36 năm qua, báo Pháp Luật TP.HCM đã xuất bản gần 1 triệu tin, bài trên các nền tảng, từ báo in, báo điện tử đến các nền tảng mạng xã hội. Đây không đơn thuần là “tài sản tri thức” mà còn là một phần quan trọng của ký ức báo chí, của công chúng Việt Nam nói chung và báo chí, công chúng TP.HCM nói riêng.
Hơn cả những bài báo cũ...
Trên báo Dân Việt mới đây, nhà báo Hoàng Tư Giang có bài viết “Những đường link 404 và ký ức của một quốc gia”, trong đó bày tỏ sự luyến tiếc khi nhiều bài báo không còn trên không gian mạng sau khi cơ quan báo chí ngừng hoạt động. Tôi rất ấn tượng với cách tác giả cho rằng rồi đây sẽ có những người cần đọc lại những bài báo được đăng từ nhiều năm về trước, khi đó “…thứ họ tìm kiếm không chỉ là một bài báo cũ. Họ đang tìm cách hiểu một giai đoạn phát triển của đất nước”.
Với Pháp Luật TP.HCM - tờ báo ra đời từ năm 1990 sẽ ngừng sứ mệnh của mình vào ngày 1-7-2026. Những ngày này, ngồi kiểm kê lại “kho tàng” bài vở của báo mới thấy những giá trị lớn lao. Trước hết, hệ thống báo in từ thời còn là tuần báo đến báo cách nhật rồi nhật báo được lưu trữ và đang trong giai đoạn số hóa để đưa lên không gian số.
Trong đó, báo có những tuyến bài phản biện, góp ý xây dựng chính sách, pháp luật có sức ảnh hưởng và lan tỏa trên cả nước. Có những bài báo đã giúp những nhà làm luật thay đổi chính sách, gỡ vướng cho người dân, doanh nghiệp. Cũng có những bài báo ghi nhận, ngợi ca những chính sách tiến bộ, nhân văn đối với người dân.
Đó còn là những tuyến bài bảo vệ người bị oan sai, người yếu thế; các tuyến bài điều tra, chống tiêu cực đã phản ánh, làm rõ những bất cập trong xã hội ở các giai đoạn lịch sử khác nhau, đồng hành cùng cơ quan chức năng trong quá trình xử lý, góp phần giúp xã hội an ninh, an toàn, công bằng và văn minh hơn…
Tất cả đều là chất xám, sự trăn trở và tâm huyết của hàng trăm người làm báo cùng vô số các chính trị gia, chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà khoa học đã đóng góp vào từng trang báo.
Ảnh: NGUYỆT NHI
Lướt qua những trang báo cũ từ những năm 1990 đến nay, sẽ cảm nhận rõ sự vận động của xã hội và cộng đồng. Nói cách khác, các bài báo không chỉ là những trang tài liệu để tra cứu thông tin mà còn giúp chúng ta cảm nhận rõ những chuyển biến toàn diện - mà trong trường hợp báo Pháp Luật TP.HCM - đó là những chuyển biến về thể chế, chính sách pháp luật và sự phát triển của con người, kinh tế - xã hội. Sự vận động ấy về tổng thể có xu hướng đi lên, ngày càng tiến bộ hơn, tốt đẹp hơn nhưng báo cũng ghi nhận những thời điểm thụt lùi, chông chênh, thậm chí đầy thách thức.
Và chắc chắn sẽ có những lúc có người cần tìm kiếm, tra cứu để tìm hiểu, nghiên cứu về sự vận động của các chính sách, bộ luật qua nhiều thời kỳ từ các bài phân tích, phản biện, góp ý. Hay đơn giản là họ muốn nhìn lại hình hài của một TP, đô thị nào đó được ghi nhận qua những chùm ảnh hoặc nhìn lại những cuộc thảo luận chính sách sôi nổi qua diễn đàn, hội thảo, talkshow từ các sản phẩm truyền hình của báo…
Khai thác sao cho hiệu quả
Hiểu được giá trị to lớn của dữ liệu báo chí, lãnh đạo TP.HCM đã chỉ đạo và báo Pháp Luật TP.HCM cũng đã kích hoạt quá trình bàn giao toàn bộ dữ liệu báo chí, bao gồm cả những tờ báo lưu trữ đang trong quá trình số hóa và dữ liệu báo điện tử, hệ sinh thái mạng xã hội sang cơ quan mới.
Điều này có nghĩa rằng thương hiệu, logo Pháp Luật TP.HCM sẽ tiếp tục được lưu giữ và những bài báo sẽ có không gian mới để tiếp tục sống theo năm tháng. Thế nhưng quá trình bắt tay vào việc sẽ không dễ dàng bởi lượng dữ liệu hơn 35 năm là khổng lồ. Nói như một lãnh đạo cơ quan báo chí khi đến tiếp nhận dữ liệu của báo là “phải những người thực sự hiểu và yêu mến cơ quan này mới có thể tiếp tục phát huy được giá trị của nguồn dữ liệu trong thời gian tới”.
Như vậy, làm sao để không có tình trạng “đường link 404” - tức là bài không truy cập được trên không gian mạng? Làm sao để dữ liệu này không chỉ dừng lại ở việc “đóng gói, cất vào kho” mà tiếp tục được khai thác hiệu quả? Làm sao để hệ sinh thái mạng xã hội tiếp tục được khai thác, sử dụng để góp phần vào hệ sinh thái truyền thông số của TP?
Những câu hỏi này muốn trả lời hiệu quả, ngoài chủ trương của lãnh đạo TP đưa ra, có lẽ phải cần đến một cơ chế hay chính sách mạch lạc với đội ngũ nội dung và kỹ thuật chuyên nghiệp, lấy chuyển đổi số làm trung tâm.
Tất nhiên, chúng ta cũng tin những cơ quan và cá nhân được giao trọng trách tiếp nhận lượng “tri thức”, “ký ức” lớn lao này khi đọc qua các sản phẩm báo chí hơn 35 năm qua trên Pháp Luật TP.HCM sẽ đồng cảm rằng: Hơn cả những bài báo cũ, đó là tài sản quý cần được gìn giữ và sẽ có lúc nhiều người cần tìm đến.
