Đợt bùng phát Ebola do chủng virus Bundibugyo tại CHDC Congo gần đây đang khiến cộng đồng quốc tế gia tăng cảnh giác khi số ca nghi nhiễm và tử vong tiếp tục tăng. Nước láng giềng Uganda cũng đã xuất hiện ca bệnh.
Bắc Mỹ phối hợp hành động
Mỹ, Mexico và Canada ngày 28-5 thông báo sẽ phối hợp triển khai các biện pháp y tế công cộng đối với người nhập cảnh từ những khu vực ở châu Phi có nguy cơ bùng phát Ebola cao nhất. Thông tin được đưa ra trong một tuyên bố chung, trong bối cảnh ba nước muốn bảo đảm an toàn cho người dân và du khách trong thời gian diễn ra World Cup, theo hãng tin Reuters.
“Bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của mọi người trong khu vực vẫn là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi khi chào đón thế giới đến Bắc Mỹ” - tuyên bố nêu rõ, song không công bố chi tiết các biện pháp phối hợp cụ thể.
Trước đó, Canada đã cấm cư dân đến từ CHDC Congo, Uganda và Nam Sudan nhập cảnh trong 90 ngày kể từ ngày 27-5. Công dân Canada, thường trú nhân cùng các công dân nước ngoài khác từng đến các khu vực bị ảnh hưởng trong thời gian gần đây nhưng chưa xuất hiện triệu chứng sẽ phải cách ly 21 ngày kể từ ngày 30-5.
Trong khi đó, Bộ trưởng Y tế Mexico David Kershenovich hôm 26-5 công bố các biện pháp kiểm tra Ebola nghiêm ngặt hơn tại sân bay, khuyến cáo người dân tránh đến CHDC Congo và yêu cầu những người nhập cảnh từ quốc gia này tự cách ly trong 21 ngày.
Ngày 28-5, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus đã tới CHDC Congo trong bối cảnh dịch bệnh Ebola bùng phát mạnh ở quốc gia châu Phi này, theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã.
Ông Tedros cho rằng xung đột và bất ổn an ninh là những yếu tố chính cản trở công tác ứng phó. Người đứng đầu WHO nhắc lại lời kêu gọi ngừng bắn tại các khu vực chịu ảnh hưởng do các cuộc tấn công của lực lượng vũ trang.
Khi được hỏi về các hạn chế đi lại mà một số quốc gia áp đặt đối với người đến từ CHDC Congo, ông Tedros nói rằng “WHO không khuyến nghị lệnh cấm đi lại”, giải thích rằng các biện pháp như vậy chỉ có thể trì hoãn sự lây lan thêm vài ngày.
Ông Tedros cũng cho rằng các lệnh cấm đi lại có thể gây ra những hệ lụy tiêu cực đối với y tế công cộng, cảnh báo rằng những quốc gia minh bạch báo cáo dịch bệnh có thể cảm thấy mình bị trừng phạt, từ đó làm giảm động lực báo cáo sớm.
Theo số liệu mới nhất của WHO, đợt bùng phát Ebola hiện đã ghi nhận 1.077 ca nghi nhiễm, trong đó 121 trường hợp được xác nhận dương tính. Ngoài ra, có 246 ca tử vong nghi liên quan Ebola, 17 trường hợp tử vong đã được xác nhận do virus này gây ra.
Các chuyên gia y tế cảnh báo số ca nhiễm và tử vong thực tế có thể cao hơn đáng kể. WHO cho biết hôm 28-5 rằng cơ quan đang mở rộng hoạt động xét nghiệm tại CHDC Congo phối hợp với cơ quan nghiên cứu y học của nước này.
WHO ngày 17-5 đã tuyên bố đợt bùng phát này là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi sau đó cũng ban bố tình trạng khẩn cấp an ninh y tế công cộng trên toàn châu lục.
