Trong giai đoạn phát triển chiến lược 5 năm tới (2026-2030), Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước được xem là một "kim chỉ nam" quan trọng bậc nhất, định hình lại vai trò và cấu trúc của thành phần kinh tế chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây không đơn thuần là câu chuyện về các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), mà là một góc nhìn tổng thể về nguồn lực quốc gia.
Bệ phóng
Sự ra đời của Nghị quyết 79 đã tạo nên một "cú hích" tích cực trên thị trường chứng khoán, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp niêm yết có vốn nhà nước.
Bằng cách lấy quản trị hiện đại làm trọng tâm và giải phóng các nguồn lực đất đai, hạ tầng, Nghị quyết đã mang đến một diện mạo hoàn toàn mới cho các doanh nghiệp đầu ngành. Từ ngân hàng, dầu khí đến năng lượng, dòng tiền đang đổ xô vào những địa chỉ này, biến chúng thành động lực chính đưa chỉ số VN-Index chinh phục những đỉnh cao mới.
Ông Phan Lê Thành Long, Chủ tịch AFA Group cho biết Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ dừng lại ở việc khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, mà quan trọng hơn, nó thiết lập một không gian thể chế mới. Mục tiêu cốt lõi là đưa khu vực này vận hành theo đúng logic thị trường và tương xứng với tầm vóc nguồn lực khổng lồ đang nắm giữ.
Điểm then chốt của Nghị quyết là tháo gỡ những rào cản hành chính vốn đã kìm hãm sự năng động của các DNNN trong nhiều thập kỷ. Thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải, Nhà nước sẽ tập trung đầu tư có chọn lọc vào các tập đoàn quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt các ngành then chốt.
Đặc biệt, vai trò dẫn dắt được định nghĩa lại là chủ động kích hoạt và huy động nguồn lực xã hội. Nhà nước chỉ đầu tư vào những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không thể hoặc không làm hiệu quả như hạ tầng, an sinh, quốc phòng, tạo ra hiệu ứng lan tỏa thay vì triệt tiêu cạnh tranh.
Đặc biệt, Nghị quyết 79 đề ra các cơ chế tài chính mạnh mẽ để tăng nội lực cho DNNN gồm cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn để tăng vốn điều lệ cho các doanh nghiệp then chốt.
Tăng tỉ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp để phục vụ tái đầu tư. Rà soát các tài sản hết khấu hao nhưng còn giá trị sử dụng, giúp làm đẹp bảng cân đối kế toán và phản ánh đúng giá trị thực của doanh nghiệp. Không gian phát triển của doanh nghiệp nhà nước sẽ không còn bó hẹp trong những cơ chế cũ.
Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này đòi hỏi các nhà điều hành phải từ bỏ lối mòn tư duy để thích ứng với những phương thức thực thi hiện đại.
Nhìn về nền tảng này, chuyên gia tài chính Trần Đình Phương nhận định sự chuyển dịch này trực tiếp tạo ra hiệu ứng tích cực cho thị trường chứng khoán. Khi 100% DNNN áp dụng quản trị theo chuẩn mực OECD và thực hiện chuyển đổi số, rủi ro quản trị sẽ giảm xuống tối thiểu. Việc minh bạch hóa tài chính và trách nhiệm giải trình giúp nhà đầu tư, đặc biệt là các quỹ ngoại sẵn sàng trả mức định giá cao hơn cho các cổ phiếu họ Nhà nước.
Theo ông Phương, việc vận hành theo định hướng thị trường giúp các DNNN phản ứng nhanh nhạy với biến động, tối ưu hóa chi phí và nâng cao lợi nhuận. Khi các ông lớn như Vietcombank, BIDV, GAS, VRG, PVN... tăng trưởng mạnh, chỉ số VN-Index sẽ có bệ đỡ vững chắc.
"Lộ trình cổ phần hóa và thoái vốn gắn liền với việc nâng cao năng lực quản trị sẽ đưa lên sàn những doanh nghiệp khỏe thực sự. Điều này không chỉ tăng quy mô vốn hóa mà còn giúp thị trường chứng khoán Việt Nam sớm đáp ứng các tiêu chuẩn nâng hạng của FTSE và MSCI", ông Phương nhấn mạnh.
Nghị quyết 79 đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030 Việt Nam có ít nhất 1-3 doanh nghiệp nhà nước lọt nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới
Nền tảng quan trọng
Theo ông Phan Lê Thành Long, nhìn lại hành trình 20 năm qua, bài học về những "quả đấm thép" vẫn còn nguyên giá trị. Thời điểm đó, các doanh nghiệp nhà nước huy động được lượng vốn khổng lồ nhưng lại thiếu hụt năng lực điều hành tương xứng, dẫn đến những hệ lụy không nhỏ cho nền kinh tế.
