Trong chiến dịch tranh cử tổng thống, hai ứng cử viên tổng thống Barack Obama cũng như Bill Clinton đều không quên nhắc đến di sản của Tổng thống John Fitzgerald Kennedy (bị ám sát ở Dallas ngày 22-11-1963, hưởng dương 46 tuổi) để lại cho nước Mỹ.
Vụ khủng hoảng tên lửa ở Cuba
Tạp chí Forbes (Mỹ) ngày 13-11-2013 nhận định 50 năm sau khi bị ám sát, Tổng thống Kennedy vẫn là một trong các nhà chính trị nổi tiếng nhất thế giới. Ông từng nhận huân chương Trái tim tím cho công lao đóng góp trong Chiến tranh thế giới thứ hai và là tổng thống đoạt giải thưởng báo chí Pulitzer duy nhất của Mỹ. Ông là tổng thống Mỹ đầu tiên họp báo trực tiếp trên truyền hình.
Đài truyền hình CBS News (Mỹ) hôm 17-11 nhận định đóng góp quan trọng nhất của Tổng thống Kennedy là khả năng quản lý vụ khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962. Ba tháng sau khi vào Nhà Trắng, ông tiến hành một hoạt động hết sức mạo hiểm là lật đổ Fidel Castro ở Cuba. 18 tháng sau, khủng hoảng thế giới bùng nổ sau khi các bức không ảnh của máy bay Mỹ phát hiện Liên Xô bố trí tên lửa tại Cuba.
Tổng thống Kennedy ra lệnh phong tỏa hải quân đối với vùng biển Cuba. Cuối cùng Liên Xô đã nhượng bộ.
Nhà sử học Robert Caro ghi nhận nếu nói về di sản của Tổng thống Kennedy thì vụ khủng hoảng tên lửa tại Cuba là nổi bật nhất. Tổng thống Kennedy đã cứu thế giới khỏi mối đe dọa thực sự về chiến tranh hạt nhân.
Tạp chí The Atlantic (Mỹ) nhận định vào giai đoạn đó, hầu hết các cố vấn quân sự của Tổng thống Kennedy đều quyết tâm Mỹ phải ném bom vào các bệ tên lửa của Liên Xô đặt tại Cuba. Dù vậy, nhận thức được nguy hiểm khôn lường của vụ khủng hoảng, thay vì ra lệnh phong tỏa tàu Liên Xô, Tổng thống Kennedy đã chọn cách ký thỏa thuận hòa bình. Từ đó, quan hệ Mỹ-Xô trở nên mềm mỏng hơn.
Ngày 20-11 (giờ địa phương), Tổng thống Obama cùng phu nhân và cựu Tổng thống Bill Clinton cùng phu nhân đến viếng mộ Tổng thống Kennedy. Ảnh: AP
Bảo vệ dân quyền
Trong thập niên trước khi vào Nhà Trắng, ông Kennedy không đề cập gì về vấn đề dân quyền. Thậm chí năm 1957, ông còn bỏ phiếu chống lại dự luật dân quyền năm 1957.
Báo Huffington Post (Mỹ) ngày 17-11-2013 nhận định thái độ phản đối của Kennedy gồm hai cách là hoài nghi và khoan dung. Hoài nghi nhằm làm hài lòng đảng Dân chủ bởi Kennedy đang trong chiến dịch tranh cử tổng thống và khoan dung bởi ông cho rằng dự luật này quá yếu và không hiệu quả. Tuy nhiên, ba năm sau ông đã vận động mạnh mẽ cho dự luật này.
Nhà sử học Mỹ Thurston Clarke, tác giả cuốn sách 100 ngày cuối cùng của Tổng thống Kennedy, ghi nhận trong sáu tháng cuối cùng trước khi bị ám sát, Tổng thống Kennedy đã chuyển mối quan tâm đến hai đe dọa lớn cho sự sống còn của nước Mỹ. Đó là chiến tranh hạt nhân và mâu thuẫn sắc tộc.
Hiệp ước cấm thử hạt nhân được Tổng thống Kennedy giải quyết đầu tiên. Tháng 6-1963, ông trình Quốc hội một dự luật dân quyền toàn diện để giải quyết thách thức thứ hai.
TS James D. Boys ở ĐH King’s College (Anh) nhận định bất chấp phản đối từ đảng Dân chủ, Tổng thống Kennedy đã gửi dự luật dân quyền lên Quốc hội nhưng dự luật này không thể được thông qua trước khi ông chết. Sau đó, Tổng thống Lyndon Johnson đã dùng vụ ám sát của Kennedy để tranh thủ sự ủng hộ cho dự luật dân quyền.
Tổng thống Kennedy còn đề xuất dự luật bầu cử và các chương trình liên bang hỗ trợ chăm sóc y tế cho người già và người nghèo. Nỗi thất vọng lớn nhất của ông có lẽ là chưa bao giờ thành công với Quốc hội. Tuy nhiên, hầu hết các dự luật của ông đều trở thành luật sau khi ông chết, một phần có lẽ nhờ vào kỹ năng của người kế nhiệm, phần khác có lẽ để tưởng nhớ ông.
Sứ mệnh nước Mỹ vĩ đại
Thời điểm Kennedy làm tổng thống cũng khá đặc biệt với các sự kiện như vụ khủng hoảng tên lửa tại Cuba, xây dựng bức tường Berlin, cuộc đua không gian, phong trào dân quyền và những năm đầu cuộc chiến Việt Nam. Trong giai đoạn này, ông theo đuổi mục đích quốc gia là xây dựng sứ mệnh nước Mỹ vĩ đại.
