Ngày 29-5, các quốc gia Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) lên án Nga sau khi Romania cáo buộc một máy bay không người lái (UAV) của Moscow đã đâm xuống một tòa chung cư ở TP Galati (phía tây Romania) trong một cuộc tấn công vào nước láng giềng Ukraine. Phía Nga cũng đã đưa ra bình luận về vụ việc.
Vụ việc làm dấy lên lo ngại rằng nguy cơ đối đầu công khai giữa Nga và các nước NATO đang gia tăng, theo kênh Al Jazeera.
Phía Romania nói gì?
Chính quyền Romania nói rằng chiếc UAV rơi rạng sáng 29-5 đã bị radar theo dõi trong không phận nước này trước khi đâm xuống mái nhà của một tòa chung cư ở TP Galati.
Hai máy bay chiến đấu F-16 và một trực thăng đã được điều động, khi chính quyền phát cảnh báo khẩn cấp cho người dân. Hai người bị thương nhẹ và một số cư dân đã được sơ tán sau khi một đám cháy bùng phát do vụ rơi UAV.
Bộ Ngoại giao Romania đã gọi vụ rơi UAV là hành động vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Romania cũng đã triệu tập đại sứ Nga.
“Chúng tôi sẽ chính thức thông báo về những hậu quả mà sự thiếu trách nhiệm này của Nga sẽ gây ra cho quan hệ ngoại giao giữa hai nước, cũng như các bước tiếp theo ở cấp độ châu Âu liên quan đến các gói trừng phạt” - Ngoại trưởng Romania Oana Toiu viết trên mạng xã hội.
Tổng thống Romania Nicusor Dan cho biết nước này sẽ không chấp nhận việc cuộc chiến giữa Nga và Ukraine lại đổ dồn lên người dân nước mình, nói thêm rằng ông đã yêu cầu Bộ Ngoại giao trình bày ngay lập tức một loạt các biện pháp liên quan đến quan hệ của Romania với Nga“tương xứng với tình hình rất nghiêm trọng này”.
Sau cuộc họp của Hội đồng Quốc phòng Tối cao tại Bucharest, Tổng thống Dan thông báo rằng Tổng lãnh sự quán Nga tại TP cảng Constanta bên bờ Biển Đen sẽ bị đóng cửa.
Bên cạnh đó, Bucharest kêu gọi NATO đẩy nhanh việc chuyển giao năng lực chống UAV. Thủ tướng sắp mãn nhiệm Ilie Bolojan cũng cho biết Romania sẽ ký hợp đồng trong vòng vài giờ tới, theo đó nước này sẽ được trang bị hệ thống phòng thủ chống UAV thuộc chương trình SAFE của Liên minh châu Âu (EU).
Phía NATO lên tiếng
Các đồng minh NATO và những nước khác cùng lên tiếng về vụ việc. Một phát ngôn viên của NATO lên án “sự liều lĩnh của Nga”.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte chỉ trích “hành vi liều lĩnh của Nga là mối nguy hiểm cho tất cả” đồng minh.
“Tôi khẳng định rằng NATO sẵn sàng bảo vệ từng tấc lãnh thổ của các nước đồng minh. Chúng ta sẽ tiếp tục tăng cường khả năng sẵn sàng răn đe và phòng thủ trước bất kỳ mối đe dọa nào, kể cả từ UAV” - ông Rutte viết trên mạng xã hội X sau cuộc điện đàm với tổng thống Romania.
Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker đã lên án "sự xâm phạm liều lĩnh" và cam kết Mỹ "sẽ bảo vệ từng tấc đất lãnh thổ của NATO”.
Bộ trưởng phụ trách các vấn đề châu Âu của Pháp Benjamin Haddad cho biết vụ việc đã làm nổi bật mối đe dọa mà Nga gây ra cho an ninh châu Âu, đồng thời lưu ý rằng quân đội Pháp đang đóng quân tại Romania.
Tổng thống Slovakia Peter Pellegrini kêu gọi tránh leo thang căng thẳng giữa Nga và NATO khi bình luận về vụ việc.
