Khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang bao gồm các đảo Hòn Mun, Hòn Tre, Hòn Miễu, Hòn Tằm, Hòn Một, Hòn Cau, Hòn Vung… và vùng nước xung quanh, tổng diện tích khoảng 160 km2. Trong đó, Hòn Mun là vùng bảo vệ nghiêm ngặt vì ở đây có hệ sinh thái phong phú đa dạng bậc nhất Việt Nam.
Ba năm chạy đua hồi sinh san hô
Còn nhớ năm 2022, san hô trong Khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang gần như bị tẩy trắng. Khảo sát cho thấy dưới đáy biển ở khu vực Hòn Mun phủ một lớp trắng san hô chết rộng hàng trăm mét vuông, hệ sinh thái gần như biến mất.
Vịnh Nha Trang không phải chỉ là hình mẫu tự nhiên hiếm có của riêng tỉnh Khánh Hòa, mà là tài sản quý giá của cả nhân loại, từng được công nhận là một trong 29 vịnh đẹp nhất thế giới. Trước tình hình san hô mai một đáng báo động, các ngành chức năng tỉnh đã lập tức vào cuộc. Các bãi lặn đóng cửa, hàng rào bảo vệ nghiêm ngặt được dựng lên.
Sau gần ba năm triển khai kế hoạch tổng thể phục hồi vịnh Nha Trang đến năm 2030, đến nay các rạn san hô đang dần phục hồi. Ban quản lý vịnh đã phối hợp với Chi nhánh Ven biển, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga khảo sát rạn san hô, khu vực biển Hòn Chồng. Kết quả đạt được ngoài mong đợi: Nơi đây có diện tích san hô khoảng 4,8 ha với tổng số 62 loài thuộc 12 họ. Trong đó, họ Faviidae chiếm ưu thế nhất với 17 loài, tiếp theo là Acroporidae, Poritidae và một số loài khác. Có thể nói hiện nay trong vịnh Nha Trang đây là khu vực đa dạng nhất với số lượng loài Acropora còn lại nhiều nhất và phát triển tốt, độ phủ san hô tạo rạn trung bình toàn vùng là 32,4%.
Những rạn san hô đang bị mai một dần vì nhiều yếu tố, cần được chăm sóc và bảo tồn. Ảnh: XUÂN HOÁT
Canh san hô đẻ để nhân giống tự nhiên
So sánh với các điểm nghiên cứu khác trong vịnh Nha Trang, độ phủ san hô tại Hòn Chồng - Đặng Tất đang có sức khỏe rạn tốt, độ phủ > 50%. Đây cũng là “cái nôi” để các nhà nghiên cứu có bước tiến lịch sử trong hành trình nhân giống tự nhiên, phục hồi san hô một cách bền vững.
Khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang luôn là nơi đầy mê hoặc với các nhà nghiên cứu biển. Hàng ngàn nhà khoa học đã sát cánh với hệ sinh thái san hô, coi đây như ngôi nhà thứ hai và các rạn san hô là “con cái trong nhà”.
Mới đây, một nhóm nghiên cứu ở phòng Sinh thái nhiệt đới thuộc Chi nhánh Ven biển, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga đã đạt được kết quả có một không hai sau nhiều năm ròng rã cùng ăn, cùng ngủ với san hô.
Lần đầu tiên ở nước ta, các nhà nghiên cứu chứng kiến khoảnh khắc san hô phóng thích trứng và tinh trùng ra môi trường biển, thu được mẫu giao tử từ các san hô ngoài tự nhiên. Ròng rã nhiều năm, TS Đặng Đỗ Hùng Việt, trưởng nhóm nghiên cứu và nhóm cộng sự “canh me” từng mét vuông san hô trong vịnh Nha Trang chỉ để thu được khoảnh khắc làm nên lịch sử ấy. “Đó là khoảnh khắc mà cuộc đời làm khoa học không chỉ của tôi mà cả nhóm nghiên cứu không bao giờ quên được” - TS Việt chia sẻ.
Các nhà khoa học đang áp dụng nhiều biện pháp để nhân giống san hô. Ảnh: XUÂN HOÁT
Lâu nay, Việt Nam chủ yếu sử dụng phương pháp sinh sản vô tính để nhân giống san hô. Phương pháp này tuy dễ thực hiện nhưng thiếu tính bền vững, đặc biệt khi các rạn san hô đang dần suy kiệt và mỗi loài chỉ phù hợp với một số khu vực biển nhất định. Việc thu được mẫu giao tử ngoài tự nhiên sẽ giải quyết được vấn đề bảo tồn san hô một cách chủ động hơn bằng phương pháp hữu tính. Thay vì cấy ghép như trước đây, nay có thể kết hợp trứng và tinh trùng từ hai san hô khác nhau, giúp tạo ra nhiều san hô non trên phạm vi rộng, tăng tính đa dạng di truyền.
Nhân giống san hô bằng phương pháp này sẽ giúp tạo ra thế hệ san hô mới khỏe mạnh, thích ứng tốt hơn với môi trường, giảm nguy cơ tuyệt chủng trong điều kiện biến đổi khí hậu, tác động tiêu cực từ con người nhanh, mạnh như hiện nay. Đây không chỉ là bước tiến mới trong nghiên cứu sinh sản hữu tính của san hô, mà còn là kết quả rất đáng mừng cho một hành trình đầy gian nan, đòi hỏi sự kiên trì, đam mê của các nhà khoa học trong hành trình gìn giữ, bảo tồn hệ sinh thái san hô.
Rạn san hô được ví như rừng mưa nhiệt đới của biển cả vì chúng có sự đa dạng sinh học cực kỳ phong phú, là nơi cư trú, kiếm ăn và sinh sản cho một phần tư sinh vật biển. Với vịnh Nha Trang, san hô ngoài yếu tố đảm bảo tính bền vững của hệ sinh thái, nó còn góp phần phát triển kinh tế du lịch xanh, hiệu quả lớn.
