Nhân dịp kỷ niệm 50 năm TP Sài Gòn - Gia Định mang tên TP.HCM, TS Nhị Lê, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, chia sẻ với báo Pháp Luật TP.HCM xung quanh vấn đề quan trọng và linh thiêng này.
Ông nhấn mạnh: Khi tình yêu Tổ quốc là mẫu số chung, khi con tim của hơn 106 triệu đồng bào trong và ngoài nước cùng đập chung một nhịp đập sẽ tạo nên một xung lực vô song, đủ sức xoay chuyển cục diện và đưa dân tộc bước tới thịnh vượng.
Nền tảng để kiều bào chung tay kiến tạo đất nước
. Phóng viên: Thưa ông, suốt nhiều thập niên qua, đóng góp của cộng đồng kiều bào ta trong tổng thể sức mạnh quốc gia là không thể phủ nhận. Từ chiều sâu lịch sử, ông có thể nói gì về điều này?
+ TS Nhị Lê (ảnh): Nhìn lại dòng chảy thăm thẳm của lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, có những giá trị đã trở thành hằng số văn hóa, những điểm tựa tinh thần bất biến của đất nước. Trong những giá trị vô giá đó là hai tiếng “đồng bào” (nghĩa là cùng một bọc). Đây là một danh từ vô cùng đặc biệt, chỉ có trong ngôn ngữ và tâm thức của người Việt Nam, kết tinh từ truyền thuyết Con rồng cháu tiên, bọc trăm trứng của mẹ Âu Cơ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là vị nguyên thủ quốc gia duy nhất trên thế giới mang từ ngữ thân tộc này vào hệ ngôn ngữ chính trị chính thống. Người đã đưa hai tiếng “đồng bào” vào bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đối với Việt Nam, hai chữ ấy tự thân mang trong mình sức mạnh của một sự định danh huyết thống thiêng liêng và một lời thề non nước từ thuở hồng hoang.
Đất nước là một đại gia đình. Triết lý con một nhà ấy đã ngấm vào máu thịt, trở thành chất keo đặc biệt cố kết 54 dân tộc anh em thành một khối thống nhất. Chính sức mạnh này đã giúp dân tộc Việt Nam hiên ngang đứng vững trước mọi cơn dâu bể của thời đại. Và khi nhắc đến hai chữ “đồng bào”, không thể không nhắc đến cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài - bộ phận không tách rời của dân tộc, là nguồn lực đặc biệt quan trọng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới.
. Vì sao hòa hợp dân tộc lại được xem là nền tảng quan trọng để huy động nguồn lực kiều bào cho phát triển, thưa ông?
+ Trong lịch sử 4.000 năm, hai tiếng “đồng bào” không chỉ là sự định danh huyết thống mà đã trở thành triết lý nhân sinh, là hằng số văn hóa và mệnh lệnh chiến lược sinh tử của sự sinh tồn đất nước. Khi nói về ngôi nhà chung, không thể không nhắc đến hơn 6 triệu người Việt Nam đang sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đảng ta luôn khẳng định nhất quán: Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là một nguồn lực của dân tộc Việt Nam.
Trước ngưỡng cửa kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc vượt qua những dị biệt, xóa bỏ định kiến để hòa hợp khối đại đoàn kết toàn dân, bao gồm cả nguồn lực vô tận của hơn 6 triệu kiều bào xa xứ, không còn là một lựa chọn mà là lẽ sống, là chìa khóa vạn năng để xây dựng một Việt Nam hùng cường. Hòa hợp dân tộc không chỉ là xóa bỏ sự khác biệt mà là cùng nhau kiến tạo giá trị.
Một Việt Nam hùng cường phải được xây dựng trên ba cột trụ: Hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu quả; nền kinh tế tri thức dựa trên đổi mới sáng tạo và khối đại đoàn kết dân tộc bền như thành đồng. Đó là gốc rễ để dân tộc vươn mình, mà TP.HCM luôn đi tiên phong.
Hòa hợp dân tộc không chỉ là xóa bỏ sự khác biệt mà là cùng nhau kiến tạo giá trị. Một Việt Nam hùng cường phải được xây dựng trên ba cột trụ: Hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu quả; nền kinh tế tri thức dựa trên đổi mới sáng tạo và khối đại đoàn kết dân tộc bền như thành đồng. Đó là gốc rễ để dân tộc vươn mình.
Khi Tổ quốc là “mẫu số chung”
. Thưa ông, đâu là yếu tố then chốt để chuyển từ tư duy “kêu gọi kiều bào đóng góp” sang “tạo cơ chế đồng hành, trao quyền và xây dựng niềm tin”?
+ Lịch sử không phải lúc nào cũng là những thảm hoa hồng. Đã có những thời điểm dân tộc ta phải trải qua chia cắt đau thương và những bất đồng. Những vết thương ấy dù đã khép miệng nhưng vẫn cần sự chăm sóc của lòng bao dung và thấm đẫm nhân văn.
Một dân tộc văn hiến là một dân tộc không bị giam cầm trong quá khứ. Chúng ta không thể xây dựng tương lai bằng những viên gạch của sự mặc cảm hay nghi kỵ. Hòa hợp dân tộc chính là con đường phát triển đại đoàn kết. Nửa thế kỷ qua, chúng ta không ngừng sửa sang thể chế trên nền tảng pháp lý và đạo lý Việt Nam để siết chặt “cánh tay nối dài” của đất nước - nơi máu thịt dân tộc ta đang sinh sống ở nước ngoài. Đây là nguồn nhân tố căn bản, nguồn lực kinh tế, văn hóa to lớn và là động lực phát triển Việt Nam.
