Bà nội trợ, nhà kinh doanh xoay sở trước áp lực xăng dầu

Những căng thẳng từ khu vực Trung Đông, cộng với giá xăng dầu tăng đã bắt đầu tạo áp lực lên giá cả của từng tô bún, mới rau, ly cà phê… Và không chỉ dừng lại ở mặt bằng giá tiêu dùng, căng thẳng địa chính trị đang đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vào tình thế cam go. Đó là ước tàu biển tăng phi mã, rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng và nỗi lo thiếu hụt nguồn nhiên liệu sản xuất.

Giữa bối cảnh kinh tế năm 2026 đầy khắc nghiệt, các doanh nghiệp đang phải vận dụng mọi kịch bản phòng thủ để duy trì nhịp đập sản xuất và giữ vững thị trường.

Bữa sáng bắt đầu "nhấp nhổm" chạy theo giá xăng dầu

Từ sau dịp Tết Nguyên đán trở lại đây, người tiêu dùng tại TP.HCM đã cảm nhận rõ rệt về áp lực chi tiêu qua mỗi tô bún, gói xôi. Đà tăng này đang được thúc đẩy trước áp lực của giá xăng dầu, xuất phát do những diễn biến từ chiến sự Trung Đông.

Chị Thu Huyền, một người tiêu dùng ngụ tại phường An Hội Tây (TP.HCM) chia sẻ giá tô bánh canh gần nhà chị hiện đã tăng từ 35.000 đồng lên 40.000 đồng/tô. Ly cà phê vỉa hè cũng đã nhích giá từ 25.000 đồng/ly lên mức 28.000 đồng/ly.

"Lý do người bán giải thích là áp lực về thuế, phí và quy định pháp luật trong kinh doanh. Cạnh đó chi phí đầu vào tăng đã khiến tô bún, ly cà phê cõng thêm vài ngàn đồng", chị Huyền cho hay.

Tương tự, đại diện một tiệm phở trên đường Nguyễn Đình Khơi (phường Tân Sơn Nhất, TP.HCM) lý giải rằng, trước Tết giá đầu vào của thực phẩm tăng, cộng với việc gái xăng dầu tăng đột biến đã buộc quán phải tính toán lại giá bán. Đặc biệt gần đây, khi giá xăng dầu tăng, các đầu mối nhập sỉ thịt cũng bắt đầu tăng giá nhẹ từ 2.000 – 3.000 đồng/kg. Do quán đã thực hiện điều chỉnh giá vào đợt đầu năm (tháng 1-2026) với mức tăng thêm 5.000 đồng/tô, nên tạm thời chưa có sự điều chỉnh thêm.

Áp lực này cũng len lỏi vào các chợ đầu mối và chợ truyền thống. Ghi nhận tại chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, đại diện Ban quản lý chợ cho biết, gần đây trước áp lực của xăng dầu, một số tiểu thương phản ánh các hãng xe đã rục rịch điều chỉnh phí giao hàng. Điều này lập tức đẩy các tiểu thương vào thế chịu áp lực về giá bán ra thị trường.

Mặc dù vậy, theo đại diện ban quản lý chợ này, vẫn cần thêm thời gian để tổng hợp ý kiến của thương nhân trong chợ về tác động cụ thể của giá xăng dầu. Theo một báo cáo nhanh về sản lượng rau củ về chợ đầu mối Thủ Đức vào ngày 9-3, một số mặt hàng như bắp cải tròn, bầu, bí đao, cải thảo đã ghi nhận mức tăng nhẹ 1.000 đồng so với ngày trước đó.

Tại các chợ truyền thống, hơi nóng từ giá xăng dầu đang khiến nhiều tiểu thương chật vật trước bài toán: tăng giá bán hay tìm cách giữ chân khách hàng. Ngay cả các Hợp tác xã (HTX) cũng đang phải cân nhắc việc điều chỉnh giá.

Ông Lâm Ngọc Tuấn, Chủ tịch kiêm Giám đốc HTX Tuấn Ngọc thông tin, từ ngày 7-3, các đại lý cung ứng phân urê nhập khẩu đã ra thông báo tăng giá từ 10 – 20% do áp lực về vận chuyển quốc tế từ ảnh hưởng chiến sự Trung Đông. Ở thị trường trong nước, việc giá dầu tăng từ 20.000 đồng lên mức 30.000 đồng đã khiến bài toán cung ứng trở nên vô cùng nặng nề, đặc biệt là khâu giao hàng trong đô thị với đặc thù hay kẹt xe.

