Vụ “lão nông 20 năm đi tìm công lý”: Phải dũng cảm thừa nhận đã làm oan

Bạn đọc bức xúc, thương cảm với hoàn cảnh của ông cụ tội nghiệp bị bắt, bị phạt tù oan uổng chỉ vì không chịu giao cho chính quyền địa phương mảnh đất được cha mẹ vợ để lại. Từ năm 1991, ông ròng rã khiếu nại kêu oan, đáp lại chỉ là một sự vô cảm và thiếu trách nhiệm của cơ quan điều tra khi bỏ mặc ông lơ lửng trong vòng tố tụng với thân phận bị can. Mãi đến đầu năm 2010, cơ quan điều tra mới chịu ra quyết định đình chỉ vụ án…

Chúng tôi đã trao đổi với nhiều chuyên gia pháp luật để làm rõ hơn vụ án rất lạ lùng này dưới góc độ pháp lý.

Các chuyên gia pháp lý đều nhận định rằng về hình thức, với lý do ghi trong quyết định đình chỉ điều tra là “hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự”, trường hợp của ông Mười Thêm sẽ không được bồi thường oan vì không nằm trong phạm vi bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Tuy nhiên, quan trọng hơn, bản chất vụ án này từ đầu đến cuối đã thể hiện ông Mười Thêm bị xử lý hình sự oan. Lẽ ra, ông phải được cơ quan tố tụng địa phương công nhận điều này từ lâu lắm rồi.

Vô cảm!

Theo luật sư Lưu Văn Tám (Đoàn Luật sư tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu), việc cơ quan điều tra đẩy ông Mười Thêm vào thế lơ lửng trong vòng tố tụng với thân phận bị can suốt 20 năm trời khiến ông chịu quá nhiều thiệt thòi.

Ngay từ thời điểm năm 1991, khi cán bộ điều tra nói với ông Mười Thêm rằng “Nếu ông chịu giao đất thì sẽ thả ông ngay” đã thể hiện rõ sự oan uổng của ông. Mảnh đất ông được cha mẹ vợ tặng cho, nguồn gốc đất là mua của người khác có sự xác nhận của chính quyền chế độ cũ. Ông sử dụng đất hợp pháp nên không chịu giao đất khi chính quyền địa phương đột ngột tịch thu là chuyện dễ hiểu. Mục đích của chính quyền địa phương khi ấy là ép ông vào tù để lấy đất. Thực tế là khi ông chịu giao đất thì lập tức cơ quan tố tụng đã cho ông tại ngoại rồi bỏ mặc luôn vụ án.

20 năm nay, ông cụ 81 tuổi này vẫn kiên trì đi khiếu nại để tìm sự công bằng. Ảnh: HÙNG ANH

Luật sư Tám bức xúc: Các cơ quan bảo vệ pháp luật địa phương đã quá vô cảm trước thân phận của người nông dân chân chất, buộc ông Mười Thêm vào thế lập lờ giữa chuyện có tội hay không có tội để trấn áp ông. Có thể sau này, trong lý lịch tư pháp, ông Mười Thêm không bị coi là người có tiền án tiền sự, chưa từng bị kết án nhưng uy tín, danh dự, nhân phẩm của một công dân lương thiện đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đây là một thiệt hại mà có bao nhiêu tiền bạc cũng không thể bù đắp được. Đó là chưa kể, vì 20 năm trong vòng tố tụng oan uổng, thực tế ông Mười Thêm đã trở nên khánh kiệt.

Đồng tình, một kiểm sát viên VKSND TP.HCM cũng cho rằng vụ án có dấu hiệu oan ngay từ đầu khi mục đích của các cơ quan chức năng chỉ là dùng pháp luật hình sự để ép ông Mười Thêm giao đất. Khi tòa phúc thẩm đã hủy án sơ thẩm vì thiếu căn cứ buộc tội vững chắc, đặc biệt khi ông Mười Thêm chịu giao đất rồi, họ đã thấy sai lầm và muốn vụ án “chìm xuồng”. Thực tế suốt 20 năm, cơ quan điều tra đã “án binh bất động”, mặc kệ các quy định về thời hạn tố tụng, chỉ cho đến khi có sức ép của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội mới chịu bắt tay vào giải quyết dứt điểm.

Thiếu trách nhiệm!

Thẩm phán Phạm Công Hùng (Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM) nhận xét: Nếu vụ việc của ông Mười Thêm đúng như những gì báo đã nêu thì thấy rõ một sự thiếu trách nhiệm trầm trọng của các cơ quan tố tụng địa phương.

Thẩm phán Hùng phân tích: Việc bỏ lửng vụ án của ông Thêm, trách nhiệm trước mắt là của cơ quan điều tra. Nhưng sâu xa hơn, đây còn là lỗi của các cơ quan tư pháp nói chung vì không giám sát và bảo vệ công dân kịp thời. Về nguyên tắc, sau khi được đình chỉ điều tra, ông Mười Thêm vẫn có quyền khiếu nại đến các cơ quan tố tụng yêu cầu ban hành một văn bản xác nhận mình bị oan. Tuy nhiên, thực tế sẽ rất khó vì lý do đình chỉ điều tra đã rõ ràng. Cho dù lỗi để xảy ra việc hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thuộc cơ quan tố tụng nhưng hệ quả của nó, cuối cùng ông Mười Thêm vẫn phải gánh.

“Bất công quá” - luật sư Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Luật sư TP.HCM) chia sẻ. Luật sư Tâm khẳng định cơ quan điều tra đã vi phạm tố tụng nghiêm trọng khi một vụ án chỉ có thời hạn điều tra trong vòng tám tháng mà “ngâm” mãi 20 năm sau mới đình chỉ vụ án. Cạnh đó, VKS cùng cấp cũng thiếu trách nhiệm vì quá trình kiểm sát điều tra vụ án đã không kịp thời tham mưu, góp ý cho cơ quan điều tra làm đúng pháp luật.

“Thật tội nghiệp khi chứng kiến cảnh ông già 81 tuổi hai bàn tay trắng lọ mọ đi kêu oan khắp nơi. Người ta ép ông vào vòng tố tụng oan uổng rồi bỏ mặc 20 năm dằng dặc, đến giờ đình chỉ điều tra với lý do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, không phải bồi thường oan, không phải xin lỗi, liệu có còn công bằng?” - câu hỏi ngậm ngùi của luật sư Tâm làm chúng tôi phải đắng lòng.

THANH TÙNG