Theo Dự thảo Nghị quyết Ban hành quy định về việc triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 Bộ Công Thương gửi Bộ Tư Pháp thẩm định, trong đó có quy định về giá xăng E10. Đồng thời, Bộ Tài chính nghiên cứu đề xuất điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường cụ thể cho các mặt hàng xăng sinh học nhằm khuyến khích người dùng.
Với những đề xuất này, người tiêu dùng sẽ hưởng lợi gì về giá khi sử dụng xăng sinh học E10? Báo Pháp Luật TP.HCM có cuộc trao đổi cùng Chuyên gia Kinh tế PGS TS Ngô trí Long - Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam về nội dung này.
Muốn xăng E10 đi vào đời sống cần nhiều chính sách
. Phóng viên: Dự thảo Nghị quyết Ban hành quy định về việc triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10, trong đó quy định công bố giá cơ sở xăng E10, nội dung này có ý nghĩa gì thưa ông?
+ PGS TS Ngô trí Long: Theo dự thảo Nghị quyết, kể từ ngày 1-6-2026, E10RON95-III được xác định là mặt hàng tiêu dùng phổ biến, do Nhà nước công bố giá cơ sở, thay thế xăng khoáng RON95-III.
Bộ Công Thương và Bộ Tài chính có trách nhiệm xác định các yếu tố cấu thành trong công thức giá cơ sở và công bố giá cơ sở để điều hành giá xăng E10. Về bản chất, đây trước hết là căn cứ pháp lý và kỹ thuật để đưa E10 vào hệ thống điều hành giá xăng dầu hiện hành. Nói cách khác, công thức giá cơ sở giúp Nhà nước có cơ sở minh bạch để tính giá, giám sát giá và điều hành thị trường. Nó không tự động đồng nghĩa rằng giá E10 chắc chắn sẽ rẻ hơn nhiều so với xăng khoáng trước đây.
Việc chuyển từ xăng khoáng RON95-III sang xăng sinh học E10RON95-III là sự chuyển đổi chính sách trong lĩnh vực năng lượng tiêu dùng, tác động trực tiếp đến hàng chục triệu phương tiện, chi phí đi lại của người dân, chi phí logistics của nền kinh tế và cả mục tiêu chuyển dịch xanh.
Dự thảo Nghị quyết Ban hành quy định về việc triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học E10 đặt ra yêu cầu công bố giá cơ sở đối với E10RON95-III. Đây là bước cần thiết để có căn cứ điều hành giá nhưng chưa đủ để bảo đảm E10 có sức hấp dẫn với người dân. Muốn xăng E10 đi vào đời sống, chính sách giá phải đi cùng ưu đãi thuế hợp lý, minh bạch chất lượng và cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
. Dự thảo cũng đã đưa ra công thức tính giá cơ sở xăng E10, xin ông phân tích thêm về lợi ích đối với người tiêu dùng?
+ Dự thảo đã đưa ra công thức giá cơ sở của xăng E10 gồm nhiều yếu tố: Giá xăng RON95 trên thị trường thế giới, giá ethanol nhiên liệu, chi phí đưa xăng về cảng Việt Nam, premium đối với nguồn sản xuất trong nước, chi phí từ nhà máy lọc dầu đến cảng, chi phí kinh doanh định mức và lợi nhuận định mức.
Tôi cho rằng cách thiết kế này là cần thiết, bởi nếu không có công thức riêng, xăng E10 sẽ khó được điều hành minh bạch khi cấu phần của nó không hoàn toàn giống xăng khoáng RON95.
Xăng sinh học E10 có khoảng 90% xăng nền và khoảng 10% ethanol. Vì vậy, nếu chỉ lấy giá xăng khoáng RON95 làm căn cứ duy nhất sẽ không phản ánh đầy đủ chi phí thực tế của sản phẩm mới. Tuy nhiên, phải nói rõ: Công thức giá cơ sở chỉ giúp “định giá đúng hơn”, chứ chưa chắc làm giá xăng E10 “hấp dẫn hơn”.