Chính vì vậy, để thực hiện mục tiêu đưa các DNNN lọt vào top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, bài toán đặt ra không chỉ là bổ sung nguồn lực hay tăng vốn, mà then chốt là phải nâng tầm năng lực quản trị.
Trong kỷ nguyên mới, quản trị phải gắn liền với hai từ khóa xanh và số. Nghị quyết 79 đã đặt ra mục tiêu quyết liệt là 100% doanh nghiệp nhà nước phải thực hiện quản trị trên nền tảng số và áp dụng các chuẩn mực quốc tế từ OECD. Việc áp dụng bộ tiêu chuẩn này không chỉ dừng lại ở tính minh bạch mà còn tích hợp chặt chẽ các yếu tố về phát triển bền vững (ESG) và khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu.
Đối với các nhà đầu tư, tiêu điểm đáng chú ý nhất chính là sự chuyển mình của các tổ chức tín dụng nhà nước. Mục tiêu cụ thể là phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước lọt vào top 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản. Hiện tại, chúng ta đã có 3 ông lớn niêm yết là Vietcombank, BIDV, VietinBank và sắp tới là sự phát triển đồng bộ của cả Agribank để hình thành bộ tứ tiên phong.
Các ngân hàng này sẽ đóng vai trò chủ lực, điều tiết thị trường và dẫn dắt về công nghệ. Để làm được điều đó, câu chuyện tăng vốn điều lệ, vốn là nút thắt bấy lâu nay, sẽ được giải quyết một cách cởi mở hơn nhờ vào cơ chế từ nghị quyết cấp cao nhất.
"Việc tăng cường năng lực tài chính cho các ngân hàng quốc doanh không chỉ giúp họ nâng tầm vị thế trong khu vực mà còn tạo ra dư địa lớn để hỗ trợ nền kinh tế, mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng bền vững cho thị trường chứng khoán trong giai đoạn tới", ông Long đánh giá.
Theo giới phân tích, việc định vị rõ chức năng và chuẩn hóa phương thức vận hành của khu vực doanh nghiệp nhà nước theo các nguyên lý thị trường hiện đại đang trở thành xung lực mới, thúc đẩy thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào một chu kỳ tăng trưởng bền vững và chất lượng hơn.
Khi các DNNN được cởi trói khỏi những rào cản hành chính để chuyển sang cơ chế quản trị minh bạch theo chuẩn mực quốc tế, niềm tin của các nhà đầu tư tổ chức và các quỹ đầu tư quốc tế sẽ được củng cố mạnh mẽ, tạo ra hiệu ứng định giá lại tài sản trên diện rộng.
Một khu vực DNNN đủ mạnh không chỉ đóng vai trò là trụ cột giữ nhịp cho chỉ số VN-Index nhờ nền tảng tài chính dồi dào, mà còn đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt các ngành kinh tế then chốt, từ đó tạo ra hệ sinh thái kinh doanh cộng hưởng cho cả khu vực tư nhân.
Sự vận hành đồng hướng và đồng tốc này đảm bảo rằng các nguồn lực quốc gia từ đất đai, hạ tầng đến vốn liếng đều được khai thác tối ưu, giúp DNNN không còn là những thực thể chậm chạp mà trở thành những con sếu đầu đàn thực thụ, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.
Sự cải thiện về tỉ suất sinh lời sẽ biến các cổ phiếu DNNN vốn hóa lớn thành điểm đến hấp dẫn của dòng tiền, kiến tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn cho toàn thị trường.
Gỡ nút thắt tăng vốn
Theo các chuyên gia Công ty chứng khoán Yuanta, điểm nghẽn lớn nhất của các DNNN niêm yết, đặc biệt là nhóm ngân hàng, là sự mâu thuẫn giữa nhu cầu giữ lại lợi nhuận để tăng vốn đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý rủi ro ngân hàng như Basel II và III và áp lực phải nộp cổ tức tiền mặt về ngân sách nhà nước.
Nghị quyết 79 đã tháo gỡ nút thắt này thông qua cơ chế cho phép sử dụng nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước để tăng vốn điều lệ. Các doanh nghiệp này sẽ được giữ lại lợi nhuận hoặc nhận dòng vốn tái đầu tư từ Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Điều này tạo ra hiệu ứng lãi kép lên giá trị sổ sách của cổ phiếu, làm cải thiện định giá và nền tảng cho sự tăng trưởng giá bền vững trong dài hạn.