Trong 15 năm từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, thái độ lo ngại cạnh tranh với Liên Xô và tinh thần lạc quan về tính năng động của nền kinh tế Mỹ đã thúc đẩy ý thức hệ xây dựng nước Mỹ. Khi Kennedy thắng cử, ông mong muốn thúc đẩy sứ mệnh nước Mỹ vĩ đại.
Một quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ từng viết một bài báo nhấn mạnh đến vấn đề pha trộn giữa mục đích cấp bách và mục tiêu mơ hồ trong chiến lược của Tổng thống Kennedy. Đó là nước Mỹ cần một mục tiêu vĩ đại, còn mục tiêu vĩ đại này là gì không quan trọng mà chỉ cần biết nước Mỹ đã có mục tiêu và tiến hành thực hiện mục tiêu đó.
Ý tưởng nước Mỹ vĩ đại thể hiện tầm nhìn thế giới của Tổng thống Kennedy. Lúc ông còn sống, ý tưởng đó vẫn còn ở dạng phôi thai và sau đó mới phát triển. Kennedy đã nắm bắt được giây phút đưa ra sứ mệnh cho dù chưa hoàn toàn rõ ràng.
Khơi dậy ý nguyện hòa bình
Trong khoảng thời gian 1.000 ngày tại vị tổng thống, ngoài việc ngăn chặn vụ khủng hoảng tên lửa ở Cuba, liên tục từ chối đưa bộ binh sang Việt Nam, khởi động nhiệm vụ Apollo lên mặt trăng và ký hiệp ước cấm thử hạt nhân với Anh và Nga, Tổng thống Kennedy đã có công thành lập đội quân hòa bình và cam kết rút hết quân khỏi Việt Nam vào năm 1965.
Trong bài phát biểu trước sinh viên tại ĐH Michigan ngày 14-10-1960, ông nói: “Bao nhiêu người trong số các bạn muốn làm bác sĩ? Ai sẵn sàng sang Ghana làm việc? Ai tự nguyện phục vụ cho nước Mỹ không chỉ trong một hay hai năm mà một phần của cuộc đời?. Tôi nghĩ chúng ta có thể”.
Bài phát biểu của Tổng thống Kennedy đã khơi dậy nỗ lực lập chương trình tình nguyện hòa bình. Chương trình này được thành lập ngay khi ông ký Sắc lệnh 10924 vào ngày 1-3-1961, tức chỉ 38 ngày sau khi nhậm chức tổng thống. Sau đó, hơn 210.000 người đã tình nguyện đến 139 nước để phục vụ.
GS Larry Sabato, Giám đốc Trung tâm Chính trị tại ĐH Virginina (Mỹ), tác giả cuốn sách 50 năm Kennedy, nhận xét nếu còn sống, chắc chắn Tổng thống Kennedy sẽ được bầu thêm một nhiệm kỳ nữa và ông sẽ tập trung vào vấn đề dân quyền tại quê nhà cũng như vấn đề hòa bình thế giới.
Câu hỏi giả định đặt ra là Tổng thống Kennedy sẽ làm gì tại Việt Nam? GS Larry Sabato tiên đoán Tổng thống Kennedy sẽ duy trì sự can thiệp quân sự ở một mức độ nào đó nhưng sẽ không bao giờ mắc phải sai lầm như Tổng thống Lyndon Johnson như cam kết đưa 550.000 quân bộ binh đến một cuộc chiến ở cách Mỹ nửa vòng Trái đất.
Cái chết của Tổng thống Kennedy chắc chắn làm nhiều người tưởng nhớ như cái chết của Tổng thống Abraham Lincoln. Và máu đổ từ vụ ám sát đã cuốn trôi các chính sách và tội lỗi cá nhân của Tổng thống Kennedy. Ông được xem như người tử vì đạo. Ngày 22-11-1963 là ngày đã biến ông trở thành một huyền thoại, tuy nhiên Tổng thống Kennedy vẫn thích được xem là một người đàn ông hơn.
| Ngày 20-11 (giờ địa phương), Tổng thống Obama cùng phu nhân Michelle và vợ chồng cựu Tổng thống Bill Clinton đã đến nghĩa trang quân đội ở Arlington (bang Washington) đặt hoa tại mộ phần Tổng thống Kennedy (ảnh). Trong làn gió thu se lạnh, kèn đồng quân nhạc đã tấu khúc ly biệt. Hai gia đình đã mặc niệm tưởng nhớ đến người đã khuất. Bà Caroline Kennedy, con gái Tổng thống Kennedy, không có mặt vì hôm 19-11, bà đã trình ủy nhiệm thư cho Nhật hoàng Akihito để bắt đầu công việc đại sứ Mỹ tại Nhật. Trước đó cùng ngày tại Nhà Trắng, Tổng thống Obama đã trao huân chương Tự do của tổng thống cho 16 người có công lao đóng góp trong các giới chính trị, nghệ thuật, khoa học, thể thao, sáng tạo. Đây là huân chương do Tổng thống Kennedy lập ra không lâu trước khi bị ám sát. Đại diện gia đình Tổng thống Kennedy đã cùng tham dự buổi lễ. Trong số những nhân vật được trao huân chương Tự do có cựu Tổng thống Bill Clinton, ngôi sao dẫn chương trình đối thoại trên truyền hình Oprah Winfrey, cựu tuyển thủ bóng chày Ernie Banks, nữ ca sĩ nhạc đồng quê Loretta Lynn và ông Ben Bradlee, nguyên Giám đốc báo Washington Post. Đêm 20-11, Tổng thống Obama đã đọc diễn văn tưởng nhớ đến Tổng thống Kennedy tại một buổi ăn tối ở Washington để vinh danh 16 nhân vật nhận huân chương. H.DUY |
DUY KHANG