Hiện tại, nhờ lượng rau trồng từ trước Tết đang vào vụ thu hoạch nên HTX chưa gặp quá nhiều áp lực về đầu vào. Tuy nhiên, chính sức ép về logistics lại khiến đơn vị này đứng trước quyết định phải điều chỉnh giá bán, dự kiến tăng khoảng 10% so với hiện tại. Ông Tuấn ví dụ: một đơn hàng rau xà lách thủy canh bán sỉ với giá 30.000 đồng/kg thì nay sẽ tăng lên mức 33.000 đồng/kg.

Để ứng phó, HTX Tuấn Ngọc đang nỗ lực cắt giảm các chi phí không cần thiết, giảm khâu bán trung gian và tăng cường dịch vụ mua chung nhằm hạ nhiệt chi phí vận chuyển tới tay khách hàng. Bên cạnh đó, HTX cũng ưu tiên tăng cường xuống giống tại những nhà vườn có vị trí địa lý gần các đơn hàng sỉ. Đáng mừng trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay là Chính phủ cùng Bộ Công Thương đang nỗ lực hết sức để bình ổn giá xăng dầu.

Cước tàu làm giảm lợi nhuận

Nếu như thị trường nội địa vật lộn với cước giao hàng, thì ngành xuất khẩu lại đối mặt với tình trạng tăng cước vận tải biển. Ông Phạm Hải Long, Tổng giám đốc Công ty CP Thực phẩm Agrex Saigon đánh giá ngành chế biến thực phẩm và thủy hải sản đang chịu áp lực rất lớn từ chi phí logistics. Đây cũng là tác động đầu tiên và trực tiếp nhất đối với khối doanh nghiệp xuất khẩu.

Do không thể đi qua các eo biển đang có xung đột, những tuyến tàu hàng đi châu Âu hiện buộc phải chuyển hướng, kéo dài thời gian vận chuyển thêm ít nhất 14 ngày. Kéo theo đó, các hãng tàu lớn liên tục thông báo tăng giá cước.

Hiện tại, cước vận tải biển đã tăng gần gấp đôi. Dù phải đối mặt với mức tăng được miêu tả là "khủng khiếp", ông Long cho biết doanh nghiệp vẫn không có cách nào khác ngoài việc buộc phải chấp nhận. Do giá bán đã được chốt cố định từ trước với khách hàng, các doanh nghiệp xuất khẩu phải tự "gồng" khoản chi phí đội lên này và chỉ có thể hy vọng vào việc đàm phán chia sẻ rủi ro vào những giai đoạn sau.

Với ngành nông sản chung cảnh ngộ. Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam kiêm Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vina T&T chia sẻ: Đặc thù của hàng nông sản, trái cây tươi là giá trị trên mỗi container không quá cao và biên lợi nhuận khá mỏng. Việc cước tàu tăng gấp 2, gấp 3 lần, cộng thêm việc phải gánh các khoản phụ phí chiến tranh (WRS) hay phụ phí khẩn cấp từ 1.500 - 4.000 USD/container, đã khiến mức chi phí này gần như "nuốt trọn" toàn bộ lợi nhuận, thậm chí lẹm sâu vào vốn của doanh nghiệp.

Với những đơn hàng trót chốt giá bao cước (CIF/C&F) từ trước, doanh nghiệp buộc lòng phải gánh khoản lỗ cước phát sinh để giao hàng đúng hẹn nhằm giữ uy tín kinh doanh.

"Nếu doanh nghiệp cộng thẳng toàn bộ chi phí logistics đang tăng mạnh vào giá bán mới, trái cây Việt Nam sẽ lập tức đánh mất lợi thế cạnh tranh tại các thị trường xa. Khách hàng nhập khẩu sẽ nảy sinh tâm lý e ngại, chần chừ ký hợp đồng mới và có xu hướng chuyển sang tìm kiếm các nguồn cung thay thế từ những quốc gia có vị trí địa lý gần họ hơn để né rủi ro hàng hải cũng như cước phí đắt đỏ", ông Tùng nói.

