Số nhân viên tình nguyện bị giết chết tại Afghanistan trong 11 tháng năm 2013 tăng đến gấp ba lần cùng kỳ năm 2012.
Quy mô cộng đồng cứu trợ quốc tế với sự trợ giúp của người thân, ở Afghanistan đông hơn ở hầu hết các nước khác với 2.320 nhóm cứu trợ có đăng ký hoạt động với chính phủ Afghanistan. Có khoảng 90.000 thành viên tham gia các nhóm cứu trợ này.
Hàng loạt vụ giết chóc
Ngày 26-11, ba nhân viên tình nguyện người Afghanistan làm việc cho một dự án phát triển ở một ngôi làng tỉnh Uruzgan đã thiệt mạng vì một quả bom điều khiển từ xa.
Ngày 27-11, sáu nhân viên tình nguyện thuộc tổ chức nhân đạo Cơ quan Hợp tác và Phát triển Kỹ thuật (ACTED) của Pháp đã thiệt mạng khi rơi vào ổ phục kích của một nhóm vũ trang khi đang trên đường di chuyển về tỉnh Faryab, tây bắc Afghanistan. Một người may mắn sống sót, xe chở họ bị đốt. Đầu năm nay, một nhân viên ACTED người Pháp đã bị phiến quân bắt cóc và trả tự do sau đó hai tháng.
Tháng 8, các tay súng Taliban giết hại một nhân viên Bộ Trợ cấp và Phát triển nông thôn Afghanistan cùng năm nhân viên tình nguyện người Afghanistan làm việc cho tổ chức từ thiện Ủy ban Cứu hộ Quốc tế (IRC).
Báo cáo An ninh Nhân viên tình nguyện 2013 của LHQ xác định Afghanistan hiện là nơi nguy hiểm nhất với nhân viên tình nguyện. Tính đến tháng 11, LHQ ghi nhận tại Afghanistan đã xảy ra 237 trường hợp bạo lực chống nhân viên tình nguyện, tấn công tài sản các tổ chức nhân đạo. Hậu quả là 36 nhân viên tình nguyện thiệt mạng, 46 người bị thương, 96 người bị bắt cóc. 11 tháng trong năm 2012 tại Afghanistan xảy ra 175 vụ tấn công với 11 người chết, 26 người bị thương. Đây là năm mất an ninh nhất với nhân viên tình nguyện kể từ khi chế độ Taliban bị đánh bại năm 2001.
Một trụ sở của Tổ chức Chữ thập đỏ quốc tế ở Jalalabed (Afghanistan) bị phiến quân tấn công, phóng hỏa hồi tháng 5. Ảnh: NEW YORK TIMES
Thủ phạm chính: Taliban
Hai vụ nhân viên tình nguyện bị sát hại liên tục cuối tháng 11 đã khiến Hội đồng Bảo an LHQ (HĐBA) ngày 1-12 ra tuyên bố lên án hành động tấn công, sát hại nhân viên tình nguyện dù với bất cứ động cơ nào là tội ác không thể tha thứ, những vụ việc này sẽ cản trở nghiêm trọng những hỗ trợ cho Afghanistan.
Theo HĐBA, những vụ việc này cho thấy Taliban, tổ chức khủng bố Al-Qaeda và các nhóm vũ trang hoạt động lén lút là mối đe dọa lớn với không những an ninh Afghanistan mà còn là thách thức với NATO.
Trước đó, ngày 30-11, ông Mark Bowden, Trưởng điều phối cứu trợ nhân đạo của LHQ tại Afghanistan, kêu gọi các bên ở Afghanistan tôn trọng nhân viên tình nguyện vì tính trung lập và độc lập trong công việc của họ.
Năm 2012, Taliban đã có tuyên bố chính thức sẽ không làm hại các nhân viên tình nguyện thuộc các tổ chức phi chính phủ. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn báo New York Times qua điện thoại, một người phát ngôn Taliban từng cho biết Taliban vẫn giữ chủ trương tránh tấn công nhân viên tình nguyện, rằng họ không phải là mục tiêu tấn công của Taliban.
Tuy thế, chính phủ Afghanistan vẫn quy trách nhiệm cho Taliban trong các vụ tấn công. Và chính Taliban đã lên tiếng nhận trách nhiệm một số vụ sát hại nhân viên tình nguyện gần đây.
Tình hình sát hại gia tăng này khiến nhiều người lo ngại nhân viên tình nguyện hiện đã là mục tiêu tấn công cố ý của phiến quân.
Theo New York Times, có thể hoạt động của các tổ chức nhân đạo bị ngăn cản vì Taliban và các nhóm phiến quân khác nhận thấy điều này có lợi cho chính phủ Afghanistan hiện tại.
Chẳng hạn, các nạn nhân trong hai vụ tấn công cuối tháng 11 đều làm việc cho các dự án phát triển nông thôn thuộc Chương trình Thống nhất Quốc gia (NSP) do chính phủ Afghanistan thành lập, hoạt động nhờ sự tài trợ của Ngân hàng Thế giới và nhiều nhà tài trợ khác.
