Chính sách tiền tệ đang duy trì trạng thái hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Khung pháp lý ngày càng thông thoáng với việc cụ thể hóa tầm nhìn từ Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tự tin gọi vốn dài hạn.
Cơ hội mới cho thị trường chứng khoán
Thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng ghi nhận các đợt IPO đầy mạnh mẽ vào các giai đoạn 2007-2009 và 2016-2018. Ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán LPBank cho biết tính đến nay nền kinh tế Việt Nam đã trải qua hai lần IPO lớn và hiện đang đứng trước cơ hội đầy tiềm năng như vậy một lần nữa.
Lần IPO ấn tượng đầu tiên diễn ra cách đây khoảng 20 năm, gắn liền với cột mốc Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007. Thời điểm mở cửa đó đã thu hút một lượng lớn dòng vốn ngoại đổ vào thị trường Việt Nam, tạo bệ phóng cho hàng loạt tên tuổi lớn thuộc các lĩnh vực trụ cột của nền kinh tế thực hiện niêm yết như Vietcombank, VietinBank, FPT, Vinamilk, Masan và Hòa Phát. Làn sóng này đã đưa hơn 60 doanh nghiệp lên sàn, giúp huy động nguồn vốn tương đương khoảng 5% GDP và đưa quy mô toàn thị trường chứng khoán lúc bấy giờ đạt khoảng 35% GDP.
10 năm sau đó, thị trường chứng khoán Việt Nam đón nhận lần IPO tích cực nữa vào giai đoạn 2016-2018. Khác với giai đoạn trước, lần này có sự áp đảo của nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân và khối bất động sản, tiêu biểu với sự xuất hiện của Techcombank, VPBank, HDBank, TPBank, hệ sinh thái Vingroup, hãng hàng không Vietjet cùng hàng loạt doanh nghiệp quốc doanh lớn thuộc nhóm ngành dầu khí như BSR, PV Power (POW) hay PLX.
Giai đoạn này tiếp tục huy động được nguồn vốn tương đương 4-5% GDP, đồng thời đẩy quy mô của toàn thị trường chứng khoán lên một nấc thang mới, đạt mức 75% GDP vào năm 2017.
“Việt Nam đang ở giai đoạn khởi đầu của việc IPO mạnh mẽ tiếp theo, kéo dài từ năm ngoái đến nay và trong một vài năm tới nhờ hội tụ đủ ba yếu tố thiên thời, địa lợi và nhân hòa. Về yếu tố thiên thời và địa lợi, Việt Nam đã xây dựng được nền tảng thể chế và hạ tầng quản lý kinh tế vững chắc để chuẩn bị cho kỷ nguyên vươn mình với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong vòng 5 năm tới, kết hợp cùng triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán đang đến rất gần.
Về yếu tố nhân hòa, sự thay đổi lớn nhất nằm ở tỷ lệ tham gia của người dân khi thị trường chứng khoán trước năm 2020 chỉ có khoảng 1-2 triệu tài khoản thì nay đã tăng vọt lên 12 triệu tài khoản, biến chứng khoán thành một kênh dẫn vốn và đầu tư có tác động sâu rộng trong nền kinh tế”, ông Việt Anh nói.
Tiến sĩ Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) nhận định khi nhìn lại lịch sử phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, các lần phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đã định hình rõ nét cấu trúc thị trường qua từng giai đoạn.
Lần đầu tiên diễn ra từ năm 2007 đến năm 2009, gắn liền với sự ra đời của Luật Chứng khoán và cột mốc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tạo bệ phóng cho hàng loạt doanh nghiệp nhà nước lớn thực hiện IPO và niêm yết làm nền tảng. Tiếp theo, giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2018 với sự tham gia đồng thời của cả các tập đoàn tư nhân lẫn doanh nghiệp quốc doanh quy mô lớn.
Đến thời điểm hiện tại, chỉ tính từ tháng cuối cùng năm 2025, tổng lượng vốn huy động qua IPO đã đạt tới 40.000 tỉ đồng, con số gần bằng tổng giá trị tích lũy của cả thập kỷ trước đó. Diễn biến này chứng tỏ các nhà đầu tư trong và ngoài nước đang rất mong đợi những sản phẩm mới trên kệ hàng của VN-Index để chuẩn bị cho các kế hoạch giải ngân lớn.
Bùng nổ
“Sự sôi động của thị trường tài chính thời gian qua cũng ghi nhận một đặc điểm đáng chú ý khi có tới 90% tổng giá trị vốn huy động tập trung ở nhóm các công ty chứng khoán. Tuy nhiên, rổ hàng hóa được dự báo sẽ có sự đa dạng hóa mạnh mẽ về ngành nghề và lĩnh vực trong thời gian tới nhờ kế hoạch lên sàn của nhiều thương hiệu lớn.
Các ngành nghề nhận được sự quan tâm đặc biệt của dòng vốn nội và ngoại bao gồm mảng bán lẻ, tiêu dùng với những cái tên như Điện Máy Xanh, Bách Hóa Xanh, Nhà thuốc Long Châu, Highlands Coffee, Golden Gate, hay lĩnh vực công nghệ, hạ tầng với Viettel IDC và Misa.
Sự gia nhập của các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán mất cân bằng cấu trúc, khi khối tài chính ngân hàng hiện đang chiếm tới 40% vốn hóa và đóng góp khoảng một nửa lợi nhuận toàn thị trường, đồng thời mở ra nhiều cơ hội lựa chọn thực chất hơn cho giới đầu tư”, Tiến sĩ Trần Thăng Long cho biết.