. Làm sao để xăng E10 có “giá hấp dẫn hơn” thưa ông?
+ Giá xăng E10 chỉ thực sự hấp dẫn nếu ba điều kiện cùng xảy ra: Giá ethanol hợp lý và ổn định; chi phí phối trộn, lưu kho, phân phối không bị đội lên quá cao; và Nhà nước có ưu đãi thuế đủ mạnh để tạo khoảng cách giá có ý nghĩa với người tiêu dùng. Nếu thiếu một trong ba điều kiện này, xăng E10 có thể trở thành một mặt hàng bắt buộc sử dụng nhưng chưa tạo được cảm nhận lợi ích rõ ràng. Đây là điểm chính sách cần đặc biệt lưu ý.
Nếu được ưu đãi thuế, xăng E10 có thể giảm khoảng 3.000 đồng/lít
.Vì vậy, dự thảo yêu cầu Bộ Tài Chính nghiên cứu đề xuất điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường đối với xăng sinh học nhằm khuyến khích người dùng. Đây được xem là chính sách ưu đãi thuế đủ mạnh mà ông vừa đề cập?
+ Dự thảo yêu cầu Bộ Tài Chính nghiên cứu đề xuất điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường đối với xăng sinh học nhằm khuyến khích người dùng. Đây là hướng đi đúng bởi chính sách chuyển đổi nhiên liệu không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính.
Người dân cần thấy lợi ích kinh tế trực tiếp. Ở thời điểm đầu tháng 6-2026, giá bán lẻ E10 RON95-III tại hệ thống Petrolimex là 22.330 đồng/lít ở vùng 1 và 22.770 đồng/lít ở vùng 2. E10 RON95-V có giá cao hơn, tương ứng 23.230 đồng/lít và 23.690 đồng/lít.
Đây là mặt bằng giá đã phản ánh bối cảnh chính sách thuế đặc biệt đang được áp dụng tạm thời đến hết ngày 30-6-2026, trong đó thuế bảo vệ môi trường với xăng được đưa về 0 đồng/lít và thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng là 0%. Do đó, mức giá đang công bố hiện nay có thể xem là một tham chiếu gần với mặt bằng giá khi hai loại thuế này không còn tạo gánh nặng trực tiếp lên giá bán.
Nhưng nếu sau ngày 30-6-2026 các sắc thuế quay lại mức thông thường, giá xăng E10 sẽ chịu áp lực tăng nếu các yếu tố khác không đổi.
Theo biểu thuế thông thường, xăng E10 chịu thuế tiêu thụ đặc biệt 7%; phần xăng khoáng trong E10 chịu thuế bảo vệ môi trường, còn phần ethanol không chịu sắc thuế này. Với tỉ lệ phối trộn 10% ethanol, thuế bảo vệ môi trường tính trên mỗi lít E10 nếu áp dụng mức 2.000 đồng/lít đối với phần xăng khoáng sẽ vào khoảng 1.800 đồng/lít.
Từ đó có thể ước tính sơ bộ: Nếu giữ ưu đãi thuế bảo vệ môi trường ở mức 0 đồng/lít đối với E10, người tiêu dùng giảm được khoảng 1.800 đồng/lít so với trường hợp áp thuế thông thường. Nếu tiếp tục duy trì thuế tiêu thụ đặc biệt ở mức 0% thay vì 7%, mức giảm thêm có thể vào khoảng trên dưới 1.400-1.600 đồng/lít, tùy cách xác định giá tính thuế và các yếu tố cấu thành giá tại từng kỳ điều hành.
Tổng cộng, ưu đãi hai sắc thuế có thể tạo dư địa giảm khoảng 3.000 đồng/lít, thậm chí cao hơn nếu tính cả tác động lan tỏa của thuế gián thu trong cấu trúc giá.
