Sáng 10-4, báo Pháp Luật TP.HCM phối hợp cùng Thuế TP.HCM tổ chức tọa đàm “Cầm tay chỉ việc hộ kinh doanh (HKD) tuân thủ pháp luật về thuế”. Đây là diễn đàn để các cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia và doanh nghiệp cùng trực tiếp lắng nghe cũng như giải đáp những vướng mắc thực tiễn, qua đó giúp cho người dân an tâm nộp thuế đúng.
Tuân thủ nghiêm thời hạn nộp tờ khai, sổ sách
Chuyển đổi từ thuế khoán sang phương pháp kê khai là một bước tiến quan trọng nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho người dân.
Tại buổi tọa đàm, bà Ngọc Dung, chủ một HKD dịch vụ, đã thẳng thắn bày tỏ sự lo lắng trước khối lượng lớn các quy định mới. Bà chia sẻ rằng do không rành nghiệp vụ kế toán, bà rất sợ những sai sót có thể dẫn đến việc bị xử phạt nặng, đặc biệt khi những thông tin về mức phạt được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội.
Điều khiến bà trăn trở nhất là việc quản lý dòng tiền khi khách hàng thường chuyển khoản, bao gồm cả tiền tip cho nhân viên vào tài khoản của HKD. Bà lo ngại cơ quan thuế hậu kiểm sẽ đánh giá sự lệch pha giữa tiền chuyển vào ngân hàng và doanh thu thực tế là hành vi kê khai sai để trốn thuế.
Trực tiếp giải đáp những băn khoăn này, bà Mai Thị Nghĩa Lê, Trưởng phòng Thuế cá nhân, HKD và thu khác (Thuế TP.HCM), khẳng định mục tiêu xuyên suốt của ngành thuế là đồng hành sát sao để 100% HKD đạt được tiêu chí “Hiểu đúng - khai đúng - tuân thủ đúng quy định pháp luật - nộp thuế đầy đủ”. Bà Lê đưa ra những hướng dẫn hết sức cụ thể.
Theo đó, việc HKD mở tài khoản ngân hàng phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh là quy định mang tính bắt buộc. Tài khoản này có thể đứng tên HKD hoặc cá nhân chủ hộ nhưng phải được đăng ký và thông báo chính thức với cơ quan thuế.
Giải tỏa khúc mắc này, bà Lê hướng dẫn chi tiết về cách xác định doanh thu. Cụ thể, HKD bắt buộc phải ghi nhận toàn bộ doanh thu phục vụ sản xuất, kinh doanh (bao gồm lương, chi phí nhân công và các chi phí liên quan) vào sổ sách để làm cơ sở xem xét ngưỡng chịu thuế.
Riêng với khoản tiền tip, theo bà Lê, việc chịu thuế sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào tính chất khoản tiền. Nếu tiền tip mang tính chất như tiền công, tiền lương hoặc hoa hồng bắt buộc (điển hình như trong hoạt động môi giới), đây là kết quả của kinh doanh, nên bắt buộc tính vào thuế thu nhập cá nhân và ghi nhận doanh thu. Ngược lại, nếu đó là khoản bồi dưỡng tự nguyện, không bắt buộc thì không nhất thiết phải đưa vào thu nhập cá nhân. Dù vậy, HKD phải lưu ý mọi khoản thu có tính bắt buộc khác vẫn phải kê khai đầy đủ theo luật định.
Sạch hóa dòng tiền để tránh rủi ro truy thu
Nhận định về bối cảnh quản lý hiện nay, ThS - luật sư Lê Kiên Lương, Giám đốc Công ty Thiên Hương, đưa ra những dự báo quan trọng. Ông nhấn mạnh công tác kiểm tra của cơ quan thuế trong giai đoạn 2026-2027, sẽ dịch chuyển mạnh mẽ từ hậu kiểm xác suất sang giám sát số hóa toàn diện dựa trên nền tảng big data. Việc đối soát dữ liệu từ hóa đơn, máy tính tiền, dòng tiền ngân hàng và thương mại điện tử sẽ diễn ra liên tục, bất kỳ sự lệch pha nào cũng sẽ lập tức kích hoạt lệnh kiểm tra. Bên cạnh đó, ngành thuế cũng sẽ quyết liệt truy các chuỗi cung ứng ẩn, triệt phá hành vi mua bán hóa đơn khống và siết chặt nghĩa vụ BHXH qua cơ chế liên ngành.
