Sáng 20-3, Bộ Công an tổ chức Hội nghị tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015, sửa đổi, bổ sung các năm 2017 và 2025. Hội nghị được kết nối trực tuyến từ điểm cầu Bộ Công an đến Công an các địa phương.
Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an chủ trì hội nghị.
Đã thể chế hóa chính sách nhân đạo và quan điểm cải cách tư pháp
Sau hơn 8 năm thi hành, BLHS đã thể chế hóa chính sách nhân đạo và quan điểm cải cách tư pháp của Đảng; cụ thể hóa Hiến pháp; tạo cơ chế pháp lý quan trọng trong bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền con người, quyền công dân và lợi ích của Nhà nước, tổ chức. Bộ luật góp phần giữ vững trật tự, an toàn xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội.
Theo báo cáo tại hội nghị, bộ luật đã phát huy hiệu quả rõ nét trong thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử, bảo đảm nguyên tắc “đúng người, đúng tội, đúng pháp luật”. Số vụ án được khởi tố, xử lý tăng; tỷ lệ đình chỉ, tạm đình chỉ thấp; tình trạng oan sai được hạn chế. Các biện pháp phòng ngừa tội phạm được triển khai đồng bộ, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp có nhiều chuyển biến tích cực; tỷ lệ truy tố đúng thời hạn đạt 100%, đúng tội danh vượt chỉ tiêu Quốc hội giao, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật gắn với yếu tố giáo dục, cải tạo.
Tuy nhiên, quá trình triển khai thi hành BLHS vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc. Một số quy định còn mang tính định tính, thiếu rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất. Năng lực đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật chưa đồng đều; công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật hiệu quả chưa cao; điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí còn hạn chế; sự phối hợp giữa các cơ quan có thời điểm chưa chặt chẽ.
Tại hội nghị, Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) điều hành phần tham luận.
Các đại biểu đã trình bày tham luận về thực tiễn triển khai thi hành BLHS năm 2015, đánh giá những tác động tích cực cũng như vướng mắc, bất cập, từ đó đề xuất các kiến nghị, giải pháp, tập trung vào các vấn đề: Áp dụng quy định của BLHS năm 2015 về những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự; quy định về hình phạt và hệ thống hình phạt; pháp nhân thương mại phạm tội; thực tiễn áp dụng các quy định về tội phạm rửa tiền; tài trợ khủng bố; tội buôn lậu,; tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới; tội sản xuất, buôn bán hàng cấm và các tội liên quan đến thuế...
Tại hội nghị, các ý kiến thống nhất rằng việc sửa đổi, hoàn thiện BLHS cần đặt trong tổng thể xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền con người, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và tạo môi trường pháp lý ổn định cho phát triển kinh tế, xã hội, hội nhập quốc tế.
Bà Mai Thị Phương Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho rằng hoàn thiện pháp luật hình sự là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh đẩy mạnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và phát triển khoa học, công nghệ. Dự án sửa đổi BLHS đã được đưa vào định hướng xây dựng pháp luật nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Kiến nghị sửa đổi, bổ sung toàn diện BLHS
Tại hội nghị, ông Nguyễn Xuân Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, VKSND Tối cao, cho rằng cần quy định rõ ràng, linh hoạt và nhân đạo hơn các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, bảo đảm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Các đại biểu khác cũng đề xuất nhiều định hướng sửa đổi như: hạn chế hình phạt tử hình; hoàn thiện chính sách xử lý người chưa thành niên phạm tội; bổ sung cơ chế xử lý tội phạm trong lĩnh vực kinh tế, môi trường, công nghệ cao; nghiên cứu cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội; xem xét loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm khoa học, công nghệ.
Nhiều đại biểu đề nghị rà soát toàn diện các quy định của BLHS; kịp thời khắc phục những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo; bổ sung quy định điều chỉnh các hành vi mới phát sinh, nhất là tội phạm công nghệ cao và tội phạm phi truyền thống; hoàn thiện kỹ thuật lập pháp theo hướng rõ ràng, minh bạch, dễ áp dụng.
Về giải pháp, các đại biểu kiến nghị Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung toàn diện BLHS; TAND Tối cao ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể; Bộ Tư pháp rà soát, hệ thống hóa văn bản hướng dẫn thi hành. Đồng thời, tăng cường nguồn lực, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật.
Phát biểu kết luận hội nghị, Thượng tướng Lê Văn Tuyến nhấn mạnh, BLHS năm 2015 là một trong những bộ luật “gốc”, là cơ sở pháp lý quan trọng cho trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ các quyền cơ bản của con người, các quyền hợp pháp của các tổ chức cá nhân và công dân đều được pháp luật bảo vệ, đảm bảo xây dựng trật tự kỷ luật kỷ cương, an ninh an toàn, lành mạnh và công bằng trong xã hội; phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Cùng với những kết quả đã đạt được, qua hơn 8 năm triển khai thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bộc lộ những vướng mắc, bất cập. Chính vì vậy, việc sửa đổi bổ sung những quy định của BLHS 2015 trong thời gian tới là rất cần thiết.
Thứ trưởng Bộ Công an, yêu cầu các bộ, ngành và Công an địa phương khẩn trương cập nhật, cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về phòng, chống tội phạm, bám sát yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội và nghị quyết mới của Bộ Chính trị. Việc sửa đổi BLHS phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật; có tính ổn định lâu dài, dự báo xu hướng tội phạm và phù hợp các điều ước quốc tế.
Thứ trưởng giao Cục Pháp chế và cải cách hành chính tư pháp chủ trì tham mưu sửa đổi luật, bảo đảm chất lượng và tiến độ. Đồng thời, đề nghị các bộ, ngành, địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong công tác rà soát, đánh giá toàn diện những khó khăn, vướng mắc; chủ động tham mưu Chính phủ trình Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật.
