Campuchia-Thái Lan: Ý nghĩa thỏa thuận ngừng bắn với người dân vùng chiến sự

Chiều 28-7, Campuchia và Thái Lan thống nhất thỏa thuận ngừng bắn lập tức và vô điều kiện. Để đánh giá về lệnh ngừng bắn này, báo Pháp luật TP.HCM đã có buổi trao đổi sâu với TS. Trần Thanh Huyền - Giảng viên Bộ môn Quan hệ Quốc tế, trường ĐH Thủ Dầu Một, đồng thời là Chuyên gia nghiên cứu thuộc Chương trình Naveen Jindal Young Global Research Fellowship (2025-2026) tại ĐH O.P. Jindal Global University, Ấn Độ.

Triển vọng từ thỏa thuận ngừng bắn

. Phóng viên: Tiến sĩ đánh giá thế nào về thỏa thuận ngừng bắn?

+ TS. Trần Thanh Huyền: Thỏa thuận ngừng bắn ngay lập tức và vô điều kiện vừa được hai bên ký kết là một bước đi rất có ý nghĩa. Đây là lần đầu tiên sau hơn một thập niên tranh chấp biên giới giữa Thái Lan và Campuchia leo thang đến mức xảy ra giao tranh quy mô lớn như vậy, vì thế thỏa thuận ngừng bắn mang ý nghĩa không thể phủ nhận.

Đối với hai nước, thỏa thuận ngừng bắn là tín hiệu cho thấy cả hai bên sẵn sàng tạm gác lại xung đột để mở ra cơ hội nối lại liên lạc cấp cao và đối thoại, nhằm tái thiết và ổn định quan hệ song phương giữa Thái Lan và Campuchia.

Đồng thời, với diễn biến nhanh chóng như vậy, cũng có thể thấy rằng hai chính phủ thể hiện rõ thiện chí trong việc hướng đến giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột này. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng vẫn còn rất nhiều bất đồng phải được giải quyết trên bàn đàm phán, và quan trọng hơn cả là mức độ tin tưởng lẫn nhau giữa hai chính phủ vẫn còn rất mong manh.

Về triển vọng duy trì thỏa thuận ngừng bắn, dù đã có những tín hiệu tích cực, nhưng đến thời điểm hiện tại thì tình hình thực địa cho thấy những bất đồng về lập trường và sự nghi ngờ lẫn nhau giữa hai bên vẫn còn rất lớn. Dù cả hai đã thống nhất ngừng bắn ngay lập tức và vô điều kiện, nhưng cả hai bên đều hoài nghi liệu phía còn lại có thực sự tuân thủ hay không.

Ngoài ra có lo ngại rằng cả hai phía có thể giữ xu hướng duy trì giao tranh nhằm giành lợi thế khi bước vào bàn đàm phán. Điều này cũng đã và đang diễn ra trong nhiều cuộc xung đột trong thời gian gần đây. Tuy không thể so sánh trực tiếp, nhưng rõ ràng cho thấy rằng, trong những cuộc chiến vừa đánh vừa đàm, việc giao tranh nhằm tạo ưu thế trên bàn đàm phán là một kịch bản hoàn toàn có thể xảy ra và không thể loại trừ hoàn toàn với xung đột giữa Campuchia và Thái Lan lần này.

. Thỏa thuận ngừng bắn có thể xem là bước ngoặt trong xung đột, mở đường cho ngoại giao giữa hai nước nhằm giải quyết tranh chấp biên giới hay không, thưa tiến sĩ?

+ TS. Trần Thanh Huyền: Về bản chất, thỏa thuận ngừng bắn là một dấu mốc quan trọng, giúp hai bên chuyển từ hình thức đối đầu vũ trang sang con đường ngoại giao và đàm phán. Cả hai phía cũng đã cam kết sẽ khôi phục liên lạc giữa các cấp lãnh đạo, bộ ngoại giao, quân đội và ủy ban biên giới, bắt đầu từ ngày 4-8. Đây chính là nền tảng ban đầu cho các cuộc thảo luận tiếp theo.

Thỏa thuận ngừng bắn này vẫn chưa thể được xem là một giải pháp cuối cùng. Nghĩa là, nếu không có những đề xuất chính thức hay thiện chí rõ ràng trong đối thoại từ lãnh đạo hai phía trong các bước tiếp theo, thì thỏa thuận ngừng bắn chỉ mang tính chất tạm thời, chứ không đảm bảo sẽ dẫn tới một tiến trình hòa giải thực chất.

