Ngày 21-1, tại Đại hội XIV, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, trình bày tham luận của Đảng bộ Bộ Khoa học và Công nghệ về giải pháp đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trở thành động lực chính, xác lập mô hình tăng trưởng mới và phát triển bền vững quốc gia.
Nghị quyết 57 như nghị quyết về "khoán 10"
Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, nông nghiệp đã giúp Việt Nam thoát nghèo; công nghiệp, FDI, gia công, lắp ráp đã đưa Việt Nam thành nước thu nhập trung bình cao. Giai đoạn phát triển thứ ba, từ thu nhập trung bình tới thu nhập cao, thì phải dựa vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
“Khoa học - công nghệ tạo ra tri thức và công cụ mới nhưng vẫn là cái “trên trời”. Để cho những tri thức này chạm tới đất thì cần đổi mới sáng tạo, để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ phục vụ cuộc sống. Chuyển đổi số là để lan toả những sản phẩm, dịch vụ này nhanh chóng ra toàn xã hội, tạo ra sự tăng trưởng nhanh và không ai bị bỏ lại phía sau” – ông Nguyễn Mạnh Hùng nói.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết cả ba động lực khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đều được Đảng mở rộng nội hàm, tái định nghĩa theo cách tiếp cận mới, tạo ra không gian phát triển mở rộng hơn, khai phóng các nguồn lực mới để thúc đẩy tăng trưởng.
“Đây chính là cơ hội của chúng ta. Với 3 động lực này thì chúng ta có thể tăng trưởng 2 con số” – ông nhấn mạnh và cho biết Nghị quyết 57 như một nghị quyết khoán 10 về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Tinh thần khoán 10 của Nghị quyết 57 là quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ và trách nhiệm cho người làm; chấp nhận rủi ro, đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo.
“Nếu như khoán 10 là để thoát nghèo thì Nghị quyết 57 là để thoát bẫy thu nhập trung bình. Nếu khoán 10 là để giải phóng sức lao động thì Nghị quyết 57 là để giải phóng sức sáng tạo. Từ chỗ thiếu khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chúng ta sẽ tiến tới đủ, thừa, xuất khẩu và xuất khẩu lớn, giống như chúng ta đã làm được đối với nông nghiệp” – ông Nguyễn Mạnh Hùng nói.
Cần ưu tiên chuyển đổi số
Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, muốn khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng thì việc đầu tiên cần làm là đo lường được sự đóng góp của "bộ 3" này tới tăng trưởng GDP.
Bộ Khoa học và Công nghệ coi đây là việc quan trọng đầu tiên và đang xây dựng phương pháp đo, ở cả cấp quốc gia và cấp địa phương. “Cái gì đo được thì mới quản lý được, cái gì không đo được thì không quản lý, không thúc đẩy được” – ông nói và cho biết Việt Nam là một trong những nước đầu tiên đặt mục tiêu đo lường này.
Về dài hạn, ông Hùng cho rằng thứ tự ưu tiên của bộ 3 là khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nhưng với thực tiễn Việt Nam, trong giai đoạn từ nay tới 2031, thứ tự ưu tiên nên là chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học - công nghệ bởi “cái gì có thể làm nhanh, ra hiệu quả nhanh thì ưu tiên làm trước”.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng công tác chuyển đổi số phải làm ngay 100% thì mới thông suốt, mới phát hiệu quả cao nhất. Đổi mới sáng tạo sẽ tập trung vào hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp cũng như hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm các công nghệ mới.
Đặc biệt, “để nối cái trên trời với cái dưới đất" thì cần đến các trung tâm đổi mới sáng tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ ngành và địa phương phải có 1 trung tâm đổi mới sáng tạo.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết thế giới đang có những làn sóng mới mà Việt Nam có thể tận dụng để tăng trưởng nhanh là làn sóng số hoá và AI; làn sóng xanh, năng lượng sạch và kinh tế carbon thấp; làn sóng đô thị hoá và các không gian phát triển mới như kinh tế tầm thấp; làn sóng thể chế mới để tạo luật chơi cho kỷ nguyên số và tri thức.
Bên cạnh đó, thể chế mới là yếu tố quyết định đối với việc phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo. Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, chi khoa học - công nghệ thì quan trọng là “1 đồng nhà nước phải kích hoạt được 3 - 4 đồng của doanh nghiệp”. Khi đó, 2% ngân sách khoa học - công nghệ của nhà nước sẽ thành 2% GDP của cả xã hội chi cho khoa học - công nghệ. Ông Hùng nhấn mạnh Bộ Khoa học và Công nghệ đã hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ nghiên cứu giữa nhà nước và doanh nghiệp.
Một cơ chế quan trọng khác để tăng tính hiệu quả của ngân sách khoa học - công nghệ, theo ông Hùng, thay vì chi cho nghiên cứu thì chúng ta sẽ đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu, hoặc thưởng cho kết quả nghiên cứu có hiệu quả…
