Trong tám năm qua, xét từ nguồn thu, giải quyết tranh chấp…, VCPMC luôn nổi trội so với các tổ chức quản lý tập thể quyền như Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả văn học và cả Hiệp hội Quyền sao chép.
Trong điều kiện pháp luật và thực tế thực hiện về tác quyền còn khá mới mẻ, việc năm 2009 thu được 20 tỉ đồng, năm 2010 thu được 32,5 tỉ đồng tiền tác quyền là kết quả đáng khích lệ. Ngoài ra, VCPMC cũng đã cố gắng phối hợp xử lý nhiều vụ việc như vụ khiếu nại của ca sĩ Lenka (Úc) với Bảo Thy, vụ tranh chấp giữa ca nhạc sĩ Duy Mạnh và HT Productions, tranh chấp quyền tác giả quanh ca khúc Vầng trăng khóc…
Kiên trì, sáng tạo khi thu
Đã từng có không ít nhạc sĩ gọi VCPMC là “Trung tâm thu hộ tác quyền” bởi gần như đó là công việc chính của các cán bộ, nhân viên trung tâm. Ngày qua ngày, họ dõi theo các hoạt động âm nhạc, thu tiền tác quyền, cấp phép (xác nhận đã trả phí) cho các đơn vị tổ chức biểu diễn, nhà sản xuất băng đĩa.
Trong hoạt động thu phí, trung tâm đã phối hợp với các sở VH-TT&DL địa phương, cơ quan thanh tra làm việc với những đơn vị bị xem là chây lì, cố tình trì hoãn thực hiện nghĩa vụ tác quyền. Để thu được tiền từ các quán cà phê, VCPMC đã phải cầu viện đến bộ phận quản lý văn hóa các quận, huyện. Thậm chí VCPMC còn muốn “nắm đằng chuôi” khi đến làm việc trực tiếp, yêu cầu đơn vị tổ chức liveshow, chẳng hạn liveshow của ca sĩ Tuấn Vũ tại Hà Nội phải thanh toán phí tác quyền mặc dù trên danh nghĩa, đơn vị tổ chức có thể trả tiền sau.
Nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn (ngồi, trái), Phó Giám đốc VCPMC, ký hợp đồng sử dụng tác phẩm với đại diện mạng âm nhạc trực tuyến Zing Mp3. Ảnh: PHONG LINH
Những động thái mạnh mẽ đó đã có tác dụng để mỗi năm số tiền trung tâm thu về cho các nhạc sĩ ngày càng tăng, dành được nhiều lời khen ngợi từ các tổ chức quốc tế.
Chia công bằng: Còn bị vướng
Tuy nhiên, vướng mắc mà nhiều tác giả đặt ra, đến nay vẫn chưa giải quyết là sự minh bạch trong khâu phân phối số tiền tác quyền. Được biết, nhiều hợp đồng VCPMC ký kết với các đơn vị sử dụng nhiều tác phẩm như đài truyền hình, phát thanh, website nghe nhạc trực tuyến… thực hiện theo phương thức khoán trọn gói, nghĩa là mỗi năm VCPMC sẽ nhận được một khoản tiền cố định mà không xét đến yếu tố tác phẩm nào, của ai được sử dụng bao nhiêu lần. Ở các quán cà phê, phòng trà, nhà hàng, khoản thu được tính theo số ghế. Với các phòng karaoke, khách sạn, trung tâm thu phí theo số phòng, số giường…
Trước câu hỏi làm thế nào xác định được một phòng karaoke, khách sạn hay nhà hàng đã phát những bài nào, của ai để làm cơ sở tính toán, không ai ở VCPMC có thể trả lời được. Một khi đã không có cơ sở tính toán, làm sao trung tâm có thể phân phối hợp lý nguồn thu của mình? Trước đây, các phòng trà được đề nghị tự thống kê số tác phẩm sử dụng nhưng cũng không ai dám chắc số liệu đó là chính xác.
Trò chuyện với nhiều nhạc sĩ đã ký hợp đồng ủy thác quyền cho VCPMC, chúng tôi ghi nhận được hai xu hướng: hoặc không quan tâm đến phương thức, chỉ biết trung tâm trả cho mình bao nhiêu thì hay bấy nhiêu; hoặc thiết tha mong được biết số tiền mình được nhận đến từ đâu một cách rõ ràng. Có nhạc sĩ khẳng định: “Tôi có thể nhận ít tiền hơn nhưng phải biết ai sử dụng tác phẩm của mình và như thế nào. Nếu vì không có cơ sở tính toán, phân phối mà trong khoản tiền tôi nhận có phần lẽ ra thuộc về đồng nghiệp khác thì áy náy lắm”.
Từ khi có VCPMC, các tác giả đã được bảo vệ quyền lợi tốt hơn, nhất là những nhạc sĩ ít tên tuổi, sống ở vùng sâu vùng xa. Nhưng yêu cầu về sự rõ ràng trong cách tính, cách chi trả tác quyền đến nay vẫn còn là mục tiêu phấn đấu.
| Từ năm 2011, VCPMC sẽ giảm tỉ lệ % trích lại cho hoạt động của trung tâm. Ở lĩnh vực băng đĩa nhạc, tỉ lệ trích là 5% (khi trung tâm vừa thành lập là 25%). Ở lĩnh vực nhạc chuông, nhạc chờ, website download, mức trích lại cũng giảm từ 25% xuống còn 20%. VCPMC sẽ lập Quỹ ứng biến nhằm hỗ trợ khẩn cấp cho các tác giả chẳng may gặp tai nạn, khó khăn trong cuộc sống. Quỹ này cũng sẽ trích kinh phí tặng quà tết cho một số nhạc sĩ lão thành. Trong các lĩnh vực như nhạc chuông, nhạc chờ, website nghe nhạc, biểu diễn, băng đĩa…, chúng tôi có thể thống kê được chính xác số lượng tác phẩm, lượt sử dụng làm cơ sở chi trả phí tác quyền. Với những hợp đồng trọn gói thì chúng tôi căn cứ trên bảng kê khai sử dụng của đối tác, còn trong karaoke, nhà hàng, quán cà phê… đúng là chúng tôi chưa thể tính toán chính xác được. Đối với các khoản thu chưa thể tính toán đó, chúng tôi chọn cách phân phối bình quân theo danh mục tác phẩm của các tác giả. Nhạc sĩ PHÓ ĐỨC PHƯƠNG, Giám đốc VCPMC Tôi đồng ý rằng cách phân chia đổ đồng trên số lượng tác phẩm là chưa hợp lý. Có những tác giả chỉ có vài bài nhưng đều là bài ăn khách trong khi có nhiều tác giả có rất nhiều bài nhưng lại ít người nghe, sử dụng. Trong trường hợp đó, tôi mong rằng giữa trung tâm và các tác giả nên có một sự thống nhất, ít nhất là tạm thời, để giải quyết được chuyện quan trọng nhất - thu được phí. Rõ ràng, nếu chúng ta cứ tranh cãi nhau mãi, các đơn vị sử dụng tác phẩm sẽ vin vào đó để không trả hoặc trì hoãn trả tiền thì sẽ là điều thiệt thòi cho ta. Nhạc sĩ HOÀI AN |
TRẦN PHONG LINH
