Ngày 19-3, Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) tổ chức hội thảo lấy ý kiến dự thảo nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Giám định tư pháp.
Quản lý đối tượng giám định như thế nào là phù hợp?
Bà Nguyễn Thị Thụy, Trưởng phòng Quản lý đấu giá tài sản, giám định tư pháp, trọng tài, hòa giải thương mại, Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp, cho biết sắp tới đây ngày 1-5, Luật Giám định tư pháp 2025 chính thức có hiệu lực thi hành, để đảm bảo Luật được triển khai hiệu quả thì rất cần thiết phải ban hành nghị định quy định chi tiết để thi hành.
Theo đó, một số nội dung cần quy định chi tiết trong dự thảo nghị định cần được trao đổi, góp ý như: Trình tự, thủ tục bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm, cấp, cấp lại, thu hồi thẻ giám định viên tư pháp. Nội dung này bao gồm việc lược bỏ các yêu cầu về phiếu lý lịch tư pháp, sơ yếu lý lịch đối với một số đối tượng đã là cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và bổ sung quy định về chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ.
Tiếp đến là nội dung quy định chi tiết về trách nhiệm trong việc giao, nhận đối tượng giám định pháp y, pháp y tâm thần là con người. Quy định rõ trách nhiệm quản lý đối tượng của người trưng cầu giám định, sự phối hợp của lực lượng chuyên trách, Công an, Bộ Y tế và cơ sở y tế.
Chi phí giám định tư pháp bao gồm hướng dẫn xác định rõ nguyên tắc lập dự toán, thanh toán, quyết toán chi phí, việc thực hiện chi phí áp dụng theo định mức và quy định về giá dịch vụ giám định ngoài tố tụng. Chính sách hỗ trợ đặc thù, vượt trội cho người giám định tư pháp hưởng lương từ ngân sách nhà nước trong các lĩnh vực, chuyên ngành có tính chất nguy hiểm, độc hại, khó thu hút cũng là những nội dung cần đưa ra để góp ý.
Tại hội thảo, đại diện Văn phòng Cơ quan CSĐT (PC01) Công an TP.HCM đã thẳng thắn góp ý quy định tại Khoản 1 Điều 36 của dự thảo Nghị định. Cụ thể, dự thảo hiện quy định "người trưng cầu giám định" có trách nhiệm quản lý đối tượng trong quá trình thực hiện giám định pháp y tâm thần.
Tuy nhiên, người trưng cầu giám định thường là các chức danh tư pháp như Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra; Chánh án, Thẩm phán hoặc Viện trưởng, Kiểm sát viên. Nếu giữ nguyên câu chữ như dự thảo, có thể hiểu là cá nhân những người này phải trực tiếp thực hiện việc dẫn giải, canh giữ đối tượng trên xe hoặc tại cơ sở giám định. Đây là điều không thể thực hiện trên thực tế.
Do đó, đại diện PC01 kiến nghị thay cụm từ "người trưng cầu giám định" thành "cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu". Sự thay đổi này nhằm chuyển hóa trách nhiệm từ cá nhân sang tổ chức, giúp việc phân công phối hợp được thực hiện bài bản theo kế hoạch. Dù người giám định cũng có trách nhiệm liên đới, nhưng việc quản lý đối tượng phải dựa trên sự tổ chức của cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
Những đề xuất khi thực hiện giám định ngoài tố tụng
Về vấn đề giám định ngoài tố tụng, ông Nguyễn Hà Phương, Giám đốc Trung tâm pháp y TP.HCM, cho biết hiện nay khái niệm "giám định ngoài tố tụng" vẫn chưa được định danh rõ ràng trong các văn bản quy phạm pháp luật, gây ra sự lúng túng lớn cho cả người dân và các đơn vị thực hiện. Luật Giám định tư pháp quy định người dân có quyền tự yêu cầu giám định nếu cơ quan trưng cầu từ chối, nhưng thực tế việc chứng minh sự từ chối này lại vướng vào vòng xoáy thủ tục.
"Hầu hết cá nhân, luật sư khi đến yêu cầu giám định đều không đưa ra được văn bản từ chối trưng cầu từ cơ quan điều tra. Điều này khiến chúng tôi không có căn cứ để xác định vụ việc đã đủ điều kiện thực hiện theo yêu cầu hay chưa.
Từ đó tôi kiến nghị cần đưa ra định nghĩa chuẩn xác về giám định ngoài tố tụng. Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế kiểm soát "đầu vào - đầu ra" chặt chẽ. Nếu không thể xác minh nguồn gốc đầu vào, kết quả đầu ra (kết luận giám định) phải được ghi rõ là không sử dụng trong quá trình tố tụng để tách bạch trách nhiệm pháp lý của giám định viên"- đại diện Trung tâm pháp y góp ý.
Về nội dung thành lập các Văn phòng giám định tư pháp, ông Nguyễn Văn Hưng, Phó Phòng Bổ trợ tư pháp, Sở Tư pháp TP.HCM, cho biết một trong những điểm cần phải điều chỉnh trong dự thảo hiện nay là việc chưa đồng bộ với các lĩnh vực bổ trợ tư pháp khác như Công chứng hay Thừa phát lại.
Dự thảo đang đề xuất giao toàn bộ thẩm quyền từ phê duyệt đề án thành lập đến cấp giấy đăng ký hoạt động cho văn phòng giám định tư pháp về một đầu mối là Sở Tư pháp.
Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý nhà nước, Sở Tư pháp TP.HCM cho rằng quy định này là chưa hợp lý. Theo Luật Công chứng và các quy định về Thừa phát lại, thẩm quyền cấp phép thành lập (phê duyệt đề án) thuộc về UBND hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh; sau đó tổ chức mới đăng ký hoạt động tại Sở Tư pháp. Việc dồn cả hai bước vào Sở Tư pháp không chỉ gây mất cân đối trong hệ thống quản lý mà còn mâu thuẫn với quy định về thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên vốn đang thuộc về UBND tỉnh.
Do đó, Sở Tư pháp TP.HCM kiến nghị giữ nguyên thẩm quyền phê duyệt đề án thành lập do UBND Thành phố quyết định. Sở Tư pháp sẽ đóng vai trò cơ quan thường trực, thành lập hội đồng liên ngành gồm các sở, ngành chuyên môn để thẩm định hồ sơ trước khi trình Chủ tịch UBND ký phê duyệt.
