TAND Tối cao vừa ban hành Công văn 250, thông báo kết quả giải đáp trực tuyến nhiều vướng mắc trong công tác xét xử.
Các thắc mắc về tội sử dụng trái phép chất ma túy
Một trong những nội dung được nhiều tòa án quan tâm là việc áp dụng Điều 256a BLHS đối với người sử dụng trái phép chất ma túy sau ngày 1-7-2025.
Theo khoản 1 Điều 256a BLHS thì người nào: (1) đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế; (2) đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy; (3) đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy; (4) đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế - mà sử dụng trái phép chất ma túy - thì bị truy cứu TNHS về tội sử dụng trái phép chất ma túy.
Câu hỏi đặt ra là trường hợp người sử dụng trái phép chất ma túy sau ngày 1-7-2025 mà đang còn một trong 4 thời hạn nêu trên thì có bị truy cứu TNHS về tội sử dụng trái phép chất ma túy không? Thời điểm xác định các thời hạn nêu trên là trước hay sau ngày 1-7-2025 (ngày Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS có hiệu lực thi hành)?
Giải đáp nội dung này, TAND Tối cao cho biết Điều 256a BLHS quy định người nào sử dụng trái phép chất ma túy mà đang trong một trong 4 thời hạn nêu trên thì bị truy cứu TNHS về tội sử dụng trái phép chất ma túy.
Như vậy, điều luật không quy định cụ thể các thời hạn được xác định từ thời điểm nào, tuy nhiên, nếu xác định 4 thời hạn này phải từ sau ngày 1-7-2025 thì chưa phù hợp, sẽ dẫn đến hiệu lực thi hành quy định tại Điều 256a BLHS lùi sau thời điểm có hiệu lực thi hành của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS.
Do vậy, nếu người sử dụng trái phép chất ma túy và vẫn đang trong thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 256a BLHS thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sử dụng trái phép chất ma túy không phụ thuộc vào các thời hạn đó có trước hoặc sau ngày 1-7-2025.
Một vướng mắc khác được đặt ra liên quan đến trường hợp người nghiện ma túy đăng ký cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị bằng thuốc thay thế nhưng không có quyết định cai nghiện tự nguyện của chủ tịch UBND cấp xã - mà lại sử dụng trái phép chất ma túy - thì có bị truy cứu TNHS về tội sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định tại Điều 256a BLHS không?
Theo TAND Tối cao, căn cứ Điều 30 của Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 và Điều 30 Nghị định 116/2021, người nghiện ma túy đăng ký cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế phải có quyết định cai nghiện ma túy tự nguyện của Chủ tịch UBND cấp xã.
Quyết định này là căn cứ, cơ sở xác định người nghiện ma túy đã hoặc đang tự nguyện cai nghiện ma túy tại gia đình, cộng đồng.
Do đó, nếu người sử dụng trái phép chất ma túy không có quyết định cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng của Chủ tịch UBND cấp xã mà lại sử dụng trái phép chất ma túy thì không có cơ sở xem xét, truy cứu TNHS về tội sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định tại Điều 256a BLHS.
Người mua ma túy có thể là đồng phạm
TAND Tối cao cũng giải đáp tình huống liên quan đến việc định tội danh đối với người mua ma túy.
Theo tình huống được nêu, Nguyễn Văn A hỏi mua chất ma túy của Nguyễn Văn B để sử dụng. B đồng ý bán chất ma túy và đã nhận tiền của A. B mua chất ma túy của C theo số lượng mà A đã đặt mua. Trên đường mang chất ma túy về giao cho A thì B bị thu giữ số ma túy trên.
Trường hợp này, A phạm tội mua bán trái phép chất ma túy hay tội tàng trữ trái phép chất ma túy (thuộc trường hợp phạm tội chưa đạt)?
Giải đáp nội dung này, TAND Tối cao cho rằng A chưa có hành vi cất giữ, cất giấu bất hợp pháp chất ma túy, cũng không có hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy nên không cấu thành tội tàng trữ trái phép chất ma túy theo quy định tại Điều 249 BLHS.
Trường hợp này, A đã đưa tiền cho B để B mua chất ma túy nhằm bán trái phép chất ma túy cho mình. B đã mua chất ma túy của C theo số lượng mà A đã đặt mua. Do vậy, B đã phạm tội mua bán trái phép chất ma túy và A cũng phạm tội mua bán trái phép chất ma túy quy định tại Điều 251 BLHS với vai trò là đồng phạm.