Khuyến nghị của WHO
Để ứng phó đợt bùng phát dịch Ebola hiện nay do chủng virus Bundibugyo gây ra tại CHDC Congo đồng thời đã ghi nhận các ca bệnh ở Uganda, WHO đã triệu tập nhiều nhóm chuyên gia và cố vấn nhằm đánh giá các loại vaccine và thuốc điều trị tiềm năng.
Đối với điều trị, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên đánh giá 3 loại thuốc điều trị tiềm năng thông qua nghiên cứu lâm sàng trên các ca nhiễm Bundibugyo, gồm các kháng thể đơn dòng MBP134 và Maftivimab, cùng thuốc kháng virus remdesivir. Liệu pháp kết hợp giữa kháng thể đơn dòng và remdesivir cũng được khuyến nghị đưa vào đánh giá.
Về mặt phòng ngừa đối với những người từng tiếp xúc với ca bệnh, WHO đánh giá thuốc kháng virus dạng uống obeldesivir là ứng viên tiềm năng để dự phòng sau phơi nhiễm.
Cách tiếp cận này nhằm kiểm tra liệu việc cho người tiếp xúc với ca bệnh uống thuốc có thể ngăn họ phát triển bệnh Ebola hay không. Tuy nhiên, WHO lưu ý biện pháp này phụ thuộc nhiều vào khả năng truy vết người tiếp xúc, vốn vẫn gặp khó khăn tại một số khu vực ở Congo.
Theo WHO, vaccine được đánh giá triển vọng nhất hiện nay là vaccine rVSV Bundibugyo liều đơn do Tổ chức Sáng kiến Vaccine AIDS Quốc tế (IAVI) phát triển. Vaccine này có thể cần thêm 7-9 tháng trước khi bước vào thử nghiệm lâm sàng.
Một vaccine khác là ChAdOx1 Bundibugyo do Đại học Oxford và Viện Huyết thanh Ấn Độ phát triển, có thể sẵn sàng thử nghiệm trong vòng 2-3 tháng tới. Tuy nhiên, vaccine này vẫn cần thêm dữ liệu nghiên cứu trên động vật.
Các chuyên gia cho rằng phiên bản tiêm một liều có thể phù hợp với người tiếp xúc ca bệnh, còn chiến lược tiêm hai liều có thể áp dụng cho nhóm nguy cơ cao như nhân viên y tế và lực lượng tuyến đầu.
WHO cũng xem xét vai trò của Ervebo, vaccine Ebola duy nhất hiện được cấp phép sử dụng. Tuy nhiên, vaccine này chỉ được phê duyệt cho chủng Ebola phổ biến nhất tại châu Phi, không phải chủng Bundibugyo.
WHO cho biết hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định Ervebo có thể bảo vệ chống lại chủng Bundibugyo, do đó vaccine này chỉ nên được sử dụng trong các nghiên cứu được kiểm soát chặt chẽ.
Vì sao chủng Bundibugyo gây lo ngại?
Chủng Ebola Bundibugyo rất hiếm, trước đây chỉ ghi nhận hai đợt bùng phát vào giai đoạn 2007-2008 và năm 2012.
Theo một nghiên cứu công bố năm 2024, chủng này có tỉ lệ tử vong khoảng 30-40%, thấp hơn đáng kể so với chủng Zaire có thể khiến tới 90% bệnh nhân tử vong.
Tuy nhiên, giới chuyên gia lo ngại vì hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng Bundibugyo.
“Đây mới là đợt bùng phát Bundibugyo thứ ba trong lịch sử. Chúng ta chưa có nhiều kinh nghiệm lâm sàng với chủng virus này, đồng thời cũng chưa có nhiều đầu tư cho vaccine và thuốc điều trị” - bà Nahid Bhadelia, giám đốc sáng lập Trung tâm Các bệnh truyền nhiễm mới của Đại học Boston (Mỹ), cho biết.
Theo bà Bhadelia, ngay cả khi vaccine được phát triển, quá trình thử nghiệm, phê duyệt và triển khai cũng sẽ cần thêm thời gian.