Ông Jamil Danish, cố vấn truyền thông Bộ Khôi phục và Phát triển nông thôn Afghanistan, cơ quan quản lý chương trình NSP, cho biết hai tuần trước khi xảy ra hai vụ tấn công, giám đốc chương trình NSP ở tỉnh Kunduz đã bị ám sát.
Nhiều tổ chức nhân đạo rất miễn cưỡng trong việc nêu danh thủ phạm. Chẳng hạn, bà Justine Piquemal, Giám đốc tổ chức ACBAR - Cơ quan điều phối hỗ trợ Afghanistan, đại diện 133 tổ chức phi chính phủ (NGO) làm việc trên toàn lãnh thổ Afghanistan, đã không thể chỉ đích danh thủ phạm dù tổ chức của bà đã có 32 người bị giết trong năm nay.
Hậu quả và lo ngại
Năm năm qua, số nhân viên tình nguyện ở Afghanistan giảm sút dần, đặc biệt nhân viên người nước ngoài. Nguyên nhân vì an ninh không đảm bảo nên các tổ chức nhân đạo hạn chế gửi người thêm.
Theo ông Ahmad Ibrahim Haidari, Giám đốc tổ chức NGO Cơ quan tái thiết Afghanistan (ABR) chuyên về xây dựng kiến thiết Afghanistan, ABR hiện đã ngưng các hoạt động ở hai tỉnh Wardak và Logar vì lý do mất an ninh. Nhân viên tổ chức này từng bị tấn công tại hai tỉnh này, dù chưa thiệt hại nhân mạng nhưng xe thì bị phóng hỏa, thiết bị thực hiện dự án bị cướp mất.
Ông cho biết tình hình thiếu an ninh hiện nay khiến các nhân viên tình nguyện người Afghanistan có phần ngại ngần đi thực hiện các dự án ở các vùng hẻo lánh. Đặc biệt tâm lý ngại ngần càng tăng sau vụ tấn công mới đây ở tỉnh Faryab.
Dù khẳng định tình hình nhân viên tình nguyện bị tấn công sẽ không khiến 133 tổ chức phi chính phủ thuộc ACBAR từ bỏ các chương trình nhân đạo nhưng bà Piquemal cho biết thực tế này đã đem đến hậu quả không hề nhỏ bên cạnh việc nhân viên bị giết hại thương tâm. Đó là có sự giảm đáng kể số tiền tài trợ mà các tổ chức phi chính phủ ở Afghanistan nhận để thực hiện các dự án nhân đạo.
Hỗ trợ từ quốc tế chiếm phần quan trọng đối với hoạt động kinh tế Afghanistan. Vì thế, ông Mark Bowden xác định tiếp tục hỗ trợ Afghanistan sau khi quân đội NATO rút đi là điều quan trọng để giữ an ninh cho Afghanistan.
Tuy nhiên, ông Mark Bowden cho biết cực kỳ lo ngại khi làn sóng sát hại nhân viên tình nguyện lại gia tăng trong thời điểm quân đội NATO chuẩn bị rời Afghanistan vào cuối năm 2014. Lúc đó nhu cầu nhận cứu trợ nhân đạo của Afghanistan sẽ nhiều hơn mà chỉ còn lực lượng Afghanistan chống trả Taliban, trong khi hiện tại còn có cả quân đội NATO mà tình hình an ninh còn khó đảm bảo như thế này.
| Nhiều nhân viên tình nguyện cho biết họ cảm thấy bị áp lực, bị đe dọa không chỉ từ các nhóm phiến quân mà còn từ cả lực lượng quân chính phủ và quân đội NATO. Trao đổi với New York Times ngày 2-12, ông Andreas Stefansson, Giám đốc tổ chức nhân đạo Ủy ban Thụy Điển vì Afghanistan (SCA - Thụy Điển) thực hiện các chương trình giáo dục, y tế, phát triển nông thôn tại Afghanistan, cho biết từ đầu năm 2013 đến giờ, đã có ít nhất 10 lần các cơ sở y tế của SCA bị quân chính phủ và NATO tràn vào lục soát. Điều này vi phạm Hiệp định Geneva, vốn cấm các lực lượng vũ trang lui tới các cơ sở y tế nhân đạo, dù có trong trường hợp có phiến quân vào cơ sở đó để điều trị đi nữa, theo ông. Andreas Stefansson chỉ trích hành động này của quân chính phủ và NATO đã làm gia tăng nguy hiểm cho các nhân viên tình nguyện hoạt động ở các vùng có xung đột vì sẽ làm suy giảm niềm tin của dân địa phương hay phiến quân vào tính trung lập của các cơ sở y tế nhân đạo. Cùng ngày, lực lượng ISAF thuộc NATO tại Afghanistan ra tuyên bố trả lời rằng việc ISAF làm không hề vi phạm luật pháp quốc tế. ISAF công nhận các cơ sở y tế là nơi cần được bảo vệ và không có ý dùng các cơ sở này cho bất cứ mục đích quân sự nào như làm địa điểm trú quân hay làm cơ sở tấn công phiến quân. Ngược lại, chính các nhóm phiến quân đã vi phạm luật pháp quốc tế khi nhiều lần dùng các cơ sở y tế làm bàn đạp tấn công ISAF. |
ĐĂNG KHOA
