Để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST) thực sự được kích hoạt, biến mục tiêu tăng trưởng hai con số thành hiện thực trong nhiệm kỳ này, mang lại thành quả thiết thực cho người dân và môi trường cạnh tranh thuận lợi nhất cho doanh nghiệp, TP.HCM cần thực hiện những bước chuyển chiến lược sâu sắc.
Đặt hàng bài toán tăng trưởng
Tôi cho rằng phải chuyển từ tư duy “quản lý đề tài” sang “đặt hàng bài toán tăng trưởng”. Nghĩa là ngân sách KHCN phải ưu tiên cho các lĩnh vực tạo tác động trực tiếp đến GRDP như AI, bán dẫn, logistics thông minh, tài chính số, dữ liệu công và kinh tế xanh...
Chính vì vậy, việc đặt đầu bài và giao phải chọn lọc, có cơ chế kiểm tra đánh giá một cách thấu đáo, lấy ứng dụng tác động đến GRDP của TP.HCM là ưu tiên hàng đầu. Chú trọng các đại học trọng điểm quốc gia giữ vai trò hạt nhân dẫn dắt nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
Việc tuyển chọn, giao nhiệm vụ và đánh giá phải dựa trên năng lực nghiên cứu, khả năng tạo ra công nghệ lõi, giá trị thương mại, mức độ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh của TP.HCM.
Đồng thời lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái ĐMST, trường đại học và viện nghiên cứu phải trở thành nơi cung cấp công nghệ và giải pháp ứng dụng, thay vì chỉ dừng ở công bố học thuật. Cơ chế chọn tổ chức hay cá nhân để giao chỉ định dựa trên năng lực, sở trường và cạnh tranh bình đẳng bằng cam kết thực chất.
TP.HCM cũng phải phát triển mạnh cơ chế thử nghiệm (sandbox) để công nghệ mới được thử nghiệm nhanh trong fintech, logistics số, govtech hay AI dịch vụ công. Bởi nếu không có không gian thử nghiệm, ĐMST sẽ mắc kẹt giữa “có ý tưởng” và “không được phép triển khai”.
Ngoài ra, TP.HCM cần coi dữ liệu là hạ tầng sản xuất mới, thúc đẩy liên thông dữ liệu công - doanh nghiệp - hải quan - logistics để hình thành nền kinh tế số thực chất. Nói cách khác, TP.HCM phải chuyển từ đầu tư cho KHCN sang quản trị tăng trưởng bằng KHCN, vì yếu tố quyết định không nằm ở số lượng chương trình ĐMST, mà ở việc KHCN có tạo ra năng suất, ngành kinh tế mới và năng lực cạnh tranh đô thị. Đây là điều kiện quan trọng để logistics trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và đóng góp thực chất vào tăng trưởng GRDP của TP.HCM.
Động lực mới từ hệ sinh thái logistics và thương mại tự do
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số, TP.HCM xác định KHCN&ĐMST là động lực then chốt. Định hướng này cần được cụ thể hóa bằng các mũi nhọn chiến lược có tính đột phá, khả năng ứng dụng cao và tác động trực tiếp đến năng lực tăng trưởng của TP. Trong đó, việc xây dựng hệ sinh thái logistics thông minh gắn với Khu thương mại tự do và mạnh dạn áp dụng các cơ chế thử nghiệm thể chế chính là những hạ tầng kích hoạt năng suất mới, hứa hẹn tạo ra dư địa phát triển khổng lồ.
Hiện nay, chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao, khoảng 16-17% GDP. Mức này cao hơn đáng kể so với nhóm nền kinh tế phát triển cùng châu lục, nơi chi phí logistics thường dao động khoảng 8-11% GDP. Điều này làm giảm sức cạnh tranh xuất khẩu, gia tăng chi phí lưu thông và kéo dài thời gian luân chuyển hàng hóa.
Nếu tích hợp AI, IoT, blockchain, dữ liệu lớn, hải quan số vào toàn bộ chuỗi logistics, TP.HCM sẽ không chỉ giảm chi phí giao dịch mà còn hình thành một hệ sinh thái giá trị gia tăng mới quanh cảng biển, tài chính, thương mại số và logistics xanh. Và Khu thương mại tự do (FTZ) sẽ giúp TP.HCM chuyển từ vai trò “điểm trung chuyển hàng hóa” sang “trung tâm tạo giá trị”, nơi hàng hóa có thể được gia công nhẹ, đóng gói, tái xuất, kiểm định và giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới ngay trong khu vực.
Đồng thời, logistics thông minh giúp doanh nghiệp giảm tồn kho, tăng tốc độ quay vòng vốn và tối ưu dòng tiền nhờ dữ liệu thời gian thực giữa cảng - hải quan - ngân hàng - doanh nghiệp.
Quan trọng hơn, FTZ gắn với logistics số sẽ tạo lợi thế thu hút FDI chất lượng cao trong các ngành bán dẫn, thương mại điện tử, công nghệ cao và chuỗi cung ứng lạnh.
Khi kết nối đồng bộ Cát Lái, Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ, Long Thành, các cực tăng trưởng công nghiệp của TP.HCM và tỉnh Đồng Nai sẽ định hình rõ TP.HCM trở thành trung tâm điều phối dòng hàng, dòng vốn và dòng dữ liệu của toàn vùng Đông Nam Bộ, qua đó tạo động lực mới cho mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số.
Đây chính là dư địa tăng trưởng mới giúp TP tạo thêm việc làm chất lượng cao, thu hút FDI công nghệ cao, thúc đẩy xuất khẩu giá trị cao và nâng năng suất toàn nền kinh tế trong bối cảnh TP.HCM đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong giai đoạn tới.