Để chủ động tự bảo vệ mình, luật sư Lương đề xuất bốn khuyến nghị then chốt. Thứ nhất, HKD cần lập tức “sạch hóa” dòng tiền bằng cách tách bạch hoàn toàn tài khoản ngân hàng cá nhân và tài khoản kinh doanh. Nếu để lẫn lộn, toàn bộ dòng tiền đổ về có thể bị cơ quan thuế mặc định là doanh thu chưa kê khai, dẫn đến nguy cơ truy thu khổng lồ.
Thứ hai, phải hoàn thiện hệ sinh thái chứng từ đầu vào, kiên quyết lấy hóa đơn hoặc lập bảng kê đúng quy định đối với mặt hàng nông sản. Thứ ba, tích cực số hóa quản lý bằng các phần mềm bán hàng có tích hợp hóa đơn điện tử để đối khớp dữ liệu theo ngày. Cuối cùng, cần chủ động rà soát toàn bộ hồ sơ lao động và bảo hiểm, thay vì đợi đến lúc có quyết định thanh tra mới hợp thức hóa.
Ngân hàng và công nghệ giúp nộp thuế thuận tiện
Sự chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý số hóa đòi hỏi những công cụ hỗ trợ thiết thực. HKD tên Lại Tiểu Duyên đã nêu vấn đề về việc liệu ngân hàng có những giải pháp nào để kết nối trực tiếp dữ liệu thanh toán với hệ thống quản lý thuế, giúp người dân giảm bớt khâu đối soát thủ công và yên tâm hơn khi giao dịch qua tài khoản.
Phản hồi ý kiến này, ông Nguyễn Quang Trung, Phó Giám đốc khối khách hàng cá nhân Ngân hàng PVcomBank, khẳng định các ngân hàng đang nỗ lực mang đến những chính sách tốt nhất để đồng hành cùng người dân. PVcomBank là một trong những đơn vị tiên phong đã kết nối thành công với hệ thống eTax của Tổng cục Thuế. Thông qua ứng dụng ngân hàng PVConnect Biz, HKD không chỉ thực hiện nộp thuế hai chiều một cách tiện lợi, mà còn có thể theo dõi biến động giao dịch, quản lý thu chi vô cùng khoa học.
Bên cạnh đó, PVcomBank đang triển khai mạnh mẽ thông điệp “Số không” - miễn phí 0 đồng cho việc mở tài khoản chuẩn tên HKD (đáp ứng Thông tư 25/2025/TT-NHNN), miễn phí quản lý dòng tiền và thông báo qua loa. Ngân hàng còn tặng kèm phần mềm quản lý, 5.000 hóa đơn điện tử, 12 tháng sử dụng chữ ký số và miễn phí lắp đặt máy POS để giảm tối đa gánh nặng chi phí vận hành ban đầu cho tiểu thương. Đồng thời, PVcomBank cung cấp nguồn vốn tín dụng lưu động linh hoạt mà không yêu cầu thế chấp tài sản.
Từ góc độ công nghệ, một HKD bán tạp hóa tại phường Tân Sơn Nhất thắc mắc về việc hệ thống cửa hàng có lúc quá đông khách, không thể kịp ghi chép chi tiết sổ doanh thu theo yêu cầu của cơ quan thuế.
Liên quan vấn đề này, ông Trương Vĩnh Thịnh, Giám đốc kinh doanh khu vực miền Nam Công ty CP Công nghệ Sapo, thấu hiểu khó khăn này và cho biết Sapo đã phát triển hệ thống cho phép ghi nhận doanh thu hoàn toàn tự động theo thời gian thực. Đặc biệt, ứng dụng Sapo 6870 được thiết kế tối giản, cho phép tiểu thương tại sạp chợ thực hiện mọi thao tác từ tạo đơn đến xuất hóa đơn điện tử chỉ bằng một chiếc điện thoại di động, giải quyết dứt điểm nỗi lo “ngại công nghệ”. Sapo cũng duy trì đội ngũ chuyên viên phối hợp cùng cán bộ thuế xuống tận địa bàn “cầm tay chỉ việc”, đảm bảo người dân thao tác thành thạo.
Việc chuyển đổi phương pháp thuế không phải là gánh nặng
Phát biểu tổng kết tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Thành, Phó Trưởng Thuế TP.HCM, khẳng định việc chuyển đổi phương pháp thuế không phải là gánh nặng mà là nền tảng để HKD phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
Thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và văn bản pháp luật, ngành thuế đang đẩy mạnh quản lý HKD từ phương pháp khoán sang kê khai. Đây là trọng tâm của tiến trình chuyển đổi số và hiện đại hóa quản lý.
