Âm nhạc Việt Nam một năm qua và trước đó có những bài hát mang nội dung nhảm nhí, dung tục, vô nghĩa. Nhiều trường hợp đã bị “tuýt còi” nhưng những ca khúc như vậy vẫn có đất sống. Vì sao vậy?
Âm nhạc ảnh hưởng đến nhận thức của người nghe
Không ít trường hợp ca khúc dung tục bị phạt nhưng vì sao nó vẫn sinh sôi? Thứ nhất vì tiền phạt không nhiều bằng lợi nhuận. Tiền phạt chỉ vài triệu nhưng khi bài hát được chia sẻ lên không gian mạng, hàng chục triệu lượt xem có thể giúp nghệ sĩ thu về cả trăm triệu. Chưa kể khi đi biểu diễn ở những địa điểm như bar, vũ trường, cát sê một đêm diễn còn gấp nhiều lần nữa.
Thứ hai là thiếu cơ chế phạt hay cấm sóng với những trường hợp này. Tôi nghĩ phải làm triệt để để những bài hát như vậy không lan truyền được.
Thời gian gần đây, cơ quan chức năng xử phạt nghiêm: Phạt hành chính, cấm biểu diễn với một số nghệ sĩ giúp tình trạng này cải thiện hơn. Nhiều nghệ sĩ chủ động xóa hàng loạt ca khúc nhạy cảm, phản cảm.
Âm nhạc không chỉ là giải trí mà còn ảnh hưởng đến nhận thức của người nghe. Dòng nhạc trẻ dễ gây ảnh hưởng nhất bởi khán giả của nó là lứa tuổi chưa chín chắn về nhận thức, chưa rõ ràng về tiêu chuẩn đạo đức.
Nghệ sĩ hay bất cứ ai đều có quyền tự do sáng tạo. Không ai cấm chúng ta viết về những góc khuất, tiêu cực, mặt trái của xã hội, cuộc sống, tình yêu… nhưng cách thể hiện, ngôn ngữ, thông điệp và mục đích như thế nào là cái cần cân nhắc và lựa chọn. Mục tiêu nên là hướng đến sự tích cực, những cảm xúc nhân sinh tử tế.
Ca khúc Viết tiếp câu chuyện hòa bình được đông đảo khán giả yêu thích.
Là người bình thường, bạn viết cho mình nghe thì sao cũng được nhưng khi là nghệ sĩ thì phải có những tiêu chuẩn nghệ thuật riêng. Khi bạn nổi tiếng, có người hâm mộ, sức ảnh hưởng, nhận được sự ưu đãi của xã hội, bạn phải trả lại xã hội giá trị chứ?
Việc viết những ca khúc vô tri, vô nghĩa là do trình độ, phông văn hóa, khả năng ngôn ngữ và tâm hồn của người nhạc sĩ. Cũng có thể đó là lựa chọn của họ vì muốn làm nhạc theo trào lưu, gây chú ý để đạt lợi ích trước mắt. Với tôi, đó chưa phải là vấn đề đáng phê phán về đạo đức.
Những bài hát ấy có kéo lùi âm nhạc Việt Nam không? Tôi nghĩ là không. Chừng nào những sáng tác ấy được tôn vinh và đạt giải thưởng như Mai vàng, Làn sóng xanh, vào đề cử giải Cống hiến… thì đó mới là vấn đề.
Tôi không đánh giá về sự hay dở trong từng tác phẩm vì đó là khả năng của từng người nhưng tôi lên án sự phản cảm, thô tục trong nghề. Đầu tiên, nghệ thuật là để thưởng thức. Thứ hai, nghệ thuật có tính định hướng. Với tôi, nghệ thuật nên định hướng mọi người đến cái đẹp.
Đến lúc phải có hội đồng thẩm định
Âm nhạc, nghệ thuật ảnh hưởng đến nhận thức thẩm mỹ và thái độ sống của nhiều người. Chính vì vậy đây là sản phẩm đặc biệt, cần được định hướng đúng đắn theo tiêu chí chân - thiện - mỹ.
Với những bài hát gây tranh cãi, tôi nghĩ nên có hội đồng thẩm định để xác định ca khúc đó có phản cảm hay không, ở mức độ nào để có chế tài cụ thể, không chủ quan, áp đặt và cũng là cơ hội để nghệ sĩ được bày tỏ.
Cần có chế tài và hình phạt nghiêm khắc tương ứng nhằm ngăn chặn sự phát triển và lan rộng của các tác phẩm xấu, tiêu cực; ngăn chặn nhận thức dễ dãi và lệch lạc trong việc sáng tạo nghệ thuật. Với những bài hát ý nghĩa có sức ảnh hưởng cần có hình thức khen thưởng kịp thời, xứng đáng để động viên nghệ sĩ.
Nhạc sĩ nên tham gia hoạt động của các chi hội, đoàn thể, tổ chức liên quan đến ngành nghề của mình để nâng cao nhận thức về trách nhiệm xã hội, đóng góp xã hội. Bên cạnh đó, tham khảo thường xuyên các tác phẩm đi cùng năm tháng, đã được tôn vinh bởi Nhà nước và quần chúng nhân dân. Tự đặt câu hỏi vì sao những bài hát ấy được yêu mến, tôn vinh dài lâu cũng là cách giúp bản thân đặt ra mục tiêu hướng tới.
Nghệ sĩ cũng là một con người như bao người khác, có sai lầm, có vấp ngã. Nhiều nghệ sĩ còn rất trẻ, hoạt động trong môi trường nghệ thuật giống như một đứa trẻ đi học vậy. Vai trò của nhà quản lý đặc biệt quan trọng trong việc hướng dẫn, trao đổi, định hướng những giá trị xã hội mà người nghệ sĩ, nhất là nghệ sĩ nổi tiếng có thể đóng góp cho khán giả và nền âm nhạc Việt Nam.
(*) Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung là đại sứ âm nhạc đầu tiên của Câu lạc bộ Đại sứ Hoa Xương Rồng (Quỹ Vì trẻ em khuyết tật Việt Nam). Anh là tác giả của hàng loạt bản hit: Nhật ký của mẹ, Con đường mưa, Chiếc khăn gió ấm, Viết tiếp câu chuyện hòa bình…
