Cuộc họp NATO ngày 26-6 thảo luận vấn đề này theo đề nghị của Thổ Nhĩ Kỳ, nước thành viên NATO.
Căn cứ để Thổ Nhĩ Kỳ yêu cầu NATO họp khẩn là Điều 4 Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Hiệp ước gồm 14 điều được ký kết ngày 4-4-1949 tại Washington (có hiệu lực ngày 24-8-1949) nên còn được gọi là Hiệp ước Washington.
Điều 4 quy định: Theo ý kiến đề nghị của một nước thành viên, các nước thành viên sẽ tham vấn khi tính chất toàn vẹn lãnh thổ, độc lập chính trị và an ninh của một nước thành viên bị đe dọa. Theo phân tích của trang web Bruxelles2 (Pháp), cuộc họp NATO ngày 26-6 có thể dẫn đến nhiều mức độ.
Mục tiêu đầu tiên là phản ứng về ngoại giao. NATO có thể cảnh báo với các từ ngữ bày tỏ thái độ “lo ngại” hoặc “không thể chấp nhận” đối với Syria. Một số nước vốn chỉ trích chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad như Mỹ, Anh, Pháp có thể bày tỏ thái độ “lên án mạnh mẽ”. Nếu quan điểm này không được đồng thuận, đó có thể là thái độ “lên án bạo lực” đối với Syria. Sau đó, NATO có thể sẽ gửi đến Syria các yêu cầu như yêu cầu thông tin về sự việc xảy ra hoặc đưa những người có liên quan ra trước pháp luật.
Mục tiêu thứ hai là giải pháp quân sự. NATO có thể quyết định kế hoạch hỗ trợ Thổ Nhĩ Kỳ dưới nhiều hình thức như cung cấp phương tiện thám sát, triển khai lực lượng phòng không chống tên lửa, điều động tàu chiến áp sát. Quy mô điều động khí tài sẽ phản ánh mức độ nghiêm trọng của vấn đề và làm thay đổi tư thế của NATO từ phòng thủ (cảnh báo màu cam) sang đe dọa (mức báo động đỏ). Để thực hiện mục tiêu này, NATO phải chuẩn bị lộ trình và sẽ tiếp tục họp nhiều lần nữa.
Từ ngày thành lập NATO vào năm 1949, đây là lần thứ hai Điều 4 Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương được viện dẫn. Lần thứ nhất cũng Thổ Nhĩ Kỳ viện dẫn Điều 4. Ngày 10-2-2003, Thổ Nhĩ Kỳ đã đề nghị NATO họp khẩn do lo ngại Iraq tấn công. Sau đó, NATO đã triển khai máy bay thám sát Awacs, hệ thống phòng không chống tên lửa và phương án bảo vệ chống vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học.
Điều 4 chủ yếu nhằm mục đích tham vấn chứ không nhất thiết luôn luôn dẫn đến giải pháp trả đũa quân sự. Điều 5 dự kiến sử dụng vũ lực mới chính là điều khoản quan trọng nhất trong Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Tuy nhiên, cuộc họp NATO ngày 26-6 không đề cập gì đến điều này.
NGỌC LONG
