nhật đã vượt qua điểm không thể quay lui vào mùa hè hoặc mùa thu năm nay khi Nhật tiến hành chính sách củng cố lực lượng phòng vệ và định hướng xung đột xoay quanh quần đảo tranh chấp Senkaku/Điếu Ngư.

Trong khi đó, chuyên gia Nga Vladimir Korsoun phân tích để phát huy ý tưởng chủ đạo về giấc mơ Trung Quốc do Chủ tịch Tập Cận Bình đưa ra, dư luận Trung Quốc cần một đối tượng cụ thể để chỉ trích và đối tượng đó rõ ràng là Nhật.

Ông ghi nhận tại Trung Quốc, các báo đều nhắc đến tác phẩm “Ai kiểm soát nước Nhật”. Tác phẩm này chê bai chế độ chính trị ở Nhật bất ổn, mang màu sắc phong kiến và phần nào giống CHDCND Triều Tiên, ví dụ như năm gia tộc kiểm soát nước Nhật, các nghị sĩ được bầu suốt đời, hầu hết viên chức đều xuất thân từ một ĐH duy nhất (ĐH Todai).

Đài tiếng nói Nga ghi nhận chiến dịch tẩy não ấy đã thành công ở Trung Quốc. Tại khách sạn Mao Trạch Đông ở Bắc Kinh, một số thực khách chỉ cần uống vài ly rượu đã có thể nhảy lên bàn hô hào “ném bom Tokyo”.

Trong bối cảnh đó, đáng tiếc thay Nhật đã cung cấp cái cớ để kích động chủ nghĩa dân tộc ở Trung Quốc. Theo báo Le Monde (Pháp), chuyến thăm đền của thủ tướng Nhật đã trở thành cái cớ ngon lành để Bắc Kinh phản ứng sau khi Trung Quốc vấp phải chỉ trích về vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Đông.

Trong nội bộ nước Nhật cũng có nhiều ý kiến chỉ trích. Báo Tokyo Shimbun ngày 28-12 dẫn lời nguyên Phó Chủ tịch đảng Dân chủ tự do Taku Yamasaki chỉ trích hành động của ông Shinzo Abe đã cô lập Nhật trên trường quốc tế. Báo Asahi Shimbun đăng thư độc giả phản đối chuyến thăm đền. Hãng tin Kyodo nhận định: “Thủ tướng Shinzo Abe đã có cơ hội duy nhất để khép lại chương chiến tranh và bàn đến vai trò tương lai của Nhật trong khu vực. Dù vậy ông ấy đã chọn một bước lùi…”.

HOÀNG DUY