Từ năm 2023 đến 2024, cơ quan Thuế TP.HCM đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ: Xây dựng phần mềm hỗ trợ kê khai eTax Mobile trên điện thoại, chuẩn hóa mã số thuế toàn quốc, đồng thời ký kết phối hợp với các nhà cung cấp giải pháp, ngân hàng, đại lý thuế. Ngành thuế đã trải qua 60 ngày cao điểm hỗ trợ và dự kiến năm 2026 tiếp tục có 30 ngày tập trung hướng dẫn.
Lãnh đạo Thuế TP.HCM thấu hiểu bà con còn nhiều lo ngại về chi phí và cách ghi sổ sách, hóa đơn do thói quen kinh doanh truyền thống. Tuy nhiên, qua tọa đàm, mọi vướng mắc đã được các chuyên gia tháo gỡ chi tiết, giúp HKD có thể hoàn toàn an tâm chuyển đổi.
Đánh giá cao nỗ lực đồng hành của cơ quan Thuế TP.HCM, ông Đinh Đức Thọ, Phó Tổng Biên tập báo Pháp Luật TP.HCM, nhấn mạnh HKD là một lực lượng đông đảo và là “mạch máu” quan trọng của nền kinh tế đô thị. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, nhóm đối tượng này đang gặp nhiều thách thức trong việc thích ứng với cách thức kê khai thuế mới và tiếp cận nền tảng số.
Lãnh đạo báo Pháp Luật TP.HCM kiến nghị công tác tuyên truyền chính sách cần phải “làm sâu”, “làm rộng” và “làm đến nơi đến chốn”. Việc phổ biến pháp luật phải được truyền tải đa dạng, lặp lại nhiều lần để đảm bảo người dân “không chỉ nghe - mà hiểu; không chỉ hiểu - mà làm đúng và làm kịp thời”. Việc hiểu đúng và tuân thủ tốt không chỉ giúp HKD tự bảo vệ mình khỏi rủi ro pháp lý, mà còn chung tay xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, kiến tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của nền kinh tế.
Thuế kinh doanh năm 2026: Nắm vững nguyên tắc vàng 500 triệu
Nghị định 68/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 5-3-2026) là bước ngoặt pháp lý quan trọng, đáng chú ý quy định “nguyên tắc vàng” về ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh. Hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống sẽ được miễn toàn bộ thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Quy định mới cho phép người nộp thuế tự phân bổ mức giảm trừ này trên nhiều lĩnh vực từ truyền thống, thương mại điện tử đến cho thuê bất động sản nhằm tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính.
Tuy nhiên, lằn ranh pháp lý sẽ rạch ròi khi doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng. Lúc này, thu nhập tính thuế được tính bằng doanh thu trừ chi phí nhân với thuế suất 20% và áp dụng ổn định trong hai năm. Cơ quan thuế cũng siết chặt quản lý, bắt buộc dùng hóa đơn điện tử nếu doanh thu từ 1 tỉ đồng trở lên. Riêng lĩnh vực thương mại điện tử, các sàn có chức năng thanh toán sẽ trực tiếp khấu trừ thuế tại nguồn; sàn không thanh toán thì cá nhân phải tự kê khai nộp.
Để tránh rủi ro, người kinh doanh cần khẩn trương thực hiện các đầu việc trọng tâm.
Cụ thể là phải minh bạch dòng tiền: Mở tài khoản chuyên dụng, thông báo trước ngày 20-4-2026 (nếu thu năm 2025 dưới 500 triệu) hoặc nộp kèm tờ khai thuế đầu năm 2026.
Chốt số liệu: Lập bảng kê hàng tồn kho chính xác tính đến ngày 31-12-2025. Chuyển đổi số: Chủ động định danh VNeID mức 2 và đăng ký ứng dụng eTax Mobile. Chuẩn hóa sổ sách: Thiết lập hệ thống kế toán đúng chuẩn luật định, ghi nhận minh bạch mọi nghiệp vụ.