Theo ông Hoàng Việt Anh, lần IPO này được dự báo sẽ mang đến sự đa dạng vượt trội về mặt ngành nghề với sự gia nhập của nhiều doanh nghiệp từ các ngân hàng đầu tư lớn cho đến những thương hiệu tiêu dùng, bán lẻ và giải trí hàng đầu như câu chuyện của Điện Máy Xanh, Bách Hóa Xanh, Vinpearl hay Đất Việt VAC.
Sự bùng nổ của các tên tuổi mới này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán khan hiếm hàng hóa chất lượng mà thị trường trăn trở lâu nay, đảm bảo rằng sau khi thị trường Việt Nam chính thức được nâng hạng, các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước sẽ có sẵn những doanh nghiệp xuất sắc để phân bổ dòng vốn, đây là cơ hội tăng trưởng lớn nhất của thị trường tài chính trong một vài năm tới.
Bệ đỡ quan trọng
Để IPO thực sự trở thành kênh dẫn vốn dài hạn hiệu quả cho doanh nghiệp, vai trò kiến tạo và các chính sách hỗ trợ đột phá từ cơ quan quản lý nhà nước chính là điều kiện tiên quyết.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc điều hành AFA Capital cho biết nguồn vốn từ trái phiếu Chính phủ hiện chỉ đáp ứng được khoảng 20% nhu cầu thực tế. Điều này đồng nghĩa với việc 80% nguồn vốn còn lại cho nền kinh tế sẽ phải đến từ thị trường tài chính với hai trụ cột cốt lõi là thị trường tín dụng ngân hàng và thị trường vốn. Tuy nhiên, một đặc điểm đáng chú ý của thị trường tài chính Việt Nam hiện nay là quy mô tín dụng so với tổng sản phẩm quốc nội đang ở mức rất cao, lên tới 145% GDP.
Nếu nhìn vào con số cụ thể khi quy mô GDP đạt mốc 500 tỉ USD, dòng vốn từ kênh tín dụng cung ứng ra nền kinh tế mỗi năm sẽ tương đương khoảng 750 tỉ USD. Đây là một tỷ trọng quá lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro hệ thống có thể phát sinh bất cứ lúc nào. Chính vì vậy, để đảm bảo dòng vốn phát triển dài hạn và bền vững, nền kinh tế bắt buộc phải dịch chuyển trọng tâm, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân hàng và nhìn vào thị trường vốn, mà cụ thể ở đây là thị trường cổ phiếu cùng thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Giải pháp mang tính nội lực và bền vững nhất, đó là thúc đẩy quá trình chuyển đổi của các doanh nghiệp từ trạng thái chưa niêm yết lên niêm yết thông qua hoạt động phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Việc đưa khối lượng lớn hàng hóa mới và các doanh nghiệp chất lượng lên sàn giao dịch không chỉ mở ra tiềm năng tăng trưởng vượt trội cho thị trường vốn mà còn là lộ trình hành động quyết liệt nhất để hiện thực hóa mục tiêu đưa quy mô vốn hóa từ 400 tỉ USD lên 840 tỉ USD vào năm 2028.
Tiến sĩ Trần Thăng Long cho biết để hỗ trợ tối đa, cơ quan quản lý và các nhà làm chính sách đã thực hiện nhiều cải cách quyết liệt về khung pháp lý, nổi bật là việc ban hành Nghị định 245 sửa đổi Nghị định 155.
Thay đổi cốt lõi của quy định mới là gắn kết song song quy trình IPO với quy trình niêm yết, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ mức 90 ngày trước đây xuống chỉ còn khoảng 30 ngày, qua đó đảm bảo quyền lợi và tính thanh khoản cho các cổ đông tham gia.
Trong bối cảnh Việt Nam đang phải cạnh tranh thu hút dòng vốn với các thị trường mới nổi trong khu vực Đông Nam Á, nơi các quốc gia như Indonesia hay Thái Lan đã đạt quy mô huy động vốn từ 24-25 tỉ USD trong một thập kỷ qua, những cải cách thủ tục và phối hợp đồng bộ giữa các bên liên quan sẽ là nhân tố then chốt giúp khơi thông nội lực của doanh nghiệp nội địa, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
“Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ dựa vào vốn của Nhà nước mà cần huy động nhiều nguồn lực khác. Trong đó, huy động vốn qua thị trường chứng khoán là một kênh quan trọng, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa, là công ty đại chúng, đang niêm yết hoặc giao dịch trên thị trường”, ông Vũ Hồng Phương, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước nhấn mạnh.
Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và chất lượng nâng cao, việc phát triển thị trường vốn nói chung, thị trường chứng khoán nói riêng đã và đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đảng, Quốc hội và Chính phủ đặc biệt quan tâm chỉ đạo.
Trong thời gian qua, nhiều chủ trương, định hướng lớn đã được ban hành nhằm phát triển đồng bộ thị trường tài chính và nâng cao vai trò của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế. Đặc biệt, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định rõ yêu cầu xây dựng doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò nòng cốt của kinh tế nhà nước, hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, thực hiện quản trị hiện đại, công khai, minh bạch.
“Việc đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn gắn với niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà còn là giải pháp chiến lược nhằm nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xã hội và gia tăng giá trị doanh nghiệp”, Chủ tịch UBCKNN nói.
