Sáng 4-4, tại Nhà xuất bản Phụ Nữ đã diễn ra chương trình giao lưu, trò chuyện Alexander Yersin – Những cuộc viễn du mở đường khoa học cùng các diễn giả: Cựu Nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến, Bác sĩ Trà Anh Duy và Tác giả Nguyễn Thị Thanh Thuý, người viết Alexandre Yersin - Những cuộc viễn du mở đường khoa học.
Ngay từ hình ảnh bìa sách, độc giả đã cảm nhận được một thông điệp sâu sắc. Cây cầu ở xứ D’ran – nay đã không còn, từng bị tháo dỡ vào năm 2004 – được chọn làm biểu tượng, như một lời nhắc nhở về việc gìn giữ di sản. Đó không chỉ là ký ức về một công trình, mà còn là biểu trưng cho những giá trị văn hóa, khoa học cần được trân trọng và bảo tồn.
Không theo lối kể tuyến tính quen thuộc của thể loại chân dung nhân vật, cuốn sách mở ra với những lát cắt: một chuyến đi, một quan sát, một ghi chép, một lá thư... Và chị Nguyễn Thị Thanh Thúy, người con của xứ D'ran (nay thuộc xã D'ran, tỉnh Lâm Đồng), địa danh gắn với hành trình thám hiểm của Alexander Yersin, đã đi lại "con đường ấy" với thông điệp nối hiện tại và quá khứ, vừa cảm nhận, vừa khảo cứu.
Cuốn sách còn đặt ra một câu hỏi quan trọng: điều gì khiến Yersin vượt qua khuôn khổ của một nhà khoa học để trở thành một phần của đời sống văn hóa Việt Nam? Câu trả lời nằm ở chính con người ông – một người sống giản dị, chan hòa và giàu lòng nhân ái. Ông không chỉ mang khoa học đến với Việt Nam mà còn mang theo tình thương sâu sắc dành cho con người. Yersin lựa chọn con đường khoa học thực địa, gắn bó với thiên nhiên và con người. Việc di thực cây canhkina, phát triển cây cao su, cà phê hay nhiều giống cây, hoa khác như hoa cẩm tú cầu, hoa Marguerite... không đơn thuần là nghiên cứu khoa học, mà còn là những đóng góp thiết thực cho đời sống.
Cựu nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến nhận định, từ góc nhìn lịch sử, câu chuyện về Yersin còn gắn liền với bối cảnh đô thị Sài Gòn trước năm 1945 – nơi từng có hơn 10.000 người Tây Âu sinh sống. Trong bối cảnh thực dân Pháp đô hộ với nhiều mặt trái, vẫn có những cá nhân nước ngoài có đóng góp thực sự cho sự phát triển của Việt Nam. Yersin là một trong số đó. Ông góp phần thành lập Viện Pasteur, thúc đẩy y học hiện đại, đưa công nghệ tiêm chủng từ châu Âu vào Việt Nam từ rất sớm.
Không chỉ là bác sĩ, ông còn là nhà thám hiểm khi khám phá và góp phần khai sinh Đà Lạt, là người tiên phong trong nhiều lĩnh vực nông nghiệp và giáo dục. Ông từng giữ vai trò hiệu trưởng Trường Đại học Y khoa đầu tiên của Việt Nam. Những dấu ấn của ông thể hiện rõ hình ảnh một con người hiện đại, mang tinh thần toàn cầu hóa từ rất sớm.
Cựu nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến tại buổi giao lưu. Ảnh: Thanh Trang
"Cuốn sách cũng nhấn mạnh rằng “viễn du” không chỉ là những chuyến đi, mà còn là một lý tưởng sống. Trong bối cảnh hiện nay, thông điệp này càng trở nên ý nghĩa, đặc biệt với giới trẻ. Một con người hiện đại cần có tư duy liên ngành, không ngừng học hỏi và mở rộng giới hạn bản thân, không chỉ để phát triển cá nhân mà còn để đóng góp cho cộng đồng", ông Tiến nhấn mạnh.
Tại buổi giao lưu, độc giả còn được nghe ông Nguyễn Đại Hùng Lộc, Chi hội trưởng Chi hội Ái mộ Alexandre Yersin TP.HCM kể những câu chuyện đời thường về Yersin giúp khắc họa rõ nét hơn chân dung của ông. Tại Nha Trang, ông được người dân hết sức kính trọng. Có câu chuyện kể rằng ông từng dùng kính thiên văn để dự báo một cơn bão lớn, kịp thời đưa người dân xóm chài vào trú ẩn tại nhà mình, nhờ đó tránh được thiệt hại về người. Ông cũng từng dùng máy quay phim để ghi lại những hành vi chưa tốt của người dân, sau đó chiếu lại để họ tự nhận thức và thay đổi.
Ông Nguyễn Đại Hùng Lộc, Chi hội trưởng Chi hội Ái mộ Alexandre Yersin TP.HCM kể những câu chuyện đời thường về Yersin. Ảnh: Thanh Trang
Dù là người Pháp gốc Thụy Sĩ, Yersin đã chọn gắn bó trọn đời với Việt Nam. Ông từ chối trở về quê hương và mong muốn được chôn cất tại nơi mình đã cống hiến. Đến nay, mộ ông tại Suối Dầu, Viện Pasteur Nha Trang hay nhà làm việc của ông trên đỉnh Hòn Bà vẫn là những địa điểm mang ý nghĩa đặc biệt, thu hút những người yêu mến ông tìm về...
“Alexander Yersin – Những cuộc viễn du mở đường khoa học” vì thế không chỉ là một cuốn sách, mà còn là một lời mời gọi – mời mỗi người bước vào hành trình khám phá, học hỏi và sống có ý nghĩa hơn. Bởi như tinh thần mà Yersin đã để lại: sống mà không dịch chuyển, không khám phá, thì đó chưa phải là sống trọn vẹn.
