Tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến nóng khi Mỹ và Iran có phát ngôn trái ngược về tiến triển đàm phán.
Iran nói chưa đạt thỏa thuận với Mỹ
Ngày 29-5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran - ông Esmaeil Baghaei nói rằng Washington và Tehran vẫn đang liên lạc, nhưng bản ghi nhớ thỏa thuận giữa hai nước vẫn chưa được hoàn tất, theo hãng thông tấn WANA.
Bình luận của ông Baghaei được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông có cuộc họp với các cố vấn tại Phòng Tình huống của Nhà Trắng trong ngày 29-5 để “đưa ra quyết định cuối cùng” về Iran.
Đài CNN hôm 28-5 đưa tin hai bên đã đạt được một thỏa thuận sơ bộ nhằm mở eo biển Hormuz và bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân của Tehran, nhưng các điều khoản vẫn cần ông Trump phê chuẩn.
“Ngay lúc tôi đang trao đổi với quý vị, các cuộc trao đổi thông điệp dĩ nhiên vẫn đang diễn ra, nhưng chưa đạt được sự đồng thuận cuối cùng” - ông Baghaei nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cũng phản đối phát biểu của ông Trump rằng Iran “phải” đồng ý không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân.
“Không một bên phương Tây nào, khi nói về Cộng hòa Hồi giáo Iran, có thể sử dụng ngôn từ như ‘phải’. Chúng tôi đưa ra quyết định dựa trên lợi ích và quyền lợi của người dân Iran” - ông Baghaei nói thêm.
Người phát ngôn cũng phản hồi tuyên bố của ông Trump rằng Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz, cho rằng điều đó sẽ chấm dứt một hành động vốn đã bất hợp pháp ngay từ đầu.
“Chúng ta cần xem liệu trên thực tế họ có thật sự làm đúng như lời nói hay đó chỉ là một tuyên bố mang tính tuyên truyền” - theo ông Baghaei.
Ông Baghaei nói thêm rằng do eo biển Hormuz nằm trong vùng lãnh hải của Iran và Oman, hai nước cần “xây dựng một cơ chế” vừa bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia của mình, vừa bảo đảm hoạt động thương mại quốc tế được duy trì.
Mỹ chưa bình luận về phát ngôn của phía Iran.
Vài giờ sau khi Tổng thống Trump kết thúc cuộc họp tại Phòng Tình huống với đội ngũ an ninh quốc gia về vấn đề Iran, Nhà Trắng vẫn chưa cho biết ông đã đưa ra quyết định gì hay chưa.
“Cuộc họp tại Phòng Tình huống đã kết thúc và kéo dài khoảng 2 giờ. Tổng thống Trump sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho nước Mỹ và đáp ứng các lằn ranh đỏ của ông. Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân” - một quan chức Nhà Trắng cho biết.
Mỹ ban hành lệnh trừng phạt mới với Iran
Bộ Tài chính Mỹ ngày 29-5 đã ban hành các lệnh trừng phạt mới với lý do “chống khủng bố”, nhắm vào các cá nhân và tổ chức Iran cùng nhiều đối tượng khác, theo tuyên bố của cơ quan này.
Bất chấp những tín hiệu cho thấy một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran có thể sắp đạt được nhằm chấm dứt cuộc chiến, ông Trump nhiều lần khẳng định các cuộc đàm phán sẽ không mang lại bất kỳ sự nới lỏng trừng phạt nào, dù phía Iran yêu cầu điều đó.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 29-5 cho biết mọi động thái dỡ bỏ các biện pháp áp đặt lên Iran sẽ diễn ra từng bước.
Khi được hỏi về lệnh phong tỏa đối với Iran, ông Bessent nói: “Bất cứ điều gì được gỡ bỏ cũng sẽ được gỡ bỏ một cách từ từ”.
Ông cũng cho biết giới chức Mỹ đã tịch thu 1 tỉ USD tài sản tiền mã hóa của Iran như một phần trong chiến dịch kinh tế do Tổng thống Trump phát động nhằm chống lại Iran.
Cơ quan mới của Iran tại eo biển Hormuz lên án các lệnh trừng phạt của Mỹ
Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) - cơ quan mới của Iran được thành lập để buộc các tàu thuyền tuân thủ các quy định của Tehran tại eo biển Hormuz - tuyên bố sẽ tiếp tục hoạt động “không gián đoạn” sau khi bị Bộ Tài chính Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt.
Hôm 27-5, Bộ Tài chính Mỹ cho biết việc thành lập cơ quan này là một nỗ lực mới của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhằm “trục lợi từ chiến dịch khủng bố do nhà nước bảo trợ bằng cách cưỡng ép các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz”.
Trong khi lên án động thái của Mỹ, PGSA gửi thông điệp tới Washington: “Các ông đã thất bại trong việc giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng chiến tranh và ngoại giao, và các ông cũng sẽ không đạt được điều đó thông qua các lệnh trừng phạt”.
PGSA đăng trên mạng xã hội X rằng “bị một quốc gia mà lãnh đạo tự hào về hành vi cướp biển áp đặt trừng phạt là dấu hiệu cho thấy chính cơ quan này đang hoạt động hiệu quả”.
PGSA cũng cho biết các số liệu thống kê về tháng hoạt động đầu tiên của cơ quan sẽ sớm được công bố.
IEA, IMF, WB, WTO thảo luận về cuộc chiến Iran
Ngày 29-5, Lãnh đạo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã ra tuyên bố chung sau cuộc họp về phản ứng của các tổ chức này trước tác động từ cuộc chiến ở Trung Đông, theo kênh Al Jazeera.
“Dự trữ dầu mỏ toàn cầu đang bị rút xuống với tốc độ kỷ lục do nguồn cung lớn qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Nếu lưu lượng vận tải biển không trở lại bình thường, việc tiếp tục suy giảm nhanh chóng lượng dầu dự trữ toàn cầu ngay trước giai đoạn nhu cầu dầu cao điểm mùa hè ở Bắc bán cầu sẽ tạo ra những rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh nhiên liệu, điều kiện thị trường và khả năng chống chịu của nền kinh tế rộng lớn hơn” - theo tuyên bố chung.
Tuyên bố cũng cho biết các tổ chức đã xem xét những phương án nhằm “tăng cường hơn nữa sự hỗ trợ tập thể thông qua các hành động đa phương và song phương”.
“Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sát chuỗi cung ứng phân bón, các diễn biến về năng lượng và kinh tế, cũng như các phản ứng chính sách. Trong bối cảnh đó, chúng tôi đang theo dõi và phân tích các biện pháp mà các chính phủ áp dụng để xử lý tác động kinh tế của cuộc xung đột, nhằm thúc đẩy tính minh bạch, chia sẻ bài học kinh nghiệm và xác định những rủi ro mới nổi” - tuyên bố nêu rõ.
