Rắc rối chuyện tách, nhập vụ án

Gặp trường hợp liên tiếp gây án hoặc vừa là người có hành vi phạm tội vừa là nạn nhân, các cơ quan tố tụng xử lý thiếu thống nhất: Nơi gộp lại chung một vụ, nơi tách ra, dẫn đến nhiều hệ quả pháp lý khó khắc phục...

Năm 2000, Lê Thành Trung lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại quận 7 (TP.HCM) rồi bỏ trốn nên bị Công an quận 7 phát lệnh truy nã.

Thiếu phối hợp

Sau đó, Trung trốn sang nhà một người bà con ở quận 3 và tiếp tục lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Trung bỏ trốn tiếp nên cũng bị Công an quận 3 phát lệnh truy nã.

Trung trốn về huyện Duyên Hải (Trà Vinh) rồi bị bắt vì chiếm đoạt một chiếc xe máy. Sau đó, Trung được di lý về Công an quận 7.

Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan tố tụng quận 7 đã nhiều lần thông báo cho quận 3 cùng phối hợp nhập vụ án để giải quyết chung nhưng không hề có công văn hồi đáp. Vì thế, TAND quận 7 đã đưa Trung ra xét xử về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và phạt Trung hai năm tù.

Năm 2003, khi vừa chấp hành án xong trở về nhà, Trung lại bị Công an quận 3 bắt giam để điều tra theo lệnh truy nã về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Sau đó Trung tiếp tục bị TAND quận 3 phạt tù về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Trong vụ án này, các cơ quan tố tụng quận 3 đã có thiếu sót khi không phối hợp với các cơ quan tố tụng quận 7 để nhập hai vụ phạm tội của Trung lại. Việc xét xử Trung bằng hai phiên tòa như trên đã khiến bị cáo phải lãnh án nặng hơn. Quá trình tố tụng kéo dài không cần thiết, gây lãng phí công sức, tiền bạc.

Lúng túng

Gặp những trường hợp một người vừa là bị cáo đồng thời là người bị hại, khi xử lý, các cơ quan tố tụng thường lúng túng trong việc tách hay nhập vụ án, dẫn đến việc giải quyết bị kéo dài.

Chẳng hạn, tháng 5-2010, Phạm Văn Trường gặp Trương Hồng Hào ở một quán cà phê ở huyện Châu Thành (Hậu Giang). Vốn đã có xích mích từ trước, Trường dùng ly thủy tinh đập mạnh vào đầu Hào một cái khiến Hào chảy máu (thương tật 4%). Hào chạy ra ngoài cầm một cục gạch ống ném trúng vào trán Trường (thương tật 31%).

Sau đó, Hào yêu cầu Công an huyện Châu Thành khởi tố Trường. Thấy vậy, Trường cũng yêu cầu công an huyện khởi tố Hào.

Mới đây, Công an huyện Châu Thành đã ra quyết định khởi tố Trường về hành vi cố ý gây thương tích. Đối với Hào, dù xác định có dấu hiệu phạm tội cố ý gây thương tích nhưng cơ quan tố tụng địa phương lại lúng túng, không biết nên nhập hành vi ném gạch của Hào vào chung một vụ án với Trường để xử lý hay tách ra thành một vụ án độc lập khác.

Quy định cần rõ hơn

Điều 117 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cơ quan điều tra có thể nhập vụ án trong ba trường hợp: bị can phạm nhiều tội; nhiều bị can cùng tham gia một tội phạm hoặc cùng với bị can còn có những người khác che giấu tội phạm hoặc không tố giác tội phạm. Cơ quan điều tra chỉ được tách vụ án trong những trường hợp thật cần thiết khi không thể hoàn thành sớm việc điều tra đối với tất cả các tội phạm và nếu việc tách đó không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan và toàn diện của vụ án.

Nhiều chuyên gia nhận xét quy định trên chưa đầy đủ bởi thực tế đã phát sinh các tình huống mới phức tạp hơn. Việc tách hoặc nhập vụ án không đúng sẽ không đảm bảo công bằng, sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của nghi can, cụ thể là họ sẽ bị tòa xử mức án nặng nhẹ khác nhau.

Luật sư Lưu Văn Tám (Đoàn Luật sư tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu) kể, ông từng bào chữa cho một người bị xử lý về hành vi mua bán hóa đơn VAT khống. Do số lượng nạn nhân nhiều, phải điều tra kéo dài nên các cơ quan tố tụng quyết định là điều tra tới đâu thì xét xử tới đó và ngắt ra thành hai vụ án. Việc này dẫn đến hệ quả là nếu xử trong một vụ thì bị cáo chỉ phải nhận mức án khoảng 15 năm tù nhưng tách ra thành hai vụ thì bị cáo bị phạt tới gần 30 năm tù.

Theo một thẩm phán TAND Tối cao, cần phải có một thông tư liên tịch giữa ba ngành tố tụng hướng dẫn việc tách, gộp vụ án cụ thể hơn. Bởi lẽ nếu ngay từ giai đoạn điều tra đã làm không đúng thì sau đó tòa cũng không có quyền yêu cầu cơ quan điều tra tách hoặc gộp vụ án hợp lý hơn.

THANH TÙNG