ThS LƯƠNG VIỆT TRƯỜNG, chuyên viên phòng Thuế cá nhân,
HKD và thu khác (Thuế TP.HCM)
Bà MAI THỊ NGHĨA LÊ, Trưởng phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác (Thuế TP.HCM):
Năm quy định “sống còn” về thuế mà hộ kinh doanh bắt buộc phải nắm
Năm lưu ý các HKD một số quy định bắt buộc phải thực hiện:
Thứ nhất, HKD phải mở tài khoản ngân hàng hoặc ví thanh toán điện tử dành riêng cho hoạt động kinh doanh mua bán, cung cấp dịch vụ. Tài khoản này có thể là tên HKD hoặc tên cá nhân nhưng phải đảm bảo phục vụ kinh doanh và phải thông báo số tài khoản cho cơ quan thuế theo luật định.
Thứ hai, HKD được lập bảng kê hàng hóa, máy móc, thiết bị tồn kho gửi cùng kỳ với tờ khai tháng hoặc quý. Việc cơ quan thuế tiếp nhận bảng kê không có giá trị pháp lý trong việc xác nhận nguồn gốc hàng hóa, mà HKD phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực, chính xác của thông tin.
Thứ ba, về quyết toán thuế thu nhập cá nhân, HKD hiện nay bắt buộc phải thực hiện và sẽ được hoàn thuế hoặc phải nộp thêm. Cơ quan thuế lưu ý HKD nên thực hiện việc bù trừ kỳ sau nếu vẫn tiếp tục kinh doanh nhằm tránh trường hợp quên nộp thuế phát sinh dẫn đến bị phạt chậm nộp.
Thứ tư, đối với HKD kê khai theo quý, nếu doanh thu đạt đến 1 tỉ đồng/năm, trong vòng 30 ngày kể từ ngày kỳ khai thuế đạt ngưỡng bắt buộc phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử cho tháng liền kề.
Thứ năm, với HKD mới, nếu doanh thu sáu tháng đầu năm dưới 500 triệu đồng/năm, phải gửi thông báo doanh thu cho cơ quan thuế chậm nhất là ngày 31-7. Nếu cả năm vẫn dưới 500 triệu đồng/năm, hạn chót gửi thông báo là ngày 31-1 năm sau. Trường hợp có tháng doanh thu cộng dồn trên 500 triệu đồng/năm thì lập tức lập tờ khai quý tại tháng đó và qua năm sau thực hiện kê khai bình thường.
ThS TRẦN THỊ THU TRANG, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đại lý thuế Hợp Luật:
Khai thuế thời kỷ nguyên số: Bốn điểm then chốt cần nắm vững
Việc áp dụng big data và trí tuệ nhân tạo (AI) đã thay thế hoàn toàn phương thức quản lý giấy tờ thủ công, rời rạc trước đây. Trong bối cảnh tự kê khai, tự nộp và tự chịu trách nhiệm, người nộp thuế cần tuân thủ chặt chẽ bốn điểm then chốt:
Thứ nhất, về doanh thu tính thuế: HKD phải ghi nhận toàn bộ doanh thu từ các ngành nghề (trừ cho thuê bất động sản), bao gồm tiền bán hàng, gia công, dịch vụ, trợ giá, phụ thu và tiền thưởng. Điểm lưu ý lớn nhất là bắt buộc phải kê khai cả doanh thu bán tại cửa hàng lẫn bán online trên Zalo, Facebook, website, sàn thương mại điện tử... áp dụng cho mọi hình thức thanh toán (tiền mặt, chuyển khoản và cả khoản chưa thu được tiền).
Thứ hai, về chi phí được trừ, phải đáp ứng đồng thời ba tiêu chí: Hợp lý (phục vụ kinh doanh, mức chi tương xứng, không bất thường); hợp lệ (đầy đủ hóa đơn, hợp đồng, phiếu nhập/xuất kho; thanh toán từ 5 triệu đồng trở lên phải qua ngân hàng) và hợp pháp (hóa đơn, chứng từ đúng luật, tuyệt đối không mua bán hóa đơn).
Thứ ba, về hóa đơn và sổ sách: Phải ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế phát sinh và sử dụng đúng loại sổ theo quy định. Việc xuất hóa đơn cần thực hiện đúng thời điểm, đủ nội dung.
Thứ tư, về khâu kê khai thuế: Phải nộp tờ khai đúng hạn để tránh bị phạt vi phạm hành chính và số liệu kê khai phải khớp 100% với doanh thu thực tế.
HKD cần xóa bỏ tư duy cũ theo kiểu “tối ưu hóa bằng cách che giấu, né tránh” vì chắc chắn sẽ dẫn đến hậu quả truy thu, xử phạt. Thay vào đó, tư duy mới phải là “tối ưu là tuân thủ”. Việc hiểu và làm đúng luật là cách duy nhất bảo vệ thành quả lao động và tạo đà phát triển lâu dài.