Để tồn tại qua giai đoạn này, Tập đoàn Vina T&T đã triển khai quyết liệt các nhóm giải pháp mang tính sống còn. Đó là chuyển đổi cơ cấu sản phẩm phòng thủ là tạm thời giảm đi tỉ trọng xuất khẩu đối với các mặt hàng trái cây tươi nhạy cảm với thời gian cho các tuyến đường dài. Đáng lo ngại nhất, thời gian vận chuyển bị kéo dài thêm từ 12-20 ngày do tàu phải vòng qua Mũi Hảo Vọng.

"Tiếp đó, kích hoạt tối đa công suất nhóm hàng chế biến sâu: Đẩy mạnh các sản phẩm như trái cây sấy dẻo, sấy thăng hoa, cấp đông, nước ép. Nhóm sản phẩm này sở hữu hạn sử dụng từ 1-2 năm, giúp doanh nghiệp hoàn toàn miễn nhiễm với rủi ro suy giảm chất lượng do nạn kẹt cảng, kẹt tàu, từ đó duy trì được nhịp độ sản xuất và giữ chân được khách hàng", ông Tùng chia sẻ.

Ổn định sản xuất, giữ đơn hàng

Về bối cảnh thị trường, ông Phạm Hải Long, Tổng giám đốc Agrex Saigon cho biết nhiều khách hàng từ châu Âu và Mỹ hiện đã phải tạm ngưng hoặc cắt giảm đến 50-60% lượng đơn hàng. Tại khu vực châu Á, thị trường Nhật Bản dù có chậm lại nhưng may mắn chưa chịu tác động quá lớn.

Dù đơn hàng sụt giảm, phía công ty Agrex Saigon không quá bi quan nếu như vẫn duy trì được năng lực sản xuất. Một điểm sáng lớn nhất hiện nay là chính sách tài chính và tiền tệ của Việt Nam đang được điều hành rất tốt. Việc Chính phủ neo giữ tỉ giá ổn định đã giúp các doanh nghiệp xuất khẩu tránh được "cú sốc tỉ giá", giảm thiểu đáng kể những gánh nặng về mặt tài chính.

"Giải pháp trước mắt của doanh nghiệp là tiếp tục duy trì nhịp sản xuất các đơn hàng bị hoãn để dự trữ sẵn trong kho. Đồng thời, công ty thúc đẩy sản xuất thêm các sản phẩm tiêu thụ tại thị trường trong nước", ông Long chia sẻ.

Tại lĩnh vực dệt may, tình thế cũng không kém phần căng thẳng. Ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM nhận định tình hình căng thẳng ở Trung Đông đang tạo ra áp lực không nhỏ lên cả phía doanh nghiệp xuất khẩu lẫn đối tác mua hàng.

Ông Hồng đánh giá thách thức lớn nhất của ngành hiện nay không chỉ nằm ở bài toán đội chi phí vận tải hay những biến động về giá nguyên phụ liệu, mà chính là rủi ro chậm trễ tiến độ giao nhận.

Việc các chuyến tàu khi đi qua khu vực xung đột bị kéo dài thời gian đã khiến cho nguồn cung nguyên liệu đầu vào bị gián đoạn, đồng thời quá trình xuất khẩu hàng hóa cũng gặp ách tắc. Hậu quả là tác động mạnh đến tâm lý của khách hàng, khiến họ trở nên chần chừ trong việc đặt các đơn hàng mới do lo ngại việc đứt gãy chuỗi cung ứng cũng như việc phải gánh thêm các chi phí logistics phát sinh.

Giữa bối cảnh nhiều biến động bủa vây, ông Hồng nhấn mạnh rằng mục tiêu ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp dệt may lúc này là phải duy trì được sự ổn định. Các đơn vị đang phải tập trung làm việc nhằm ổn định tâm lý cho đối tác, đồng thời nỗ lực hết sức giữ chân người lao động để đảm bảo tiến độ sản xuất cho các đơn hàng hiện tại.

Theo ông Hồng, các doanh nghiệp dệt may trong nước vẫn đang trong quá trình bàn bạc, đánh giá lại tình hình để có phương án thu mua nguyên liệu và duy trì sản xuất tối ưu nhất.