"Tôi phản đối việc leo thang căng thẳng giữa các quốc gia thành viên NATO và Nga. Tôi bày tỏ sự đoàn kết với chính phủ và người dân Romania. Thông qua các hành động quyết đoán của cộng đồng quốc tế và bằng cách gây áp lực [lên các bên tham chiến], chúng ta cần nỗ lực hết sức để thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình giữa Ukraine và Nga" - ông Pellegrini kêu gọi.
Ông Pellegrini mô tả vụ việc là một tiền lệ nguy hiểm cho thấy sự cần thiết phải tăng cường sườn phía đông của NATO.
Bên cạnh đó, EU, Liên Hợp Quốc và Ukraine cũng bình luận về vụ việc. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết vụ việc cho thấy “cuộc chiến của Nga đã vượt qua thêm một giới hạn nữa”, theo hãng tin Reuters.
Ngoại trưởng Ukraine - ông Andrii Sybiha cam kết rằng “Ukraine sát cánh vững chắc cùng Romania” khi ông cáo buộc Nga là mối đe dọa đối với khu vực Biển Đen và toàn bộ lục địa châu Âu.
“Chúng tôi sẵn sàng hợp tác chặt chẽ để tăng cường khả năng phòng thủ trước những mối đe dọa như vậy” - ông Sybiha nói, thêm rằng nỗ lực tăng cường khả năng phòng không của Ukraine là một “nhiệm vụ chiến lược” không chỉ để bảo vệ Ukraine mà còn giảm thiểu rủi ro cho các nước láng giềng.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cảnh báo rằng các cuộc tấn công leo thang có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát, với “những hậu quả không lường trước và khó lường”. Ông Guterres cho biết số thường dân thiệt mạng trong bốn tháng đầu năm nay nhiều hơn so với cùng kỳ ba năm trước đó, và kêu gọi ngoại giao, giảm leo thang ngay lập tức và “một lệnh ngừng bắn toàn diện và vô điều kiện”.
Phản hồi của Nga
Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rằng còn quá sớm để bất cứ ai bàn luận về nguồn gốc của chiếc UAV tấn công toà chung cư ở Romania cho đến khi các mảnh vỡ của nó được các chuyên gia nghiên cứu, theo hãng thông tấn TASS.
Ông Putin đã kêu gọi một cuộc "điều tra khách quan" về vụ việc UAV ở Romania, nói rằng Moscow sẵn sàng chia sẻ đánh giá của mình nếu được cung cấp mảnh vỡ của (UAV hoặc dữ liệu về nó.
Ông Putin cho rằng vụ việc liên quan UAV ở Romania rất có thể do một UAV của Ukraine gây ra. "Rõ ràng là điều này không liên quan gì đến Nga. Đây là những UAV có nguồn gốc từ Ukraine đã đi lạc hướng do chiến tranh điện tử vô tuyến hoặc các lý do khác và đã bay vào khu vực nơi chúng bị rơi" - tổng thống Nga nói, lưu ý rằng đã có những trường hợp UAV của Ukraine bị rơi ở các nước châu Âu.
Đại sứ Nga tại Bucharest Vladimir Lipaev nói với đài RT rằng Romania không đưa ra bằng chứng nào cho thấy chiếc UAV xuất phát từ Nga.
“Thật không may, như thường lệ, họ không bao giờ cung cấp bất kỳ bằng chứng nào” - ông Lipaev nói, lưu ý rằng Nga thường xuyên phải đối mặt với “những cáo buộc vô căn cứ” về việc vi phạm không phận Romania và chưa bao giờ nhận được bất kỳ thông tin chi tiết nào về những sự việc như vậy.
Ông Lipaev nói thêm rằng Bucharest dường như đã quyết định trước khi nghe lập trường của Nga và phớt lờ các lập luận hoặc yêu cầu của Moscow về thông tin cơ bản về vụ việc như lộ trình, tốc độ, vị trí và thời gian UAV bay trong lãnh thổ Romania.
Về vụ đóng cửa Tổng lãnh sự quán Nga tại TP cảng Constanta, đại sứ Nga cho rằng quyết định được đưa ra trước khi Moscow kịp trình bày quan điểm, nhấn mạnh rằng không có “liên hệ” nào giữa vụ rơi máy bay không người lái và hoạt động của lãnh sự quán.