ThS - luật sư LÊ KIÊN LƯƠNG, Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương:
Nhận diện rủi ro pháp lý thuế để tránh bị phạt
Thuế giờ đây phải được nộp dựa trên “con số thực làm ra” chứ không phải con số áp đặt. Có bốn rủi ro pháp lý lớn mà các HKD rất dễ mắc phải nếu thiếu cẩn trọng.
Rủi ro lớn nhất và phổ biến nhất là liên quan đến hóa đơn chứng từ. HKD thường có thói quen mua hàng hóa trôi nổi, không có hóa đơn đầu vào. Khi cơ quan thuế thực hiện hậu kiểm, nếu không chứng minh được nguồn gốc, HKD sẽ bị gạt bỏ toàn bộ chi phí này, đồng thời bị truy thu và phạt tiền 1-3 lần số thuế vi phạm. Đối với hàng nông sản thực phẩm mua trực tiếp từ nông dân, HKD bắt buộc phải lập bảng kê thu mua theo mẫu số 01 ngay tại thời điểm giao dịch để thay thế hóa đơn hợp lệ.
Rủi ro thứ hai nằm ở việc kê khai doanh thu. Rất nhiều HKD lầm tưởng rằng chỉ cần doanh thu dưới ngưỡng 500 triệu đồng/năm là “mặc định” được miễn trừ mọi thủ tục. Thực tế, nếu doanh thu vượt ngưỡng, mà HKD không tự giác lập tờ khai thuế, cơ quan quản lý sẽ lập tức dựa trên dữ liệu dòng tiền từ ngân hàng hoặc hóa đơn điện tử để ấn định số thuế phải nộp và áp dụng mức phạt chậm nộp.
Rủi ro thứ ba xuất phát từ quy định BHXH. Một điểm mới mang tính bước ngoặt là từ ngày 1-7-2025, chủ HKD theo phương pháp kê khai sẽ thuộc đối tượng bắt buộc phải tham gia BHXH. Các HKD cần ngay lập tức rà soát toàn bộ danh sách lao động có hợp đồng từ một tháng trở lên để đăng ký kịp thời, tránh việc bị thanh tra lao động xử lý vi phạm.
Rủi ro thứ tư là sự lẫn lộn tài sản, đặc biệt lưu ý về trách nhiệm vô hạn của chủ hộ. Nếu phát sinh nợ thuế, toàn bộ tài sản cá nhân đều có nguy cơ bị cơ quan chức năng phong tỏa. Việc tách bạch này sẽ minh bạch hóa dòng tiền, chứng minh rõ ràng các khoản “thu hộ chi hộ”, tránh bị quy kết là hành vi giấu doanh thu.
Ông ĐỒNG MINH HỒNG, Trưởng ban Chính sách Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM (HTCAA):
Đại lý thuế đồng hành giúp kinh doanh đúng luật
Tại phần đối thoại mở, nhiều HKD bày tỏ quan điểm rằng họ vẫn muốn tự mày mò kê khai nhằm tiết kiệm chi phí thuê dịch vụ kế toán bên ngoài. Khi quy mô kinh doanh còn nhỏ, việc tự làm có thể khả thi. Nhưng khi quy mô lớn dần, quy định pháp luật ngày một phức tạp, nếu tự làm mà không nắm chắc nghiệp vụ, cái lợi tiết kiệm trước mắt sẽ phải đánh đổi bằng những rủi ro xử phạt vô cùng nặng nề về sau.
Đại lý thuế hiện đại không chỉ đơn thuần là người làm thay hồ sơ sổ sách, mà là một đơn vị đồng hành chuyên nghiệp. Họ sẽ trực tiếp giúp HKD rà soát toàn bộ mô hình hoạt động, sắp xếp chứng từ hợp lý, hỗ trợ kỹ thuật về hóa đơn điện tử, thực hiện kê khai quyết toán chuẩn xác và đặc biệt là đưa ra hệ thống cảnh báo sớm để ngăn chặn các rủi ro.
Để đảm bảo chọn “đúng mặt gửi vàng”, khuyến nghị các HKD nên thận trọng kiểm tra pháp lý của đơn vị cung cấp dịch vụ. Người dân cần tra cứu tên đại lý và nhân sự hành nghề trên danh sách công khai của cơ quan thuế.