Đây là mức chênh lệch đủ để người dân cảm nhận được lợi ích. Với một xe máy dùng 30 lít xăng mỗi tháng, mức giảm 3.000 đồng/lít tương đương tiết kiệm khoảng 90.000 đồng/tháng. Với ô tô cá nhân hoặc xe kinh doanh vận tải, con số này lớn hơn nhiều. Chính lợi ích cụ thể đó mới là yếu tố tạo đồng thuận xã hội.
Hiện nay thị trường không còn xăng khoáng RON95 thì so sánh giá xăng E10 rẻ hơn có hợp lý, nếu thị trường không còn xăng khoáng RON95 để so sánh trực tiếp, căn cứ nào để biết giá E10 là hợp lý.
Tôi cho rằng không thể chỉ nói xăng E10 rẻ hơn hay đắt hơn RON95 khi loại xăng khoáng đã không còn bán phổ biến. Khi đó, cơ quan điều hành cần chuyển từ so sánh “giá giữa hai mặt hàng” sang so sánh “giá theo chi phí hợp lý và hiệu quả sử dụng”.
Thứ nhất, phải so sánh với giá lý thuyết của xăng nền RON95 trên thị trường quốc tế. Công thức giá cơ sở phải công khai phần nào đến từ giá RON95 thế giới, phần nào đến từ ethanol, phần nào là chi phí kinh doanh, phần nào là lợi nhuận định mức. Minh bạch cấu phần giá là cách duy nhất để xã hội giám sát xem E10 có bị định giá cao bất hợp lý hay không.
Thứ hai, phải so sánh theo chi phí sử dụng trên mỗi kilômét, không chỉ theo giá mỗi lít. Do ethanol có mật độ năng lượng thấp hơn xăng khoáng, một số nghiên cứu quốc tế cho thấy mức tiêu hao nhiên liệu khi dùng E10 có thể tăng nhẹ, khoảng vài phần trăm so với xăng không pha ethanol.
Vì vậy, nếu E10 rẻ hơn nhưng mức tiêu hao tăng, lợi ích thực của người dân phải được tính theo chi phí đi lại thực tế. Một chính sách giá tốt phải bảo đảm người dân không bị thiệt về tổng chi phí sử dụng.
Thứ ba, phải so sánh với mục tiêu môi trường và an ninh năng lượng. Nếu E10 giúp giảm phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu, mở rộng đầu ra cho ethanol trong nước, hỗ trợ vùng nguyên liệu và giảm phát thải, thì chính sách thuế ưu đãi có cơ sở.
Nhưng ưu đãi đó phải được lượng hóa, giảm được bao nhiêu phát thải, tiết kiệm được bao nhiêu ngoại tệ, hỗ trợ được bao nhiêu giá trị gia tăng trong nước.
Thứ tư, phải có cơ chế kiểm tra độc lập. Giá tối ưu không thể chỉ do cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp đầu mối công bố. Cần có dữ liệu kiểm định định kỳ về chất lượng xăng E10, tỉ lệ phối trộn ethanol, độ ổn định trong lưu kho, phản ánh của người tiêu dùng và tình trạng tương thích phương tiện. Khi thị trường chỉ còn một loại xăng chủ đạo, quyền lựa chọn giảm đi thì trách nhiệm minh bạch phải tăng lên.
Chuyên gia Kinh tế, PGS TS Ngô trí Long
.
Bảo vệ quyền lợi càng phải đặt lên hàng đầu.
. Một băn khoăn của người dân là liệu giá xăng E10 thấp hơn có được xem như khoản “bù đắp” cho rủi ro phương tiện hư hỏng hay không.
+ Cách đặt vấn đề này cần được nhìn nhận đúng. Ưu đãi giá không nên được hiểu là khoản bồi thường mặc định cho nguy cơ hư hỏng phương tiện.