Nói cách khác, hai bên hiện mới chỉ đồng ý tạm dừng giao tranh. Việc sau đó có tiến tới các cuộc đàm phán nhằm đạt được hòa giải thực sự hay không vẫn là điều chưa có gì chắc chắn.

Con đường dẫn đến một thỏa thuận chính thức để giải quyết tranh chấp vẫn còn nhiều chông gai. Và cho đến tối 28-7, có thể thấy rõ sự dè dặt vẫn hiện hữu trong thái độ của cả hai bên, ngay cả sau khi đã đạt được đồng thuận ngừng bắn.

Xét trên phương diện khu vực, thỏa thuận ngừng bắn lần này cũng là minh chứng cho vai trò trung gian của ASEAN, đặc biệt là vai trò của Chủ tịch luân phiên của Malaysia. Điều này cho thấy ASEAN đã tích cực tiếp thu các góp ý, linh hoạt hơn và không ngừng nỗ lực khắc phục những hạn chế về mặt cơ chế tổ chức để hoàn thiện hơn tổ chức này trước biến động thế giới ngày càng phức tạp.

Hy vọng bình yên đã xuất hiện cho dân vùng giao tranh

. TS có thể đưa ra hình dung rõ hơn về tác động của thỏa thuận ngừng bắn đến dân thường ở vùng chiến sự?

+ TS. Trần Thanh Huyền: Theo quan sát, trước thời điểm thỏa thuận ngừng bắn được ký kết, giao tranh đã diễn ra tại nhiều khu vực biên giới. Đặc biệt, nhiều loại vũ khí hiện đại đã được sử dụng, dẫn đến hơn 300.000 người buộc phải sơ tán, cùng với đó là nhiều thương vong.

Tính đến hiện tại, nhiều người dân đã mất nhà cửa, cuộc sống bị gián đoạn nghiêm trọng về sinh kế, việc làm và thu nhập. Tâm lý bất an, lo sợ thường trực cũng như những mâu thuẫn và xung đột xã hội ở khu vực biên giới là những hệ lụy có thể thấy rõ.

Việc hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn ngay lập tức có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giảm thiểu thêm thương vong, làm dịu áp lực chiến sự tại các khu vực biên giới, đồng thời tạo điều kiện cho người dân có thể di chuyển dễ dàng hơn hoặc tìm đến các vùng an toàn. Đây là một tín hiệu đáng mừng đối với người dân, bởi họ có thể bắt đầu nuôi hy vọng về một triển vọng hòa bình cho một tranh chấp vốn đã kéo dài nhiều năm mà chưa được giải quyết triệt để.

Tuy nhiên, hậu quả lâu dài từ cuộc xung đột vẫn là rất nghiêm trọng, ngay cả trong trường hợp thỏa thuận ngừng bắn được thực thi một cách nghiêm túc.

Về dài hạn, điều này có thể dẫn tới các cuộc di cư và tị nạn vì chiến tranh, khi người dân buộc phải rời khỏi các khu vực có xung đột để tìm nơi an toàn hơn trong nội bộ quốc gia. Điều này chắc chắn sẽ gây áp lực lớn đến tình hình chính trị - xã hội nội tại của cả Thái Lan và Campuchia.

Xa hơn nữa, làn sóng di cư xuyên biên giới cũng có thể xảy ra, khi người dân ở vùng biên phải tìm cách tị nạn sang các quốc gia láng giềng. Khi đó, vấn đề không còn giới hạn ở phạm vi song phương giữa Thái Lan và Campuchia, mà trở thành một thách thức mang tính khu vực, đặc biệt là với ASEAN, dưới góc độ nhân đạo.

Do đó, nếu thỏa thuận ngừng bắn không được thực thi một cách nghiêm ngặt, thì người dân (đặc biệt là những người thường dân sống trong vùng xung đột) vẫn sẽ là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Họ sẽ tiếp tục phải gánh chịu những hệ quả trực tiếp và lâu dài của các sự cố giao tranh, kể cả khi đó chỉ là các vụ đụng độ cục bộ.

. Xin cảm ơn tiến sĩ.