Kiều bào không chỉ mang về vốn liếng mà cả tư duy quản trị hiện đại, văn hóa kinh doanh toàn cầu và những công nghệ lõi. Do đó, phải làm sao để mỗi chuyên gia khi trở về không gặp rào cản của “tư duy nhiệm kỳ” hay sự cục bộ địa phương; phải để họ thấy mình được dấn thân phát triển trong một không gian trọng thị để sống và cống hiến.
Hằng năm kiều hối gửi về 17-19 tỉ USD, đưa Việt Nam vào top 10 quốc gia nhận kiều hối lớn nhất thế giới. Đó là tấm lòng vô giá của đồng bào xa Tổ quốc. Nhưng quý hơn cả là hơn 600.000 trí thức, chuyên gia đang làm việc tại các viện nghiên cứu, tập đoàn hàng đầu thế giới luôn sẵn sàng trở về phụng sự đất mẹ.
Sự khác biệt không phải là lực cản, mà chính là sự phong phú của nguồn lực quốc gia. Hòa hợp chính là tìm ra những “điểm tương đồng” lớn nhất để cùng chung tay xây dựng một Việt Nam độc lập, tự chủ, giàu mạnh. Khi Tổ quốc là “mẫu số chung” đoàn kết, mọi dị biệt sẽ trở thành những nét son làm giàu thêm bản sắc dân tộc. 6 triệu đồng bào xa Tổ quốc chính là những chủ nhân đích thực, đóng góp trí tuệ và tâm huyết để phát triển Việt Nam.
Để 106 triệu đồng bào trong và ngoài nước chung nhịp đập
. Ông nghĩ thế nào về thông điệp “kiều bào là một phần máu thịt không thể tách rời của dân tộc”? Điều đó cần được cụ thể hóa như thế nào trong chính sách và hành động thực tiễn hiện nay và tương lai?
+ Phải khép lại hôm qua bằng sự bao dung của Tổ quốc và mở ra tương lai bằng sự dấn thân của mỗi người con Việt Nam. Ngôi nhà chung đất nước chỉ vững chãi khi mỗi người con Lạc cháu Hồng đều thấy mình trong vận mệnh của quốc gia.
Nhà nước ta không ngừng đột phá pháp lý sáng tạo, như việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 cổ vũ tất cả đồng bào ta định cư ở nước ngoài có quyền sử dụng đất bình đẳng như mọi người trong nước. Đây là một bước tiến dài về tư duy nhân văn và pháp lý.
Tiếp tục đổi mới thể chế thu hút nhân tài, nhất là khoa học công nghệ, AI, doanh nghiệp công nghệ lõi làm việc và sản xuất tại quê hương. Nó phải góp phần xóa bỏ tâm lý, ranh giới “trong - ngoài” nào đó và kiên quyết khẳng định rằng: Tất cả con Hồng cháu Lạc đều có quyền lợi và nghĩa vụ ngang nhau đối với mảnh đất cha ông.
Đó chính là sự kết tinh và tỏa sáng về quyền lợi và trách nhiệm quốc gia trên mọi phương diện phát triển chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của hơn 106 triệu đồng bào ta dù ở trong nước hay ở nước ngoài. Khi hơn 100 triệu người trong nước và 6 triệu người ngoài nước cùng đập chung một nhịp đập, chúng ta sẽ tạo nên một xung lực vô song, đủ sức xoay chuyển cục diện và đưa dân tộc bước tới thịnh vượng.
Tất cả chung một khát vọng - vì một con đường xây dựng Việt Nam độc lập, thống nhất, phú cường và nhân dân hạnh phúc. Đó là danh dự Việt Nam trước nhân loại.
. Xin cảm ơn ông.
Hoàn thiện bộ máy, lập quỹ hỗ trợ cộng đồng người Việt ở nước ngoài
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giữ vai trò kép trong tổng thể sức mạnh quốc gia: Vừa đóng góp trực tiếp về nguồn lực, vừa là cầu nối quan trọng giúp Việt Nam, đặc biệt là TP.HCM, tiếp cận với các nguồn lực quốc tế.
Để cụ thể hóa quan điểm “kiều bào là một phần máu thịt không thể tách rời của dân tộc”, cần triển khai những hành động thực chất như tạo điều kiện thuận lợi để kiều bào về nước, giúp họ tiếp cận thông tin chính xác về sự phát triển và thành tựu của đất nước, đồng thời chú trọng gìn giữ tiếng Việt, văn hóa và lối sống Việt trong cộng đồng ở nước ngoài.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hòa hợp dân tộc càng trở nên quan trọng vì giúp cộng đồng người Việt hiểu rõ nhau hơn và cùng hướng tới lợi ích chung của đất nước, từ đó tạo nền tảng để huy động hiệu quả nguồn lực kiều bào cho phát triển đất nước.
Các cá nhân, tổ chức kiều bào đang làm cầu nối giữa Việt Nam và thế giới rất hiệu quả. Nhà nước cần nhận diện đúng và có chính sách ưu tiên phù hợp để phát huy hiệu quả lực lượng này.
Về lâu dài, cần chuyển từ tư duy kêu gọi đóng góp sang xây dựng cơ chế đồng hành, trong đó có việc hoàn thiện bộ máy hỗ trợ và thành lập quỹ dành cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài; qua đó củng cố niềm tin và tạo điều kiện để kiều bào tham gia sâu rộng hơn vào quá trình phát triển, đặc biệt tại những trung tâm năng động như TP.HCM.
Đại sứ - TS LUẬN THÙY DƯƠNG, nguyên Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Myanmar
THẢO VY ghi
