(PLO)- Tại số 120 Ngô Quyền, phường Lái Thiêu (TP.HCM), một không gian gốm mộc mạc vẫn đều đặn đỏ lửa suốt gần 10 năm qua kể từ ngày mở cửa đón khách tham quan.
Không ồn ào, phô trương, xưởng gốm Thủ Biên (Vườn Nhà Gốm) âm thầm lưu giữ những kỹ thuật gốm truyền thống từng làm nên danh tiếng Lái Thiêu một thời.
Từ khâu chọn đất, nhồi đất, tạo hình, khắc men đến nung lò, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi tay lành nghề của người thợ. Trong từng chiếc dĩa, bát, tượng gốm là sự kết tinh của đất, lửa và ký ức làng nghề.
Xưởng gốm Thủ Biên lưu giữ kỹ thuật gốm thủ công truyền thống của Lái Thiêu. Nguyên liệu chính để tạo hình là đất sét. Xưởng dùng hai loại: đất sét trắng (cao lanh trắng từ Tân An) và đất sét đỏ (loại thường dùng để làm ngói, gạch). Đất sét trước khi sử dụng đã được loại bỏ tạp chất thông qua nhiều bước. Mỗi khối đất sét có trọng lượng khá lớn nên trước khi tạo hình người thợ phải nhồi đất để loại bỏ bọt khí, tránh việc sản phẩm bị nứt vỡ khi nung. Tại xưởng, có hai phương pháp tạo hình gốm: xoay gốm trên bàn xoay và đúc khuôn thạch cao. Những sản phẩm như dĩa có kích thước đồng đều thường làm bằng khuôn thạch cao, loại khuôn có tính hút nước cao, định hình nhanh. Mỗi sản phẩm sẽ đưa đến cho người xem những cảm xúc riêng, tùy thuộc vào tay nghề của người thợ. Dù làm bằng khuôn hay bằng tay, các sản phẩm đều phải qua công đoạn gọt dũa, làm tinh, làm đẹp lại sản phẩm. Người thợ sẽ gia công, điều chỉnh vuông vức lại để sản phẩm thêm sắc nét hơn. Công đoạn này chỉ có thể thực hiện được khi sản phẩm khô vừa đủ, nếu quá ẩm và mềm sẽ dễ biến dạng.
Dĩa sau khi gọt sẽ được phơi khô tự nhiên. Những chiếc dĩa mới được làm ra và phơi trong thời gian ngắn vẫn còn đậm màu. Khi màu ngả dần sang trắng tức là đã khô hoàn toàn. Anh Trọng là người phụ trách chính trong công đoạn khắc men trên gốm. Anh chia sẻ: “Sản phẩm phải khô thì mới khắc được, nếu còn ướt sẽ không tạo được nét. Sau khi khắc xong sẽ phủ men lên bề mặt trước khi đem nung”. Sau khi tạo hình, gốm được chuyển sang công đoạn trang trí. Xưởng Thủ Biên có hai cách trang trí bao gồm khắc chìm và đắp nổi. Trong đó, đặc trưng nhất là khắc chìm, như họa tiết bách hoa trên thân heo, tượng trưng cho sự sinh sôi. Đây là hình thức khắc âm lên bề mặt gốm khô trước khi chuyển sang giai đoạn chấm men màu và phủ men để hoàn thiện. Phôi sau quá trình chạm khắc. Cô Yến là nghệ nhân vẽ gốm với 30 năm kinh nghiệm.
Phương pháp vẽ gốm đặc trưng này thường được áp dụng trên chén bát, giúp sản phẩm dễ lau chùi và sử dụng. Màu vẽ không phải men mà là oxit kim loại, chịu được nhiệt cao tới 1130°C và phải nung trong vòng 24 giờ, bao gồm thời gian nung và để nguội. Dĩa con gà nằm trong bộ sưu tập “Chén bát Lái Thiêu - Hương Vị Quê Nhà”, đây là hình ảnh mộc mạc, gắn liền với đời sống người dân Nam Bộ. Ngoài ra, tại Vườn Nhà Gốm còn có các bộ sưu tập tiêu biểu như: Bách Hoa, Ngựa Thủ Biên, Bình Cổ Phục Việt...
Các sản phẩm của xưởng gốm thường hướng đến các hình ảnh họa tiết, các con vật thân thuộc trong cuộc sống.
Sản phẩm hoàn thiện được bọc lại bằng màng nilon chuyên dụng rồi xếp vào thùng gỗ. Những tấm bìa carton được chèn vào các khoảng trống để cố định. Bên trên phủ một lớp rơm nhằm tăng độ bảo vệ trong quá trình vận chuyển. Sau khi hoàn tất mọi công đoạn, các sản phẩm gốm được đưa ra trưng bày tại không gian riêng của xưởng, mở cửa cho du khách tham quan tự do và mua sắm.
Mời bạn đọc gửi ảnh tham gia “TP.HCM - Sắc màu mới” lần 2
Cuộc thi ảnh “TP.HCM - Sắc màu mới” lần 2 do báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức là cơ hội để mỗi người khám phá, cảm nhận và kể lại câu chuyện của thành phố bằng chính lăng kính của mình. Chủ đề của cuộc thi ảnh lần này là “Sắc xuân mới - Niềm tin mới”.
Để gửi bài dự thi cuộc thi ảnh “TP.HCM - Sắc màu mới” lần thứ 2 của báo Pháp Luật TP.HCM, tác giả thực hiện theo các bước sau:
- Bước 2: Đăng nhập và thực hiện điền đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm: Họ và tên, ngày tháng năm sinh, số điện thoại, email, tiêu đề bài thi, mô tả ngắn bài thi.
- Bước 3: Chia sẻ tác phẩm dự thi từ trang Facebook của Ban Tổ chức về trang cá nhân của tác giả, đặt ở chế độ công khai kèm hastag #tphcmsacmaumoi#tentacgia.
Thời gian nhận tác phẩm dự thi từ lúc phát động cuộc thi (02-12-2025) đến hết ngày 31-3-2026.
