Giải mã VN-Index lập đỉnh nhưng nhiều nhà đầu tư vẫn lỗ đậm

Nghịch lý này bắt nguồn từ bản chất của cách tính chỉ số dựa trên trọng số vốn hóa, nơi các cổ phiếu trụ chiếm quyền chi phối tuyệt đối. Hệ quả là hiện tượng "xanh vỏ đỏ lòng" xuất hiện, khiến danh mục của nhiều nhà đầu tư rơi vào tình trạng lạc nhịp hoàn toàn trước đà tăng phi mã của VN-Index.

Nhà đầu tư vẫn thua lỗ

Nhìn chỉ số VN-Index tăng kỷ lục trên 1.800 điểm nhưng chị Nguyên Anh, một nhà đầu tư ở TP.HCM không cảm thấy vui vì tài khoản của mình vẫn lỗ, nhiều cổ phiếu mua từ lâu vẫn chưa hồi lại mức giá ban đầu. Trên nhiều trang mạng xã hội về chứng khoán cũng dễ thấy tâm trạng chung với chị Anh khi nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn than lỗ.

Thực tế, trong những phiên gần đây nhất (ví dụ ngày 6 và 7-1-2026) đã đóng góp hơn 70 điểm và đưa chỉ số VN-Index chạm đỉnh 1.861 điểm. Tuy nhiên, mức tăng này dựa trên đóng góp một số ít các mã có giá trị vốn hóa lớn trên thị trường.

Các chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán Bảo Việt nhận định khi phân tích chi tiết về hiệu suất của các mã cổ phiếu trên thị trường, sẽ nhận thấy một bức tranh đối lập đầy gay gắt. Mặc dù chỉ số VN-Index ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng nhưng thực tế có tới hơn 50% số mã niêm yết đang chịu diễn biến sụt giảm.

Nghịch lý này xuất phát từ việc đà tăng của chỉ số chung đang bị chi phối và tập trung quá mức vào một nhóm nhỏ các cổ phiếu đầu tàu có vốn hóa siêu lớn. Trong khi các "trụ" này liên tục kéo chỉ số đi lên, tạo ra một diện mạo thăng hoa cho thị trường thì ở chiều ngược lại, một số lượng lớn các mã cổ phiếu khác, nơi tập trung đông đảo nhà đầu tư cá nhân lại liên tục điều chỉnh hoặc đi ngang.

Chính sự phân hóa sâu sắc này đã giải thích tại sao nhiều nhà đầu tư vẫn cảm thấy thị trường vô cùng khó khăn và khắc nghiệt trong năm vừa qua, dù nhìn trên bảng điện tử chỉ số vẫn không ngừng lập đỉnh. Đây là minh chứng rõ nét nhất cho thấy sự thịnh vượng của các chỉ số đôi khi không đồng nhất với lợi nhuận thực tế trong danh mục của đa số người chơi trên thị trường.

Cùng nhận định VN-Index tăng nhưng tài khoản nhà đầu tư vẫn lỗ, ông Phan Lê Thành Long, Chủ tịch AFA Group cho biết câu trả lời nằm ở các cổ phiếu trụ. Vì VN-Index tính theo vốn hóa, những "gã khổng lồ" như Vietcombank, Vinhomes hay Hòa Phát có sức nặng khủng khiếp.

Hiện tượng này không chỉ có ở Việt Nam. Tại Mỹ, nhóm Magnificent 7 (M7) gồm Apple, Microsoft, Nvidia, Amazon, Alphabet, Meta và Tesla dù chỉ là 7 công ty nhưng chiếm tới 28% tỉ trọng của S&P 500. Nếu nhóm này tăng trưởng mạnh nhờ sóng AI, chỉ số S&P 500 sẽ tăng vọt ngay cả khi hàng trăm cổ phiếu khác đang giảm giá.

Tại Việt Nam, các cổ phiếu như VIC, VHM, VCB... hiện đang đóng vai trò dẫn dắt. Chỉ cần nhóm này khởi sắc, VN-Index dễ dàng tăng hàng chục điểm, tạo ra một bộ mặt thăng hoa, trong khi các cổ phiếu midcap và penny, nơi đa số nhà đầu tư cá nhân nắm giữ, lại đang miệt mài giảm giá.

Để đầu tư hiệu quả

Theo ông Phan Lê Thành Long, với những diễn biến trên thị trường chứng khoán hiện nay, bài học đầu tiên cho các nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt những người mới bắt đầu đầu tư chứng khoán phải phân biệt rõ giữa chỉ số thị trường và danh mục cá nhân.

