Dù sở hữu quy mô kinh tế lớn nhất và đóng góp ngân sách cao nhất cả nước, tốc độ tăng trưởng và dư địa phát triển của TP.HCM lại đang bị “chặn trần” bởi một khung thể chế không còn phù hợp. Chính vì vậy, việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt đã trở thành đòi hỏi mang tính chiến lược và cấp bách.
Thiếu đột phá thể chế sẽ khiến đầu tàu chậm lại
Trong một thập niên qua, tốc độ tăng trưởng GRDP của TP.HCM có dấu hiệu chững lại. TP đối mặt với nguy cơ mất đi vị thế cạnh tranh khi các đô thị khu vực như Bangkok, Jakarta, Manila đang tăng tốc mạnh mẽ, các trung tâm trong nước như Hà Nội, Đà Nẵng cũng đang bứt phá.
Với áp lực dân số lên tới 14 triệu người sau sáp nhập, TP.HCM đang đối diện với những bài toán đặc trưng của các siêu đô thị toàn cầu gồm ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng, nhu cầu vốn đầu tư khổng lồ hàng chục tỉ USD và đòi hỏi ra quyết định rất nhanh trong kỷ nguyên số.
Những vấn đề này không thể được giải quyết bằng cơ chế “xin-cho” hay quy trình phân cấp hạn chế. Việc thiếu đi sự đột phá về thể chế đồng nghĩa với việc không có bất kỳ bước đột phá nào về phát triển, khiến đầu tàu kinh tế có nguy cơ đánh mất vai trò dẫn dắt, làm chậm lại cả đoàn tàu quốc gia.
Đứng trước mục tiêu trở thành trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và cửa ngõ thương mại - logistics của khu vực Đông Nam Á, Luật Đô thị đặc biệt chính là hạ tầng pháp lý nền tảng để thiết lập môi trường cạnh tranh quốc tế. Hành lang này tạo cơ chế thu hút nhân tài và ban hành các chính sách đặc thù, giúp TP thực sự vận hành như một hệ sinh thái vươn tầm.
Trên thực tế, dòng vốn FDI chất lượng cao trong 5-10 năm tới sẽ tự động chảy về những nơi có thủ tục nhanh chóng, thể chế linh hoạt và rủi ro pháp lý thấp. Nếu không được trao khung thể chế vượt trội, những dự án hàng tỉ USD sẽ bỏ qua TP.HCM, để lại cho TP những dự án gia công với giá trị gia tăng thấp.
Những điểm nghẽn về tài chính sẽ khiến các đại dự án metro, đường vành đai hay chống ngập lâm vào cảnh thiếu vốn, đội vốn và kéo dài. Điểm nghẽn về thủ tục sẽ làm nản lòng các nhà đầu tư chiến lược. Khu vực Thủ Thiêm và các trung tâm logistics sẽ khó bứt phá thành những cực tăng trưởng mới vì thiếu ưu đãi về ngoại hối, thuế và cơ chế thử nghiệm. Hơn thế nữa, một TP quản trị thủ công với dữ liệu rời rạc sẽ không thể tạo dựng niềm tin dài hạn cho các nhà đầu tư công nghệ và tài chính.
Đô thị tham chiếu vững chắc
Chúng ta có thể tin tưởng rằng khi được cởi trói bằng Luật Đô thị đặc biệt, TP.HCM sẽ có sự lột xác toàn diện, chuyển mình thành trung tâm của cả khu vực châu Á. Quá trình chuyển đổi này sẽ diễn ra sâu rộng trên nhiều phương diện.
Về hạ tầng, TP.HCM sẽ chuyển từ trạng thái “chữa cháy” sang vị thế dẫn dắt. Nếu được tự chủ tài chính mạnh mẽ kết hợp cùng phân quyền đầu tư công, mạng lưới metro, BRT và đường vành đai sẽ được triển khai theo đúng logic của một siêu đô thị.
Các đại dự án hàng chục đến hàng trăm ngàn tỉ đồng dành cho chống ngập, logistics, vành đai cảng và sân bay sẽ được quyết định nhanh, triển khai khẩn trương và giải ngân thần tốc. Hệ thống logistics kết nối trơn tru toàn vùng Đông Nam Bộ sẽ biến TP.HCM thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của tiểu vùng Mekong.
Về chất lượng sống, người dân sẽ chuyển từ việc phải “thích ứng với đô thị” sang cảm giác tự hào sống ở đô thị. Với một chính quyền đô thị vững mạnh được hỗ trợ bởi dữ liệu và chuyển đổi số, việc di chuyển hằng ngày bằng hệ thống giao thông công cộng chất lượng cao sẽ thay thế xe cá nhân. Tình trạng ngập lụt, rác thải và ô nhiễm môi trường vốn là nỗi ám ảnh thường trực sẽ được xử lý triệt để bằng hệ thống quản trị thông minh.
Toàn bộ thủ tục hành chính sẽ được thực hiện trực tuyến một cách minh bạch, không còn cảnh người dân phải xếp hàng xin chờ. Không gian sống sẽ được mở rộng với sự gia tăng của các công viên, bờ sông và khu đi bộ, dần xóa bóng những khu nhà trọ tạm bợ, đưa TP.HCM trở thành một trong những nơi đáng sống nhất Đông Nam Á dành cho người trẻ, chuyên gia và doanh nhân.
Về dòng vốn, TP.HCM sẽ vươn lên từ điểm đến FDI sản xuất thành điểm đến FDI chiến lược. Nhờ cơ chế tài chính, đầu tư và thể chế mang tính đặc biệt, khu đô thị mới Thủ Thiêm sẽ thực sự trở thành trung tâm tài chính quốc tế, thu hút các định chế tài chính, quỹ đầu tư và mạng lưới fintech của toàn khu vực.
Song song đó, khu vực Thủ Đức sẽ trở thành một cực đổi mới sáng tạo, hội tụ các trung tâm R&D, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và cộng đồng startup toàn cầu. Dòng vốn FDI đổ về TP lúc này sẽ mang theo tri thức, công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao, định vị nền kinh tế TP trở thành bến đỗ chiến lược của dòng vốn toàn cầu.
Về vị thế khu vực và quốc tế, TP.HCM sẽ vượt ra khỏi danh xưng TP lớn để trở thành một đô thị tham chiếu vững chắc. Khi các định chế vượt trội được vận hành hiệu quả, trong thập niên tới, thế giới sẽ nhắc đến Thủ Thiêm bên cạnh Singapore, Hong Kong và Thượng Hải mỗi khi bàn về tài chính; nhắc đến Thủ Đức cùng với Seoul, Shenzhen hay Bangalore khi thảo luận về đổi mới sáng tạo.
TP.HCM sẽ tự hào sánh vai cùng Bangkok và Kuala Lumpur như một đô thị năng động, trẻ trung và đáng sống, khẳng định vị trí là một mắt xích vô cùng quan trọng trong mạng lưới các siêu đô thị châu Á.
Để kiến tạo nên một siêu đô thị vận hành với hiệu suất tối ưu và mang bản sắc riêng, TP.HCM hoàn toàn có thể chắt lọc và học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình thành công trên thế giới. Rõ ràng không có đột phá thể chế sẽ không có đột phá phát triển. Sự ra đời của Luật Đô thị đặc biệt không chỉ giúp thay đổi diện mạo TP mà còn trực tiếp tái thiết và nâng tầm cuộc sống của từng người dân.
LÊ THOA ghi
