Ngày nảy ngày nay ở làng Xô Man

Làng Xốp Dùi (huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi) từng được biết đến như một làng kháng chiến kiên cường, là nguyên mẫu của làng Xô Man trong truyện ngắn Rừng Xà Nu của nhà văn Nguyên Ngọc. Nhiều năm trôi qua, nay làng đã hoàn toàn thay da đổi thịt, sức sống tuôn tràn trên mảnh đất màu mỡ, giàu tiềm năng.

Nhịp sống mới giữa đại ngàn

Bên kia cung đèo Lò Xo mềm như dải lụa, làng Xốp Dùi hiện ra yên bình, tươi đẹp. Từ đầu làng, con đường bê tông khang trang dẫn lối cho du khách đi qua những thửa ruộng bậc thang vàng ươm, thơm lừng mùi lúa mới.

Ngôi làng nhỏ nằm cạnh dòng Đắk Nông hiền hòa, hưởng trọn nguồn nước trong lành chảy vào thung lũng Nai. Xốp Dùi được che chở bởi rừng xà nu dày đặc, phủ mát quanh năm. Trong bát ngát gió rừng, Xốp Dùi hôm nay không chỉ có ruộng lúa trĩu bông hay bạt ngàn đồi cà phê xứ lạnh mà còn đang nuôi dưỡng loài cây quốc bảo của Việt Nam: Sâm Ngọc Linh.

Cả thôn hiện có đến 90% hộ trồng sâm Ngọc Linh, sâm dây và nhiều loài cây dược liệu bản địa quý hiếm. Những triền đồi trước đây chỉ có cỏ dại nay phủ xanh bởi những rẫy sâm, cà phê, mắc ca... thẳng tắp. Nhiều năm trở lại đây, đều đặn một năm hai vụ lúa giúp nhà nào cũng có thóc đầy kho. Từ việc chỉ làm nông bằng cày cuốc, bà con nay đã dùng máy cày, máy tuốt thoăn thoắt, việc đồng áng vừa nhẹ nhàng vừa bội thu hơn hẳn.

Trong làng ríu rít tiếng máy cày trên nương, tiếng trẻ nhỏ đùa nhau bên suối xen lẫn tiếng cồng chiêng vào những ngày lễ, Tết, đón năm mới. Xốp Dùi hôm nay hiện lên là một bức tranh phồn thịnh giữa đại ngàn.

Tiềm năng thức dậy từ đất lành

Một trong những điểm sáng của Xốp Dùi chính là tinh thần chủ động của người trẻ. Nhiều thanh niên mạnh dạn làm kinh tế từ sản vật tại chỗ, học hỏi kỹ thuật, áp dụng mô hình canh tác mới. Có những người bắt đầu từ vài trăm gốc sâm nay đã có cả một vườn sâm mấy ngàn gốc. Dược liệu và cà phê xứ lạnh cũng trở thành trụ cột trong phát triển kinh tế của làng.

Những mùa xuân gần đây, Xốp Dùi không còn là ngôi làng điểm danh trong danh sách nghèo khó. Nhiều gia đình có của ăn của để, mua được máy móc, nuôi thêm gia súc. Làng còn định hướng trở thành điểm đến du lịch cộng đồng. Với lợi thế thiên nhiên nguyên sơ cùng bản sắc văn hóa độc đáo của người Gié Triêng, Xơ Đăng… nơi đây có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch văn hóa, du lịch nông nghiệp.

Du khách đến đây có thể tận mắt chứng kiến những giai đoạn lịch sử của làng, từ ghé thăm ngục Đăk Glei (còn gọi là ngục Tố Hữu, nơi từng giam người chiến sĩ cách mạng Tố Hữu) đến làng kháng chiến và chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ như tranh vẽ của núi rừng.

Ngoài ra, ẩm thực của đại ngàn luôn là tiết mục hấp dẫn nhất, không thể bỏ qua. Hãy một lần nếm thử món cơm nếp lúa rẫy, sâu măng nướng, da trâu gác bếp nấu với đọt mây rồi nhấp một ngụm rượu cần Xơ Đăng… bạn sẽ bất ngờ vì giữa nơi sơn dã vẫn có cao lương mỹ vị. Các món ăn thường được nướng trong ống lồ ô để giữ nguyên dinh dưỡng, thêm vào một chút hương liệu, gia vị bản địa tạo nên mùi vị có một không hai.

Vào mùa, chúng ta còn có thể may mắn thưởng thức đặc sản “chuột quý tộc” độc quyền - chỉ duy nhất vùng này mới có. Đó là những con chuột rừng siêu sạch, siêu bổ dưỡng vì chúng chỉ ăn củ, thân và lá của cây sâm Ngọc Linh. Kích thước tuy bé nhưng khi chế biến thành món nướng đen bóng, thơm lừng nhắm cùng rượu nấu thủ công, “chuột quý tộc” trở thành cực phẩm thực sự. Đây là món ăn rất quý giá, hiếm có mà người làng chỉ dùng để đãi khách quý vào những dịp đặc biệt trong năm.

Mùa xuân mới của Xốp Dùi hiện hữu trong từng sản vật đang sinh sôi, trong nắng gió đất trời và trong từng ánh mắt, nụ cười của những con người đang ngày ngày bồi đắp tương lai.