VN-Index tăng không có nghĩa là nhà đầu tư sẽ có lời. Thay vì quá ám ảnh với việc chỉ số VN-Index đạt 1.700 hay 1.800 điểm, thậm chí 2.000 điểm, hãy tập trung quản lý danh mục cổ phiếu cụ thể đang nắm giữ. Chỉ số có thể là tấm gương phản chiếu sức mạnh của những cổ phiếu có giá trị vốn hóa lớn, còn lợi nhuận của nhà đầu tư nằm ở khả năng chọn lọc những doanh nghiệp thực sự có giá trị.

Ông Trần Thăng Long, Giám đốc Trung tâm phân tích và nghiên cứu Công ty Chứng khoán BIDV cho biết nếu nhìn từ góc độ dài hạn, những biến động theo từng năm riêng lẻ thực tế không quá quan trọng như thường lầm tưởng. Những nhà đầu tư kỳ cựu, những người đã kinh qua nhiều chu kỳ thị trường khốc liệt cả trong nước lẫn quốc tế đều thống nhất rằng một tâm thế đầu tư dài hạn chính là bộ lọc hiệu quả nhất để đi xuyên qua những ồn ào và biến động ngắn hạn của thị trường hằng năm.

"Việc phân bổ tài sản vào cổ phiếu là điều tất yếu, nhưng bài toán then chốt không nằm ở câu hỏi có nên mua hay không, mà nằm ở việc chọn lọc loại cổ phiếu nào thực sự phù hợp.

Hãy nhìn lại bài học thực tế từ thị trường. VN-Index đã leo lên đỉnh 1.800 điểm, nhưng khi bóc tách các lớp dữ liệu, chúng ta sẽ thấy đà tăng trưởng mạnh mẽ đó đôi khi chỉ được dẫn dắt bởi vỏn vẹn 5-6 mã cổ phiếu trụ cột. Trong khi đó, trong số hơn 1.600 mã niêm yết trên sàn, có đến quá nửa đang giao dịch ở mức giá thấp hơn cả thời điểm đầu năm.

Điều này đồng nghĩa với việc nếu nhà đầu tư chỉ mua một cách đại trà theo kiểu mua cả thị trường, kết quả nhận về sẽ rất khiêm tốn, thậm chí là thua lỗ. Trong kỷ nguyên phân hóa này, sự khác biệt giữa một nhà đầu tư thành công và phần còn lại chính là năng lực chọn lọc để tìm ra đúng số ít mã cổ phiếu thực sự dẫn dắt cuộc chơi", ông Trần Thăng Long nói.

Nhiều chuyên gia cho rằng đầu tư chứng khoán trực tiếp đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về báo cáo tài chính, vĩ mô và tâm lý thị trường. Với cá nhân, việc tự theo dõi hàng ngàn mã cổ phiếu là điều cực kỳ khó khăn nếu không có chuyên môn, do đó khó có thể theo dõi, phân tích những biến động phức tạp và dồn dập của thị trường chứng khoán mỗi ngày. Tuy nhiên, nhà đầu tư có thể thành công trên thị trường chứng khoán bằng cách thông qua việc mua các chứng chỉ quỹ.

Bà Nguyễn Hoài Thu, Trưởng bộ phận Đầu tư của VinaCapital cho biết với triển vọng phát triển kinh tế dài hạn tích cực của Việt Nam, việc phân bổ một phần tài sản vào thị trường chứng khoán là bước đi cần thiết cho mọi nhà đầu tư. Tuy nhiên thị trường tài chính luôn tiềm ẩn những rủi ro nhất định.

Do đó, nhà đầu tư không nhất thiết phải tự mình trực tiếp giao dịch trên thị trường đầy biến động này. Hiện nay, thị trường quản lý tài sản tại Việt Nam đã phát triển rất đa dạng, có khả năng đáp ứng mọi nhu cầu và khẩu vị rủi ro khác nhau thông qua các loại hình quỹ mở.

Ngay cả với những cá nhân có thời gian theo dõi thị trường, việc đạt được hiệu suất đầu tư bền vững vẫn là một thách thức lớn. Các quỹ mở được vận hành bởi đội ngũ chuyên gia phân tích và nhà quản lý quỹ giàu kinh nghiệm, sở hữu hệ thống dữ liệu bài bản và tầm nhìn dài hạn xuyên suốt. Sự chuyên nghiệp này giúp các quỹ thường xuyên mang lại kết quả đầu tư vượt trội và ổn định hơn so với việc nhà đầu tư cá nhân tự vận hành danh mục.