Nếu xăng E10 đạt quy chuẩn kỹ thuật, được phối trộn, lưu chứa, vận chuyển đúng quy trình và phương tiện thuộc nhóm tương thích, thì Nhà nước không thể mặc nhiên coi việc sử dụng E10 là gây hư hỏng.
Ngược lại, nếu có sự cố do chất lượng nhiên liệu không đạt, trách nhiệm phải thuộc về doanh nghiệp cung ứng và cơ quan kiểm soát chất lượng, chứ không thể để người dân tự chịu.
Do đó, chính sách giá chỉ giải quyết một phần bài toán. Phần còn lại là niềm tin. Người dân cần được cung cấp thông tin rõ ràng: Loại xe nào sử dụng E10 an toàn; tiêu chuẩn chất lượng ra sao; cơ quan nào chịu trách nhiệm khi xảy ra tranh chấp; quy trình phản ánh, kiểm định và bồi thường nếu xăng không đạt chuẩn như thế nào.
Nếu thiếu cơ chế này, dù giá xăng E10 có thấp hơn, tâm lý e ngại vẫn còn.
Bài học từ xăng E5 cho thấy chênh lệch giá quá thấp, truyền thông chưa đủ rõ và niềm tin chất lượng chưa vững sẽ khiến người tiêu dùng không mặn mà.
Với E10, khi lựa chọn của người dân bị thu hẹp do RON95 khoáng dần được thay thế, yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng càng phải đặt lên hàng đầu.
Tôi cho rằng, chính sách xăng E10 không nên chỉ được nhìn như chuyện thay một loại xăng ở cây xăng. Đây là phép thử về năng lực điều hành thị trường trong giai đoạn chuyển dịch xanh.
Một công thức giá minh bạch là điều kiện cần. Một chính sách thuế đủ mạnh là đòn bẩy.
Hơn nữa, nếu xăng E10 có giá hợp lý, chất lượng được kiểm soát, trách nhiệm được phân định rõ và lợi ích được truyền thông minh bạch, người dân sẽ không coi đây là sự bắt buộc.
Khi đó, xăng E10 mới thực sự trở thành lựa chọn hợp lý trong đời sống, thay vì chỉ là một mệnh lệnh hành chính trong chính sách năng lượng.
Theo ông cơ quan quản lý cần thực thi ra sao?
+Từ góc độ kinh tế, lộ trình triển khai xăng E10 là đúng hướng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải và bảo đảm an ninh năng lượng. Nhưng đúng hướng không đồng nghĩa chắc chắn thành công.
Thành công phụ thuộc vào cách thực thi. Trước mắt, Nhà nước cần giữ giá xăng E10 ở mức đủ hấp dẫn trong giai đoạn chuyển đổi, ít nhất bằng chính sách thuế ổn định trong một khoảng thời gian đủ dài.
Nếu ưu đãi thuế chỉ ngắn hạn, doanh nghiệp khó đầu tư hạ tầng phối trộn, còn người dân khó hình thành thói quen mới.
Tiếp đó, cần công bố công khai công thức giá và các yếu tố cấu thành giá xăng E10 theo hướng dễ hiểu.
Người dân không cần đọc những bảng tính quá kỹ thuật, nhưng cần biết vì sao kỳ này giá tăng, kỳ kia giá giảm; ethanol đắt hay rẻ hơn; chi phí phối trộn có bị đội lên không; lợi nhuận định mức có hợp lý không.
Quan trọng hơn, phải có cơ chế bảo vệ người tiêu dùng. Cơ quan quản lý cần thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về chất lượng xăng E10; cần quy trình kiểm định nhanh khi có khiếu nại; cần công khai trách nhiệm của doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ.
Cơ quan nhà nước không thể yêu cầu người dân chuyển đổi sang nhiên liệu mới mà lại để họ tự gánh rủi ro thông tin.
Xin cảm ơn ông!
