Phối hợp nhịp nhàng, đồng bộ nhiều giải pháp để hạ nhiệt giá xăng dầu

Những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu đang nhanh chóng truyền dẫn vào giá xăng dầu trong nước. Khi nhiên liệu tăng giá, chi phí vận tải, logistics và sản xuất của doanh nghiệp cũng bị đẩy lên đáng kể. Trước áp lực này, nhiều doanh nghiệp phải tìm cách xoay xở để duy trì hoạt động và giữ ổn định chuỗi cung ứng.

Trước diễn biến này, Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế, cho rằng cần sớm có các giải pháp tài chính và chính sách điều hành phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động năng lượng.

Giảm thuế nhập khẩu xăng dầu chỉ là giải pháp ngắn hạn

- Phóng viên: Thưa ông, giá xăng dầu trong nước vừa tiếp tục điều chỉnh tăng theo đà biến động của giá dầu thế giới. Diễn biến này đang tác động ra sao đến chi phí và hoạt động của doanh nghiệp và liệu có gây áp lực lên lạm phát?

+ Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân: Dầu mỏ có tính lan tỏa rất mạnh trong nền kinh tế, vì vậy khi giá dầu thế giới có thời điểm vượt mốc 110 USD/thùng và duy trì ở mức cao, mục tiêu kiểm soát lạm phát chắc chắn sẽ chịu áp lực lớn qua nhiều kênh khác nhau.

Trước hết là hiệu ứng “chi phí đẩy” (cost-push inflation). Xăng dầu chiếm tỉ trọng đáng kể trong cơ cấu chi phí logistics và vận tải. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa lập tức tăng theo và nhanh chóng được chuyển vào giá thành của nhiều loại hàng hóa, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu. Điều này khiến mặt bằng giá chung trong nền kinh tế bị đẩy lên.

Không chỉ vậy, dầu mỏ còn là nguyên liệu đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất như hóa chất, nhựa, phân bón, vật liệu tổng hợp…

Khi chi phí nguyên liệu tăng, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán, từ đó kéo theo sự gia tăng chi phí trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Một yếu tố khác cũng rất đáng chú ý là tâm lý thị trường. Khi giá năng lượng tăng nhanh, nhiều doanh nghiệp có xu hướng chủ động nâng giá bán sớm để phòng ngừa rủi ro chi phí. Trong khi đó, người tiêu dùng cũng có thể đẩy mạnh mua tích trữ đối với một số mặt hàng, làm cho lạm phát thực tế tăng nhanh hơn so với mức tăng chi phí ban đầu.

Tuy nhiên, mức độ tác động cụ thể còn phụ thuộc vào thời gian giá dầu duy trì ở mức cao và phản ứng chính sách của cơ quan điều hành. Nếu các công cụ như quỹ bình ổn hay chính sách thuế, phí được sử dụng linh hoạt thì phần nào có thể giảm áp lực.

Ngược lại, nếu cú sốc giá dầu kéo dài trong nhiều tháng, đây chắc chắn sẽ là một trong những rủi ro lớn nhất đối với bức tranh kinh tế vĩ mô trong năm nay.

- Chính phủ vừa giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về mức 0%. Theo ông, chính sách này sẽ giúp giảm giá xăng dầu, giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu?

+ Việc giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% có thể xem như một “van giảm áp” trong ngắn hạn. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy cơ quan điều hành sẵn sàng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và thị trường. Tuy nhiên, nếu xét về tác động thực tế đến chi phí sản xuất thì mức giảm có thể không quá lớn.

Ở nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, thủy sản, đồ gỗ hay điện tử, chi phí năng lượng và vận tải thường chiếm khoảng 10–20% tổng chi phí sản xuất. Khi thuế nhập khẩu giảm, giá nhiên liệu có thể hạ xuống phần nào, từ đó giúp chi phí logistics giảm khoảng 3–5%.

Tuy nhiên, nếu quy đổi trên tổng chi phí sản xuất thì doanh nghiệp thực tế chỉ tiết kiệm được khoảng 1–2%. Mức giảm này tuy có ý nghĩa nhưng chưa đủ để tạo ra thay đổi lớn về năng lực cạnh tranh.

Một yếu tố khác cần lưu ý là hiệu ứng truyền dẫn giá. Nếu cước vận tải quốc tế vẫn duy trì ở mức cao do thiếu container, tắc nghẽn cảng biển hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, thì lợi ích từ việc giảm thuế có thể bị hạn chế đáng kể.

Dù vậy, chính sách này vẫn có ý nghĩa quan trọng về mặt tâm lý thị trường. Khi doanh nghiệp thấy cơ quan quản lý chủ động hành động để giảm áp lực chi phí, họ sẽ có thêm niềm tin và sự ổn định trong kế hoạch kinh doanh.

Cần phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp "hạ nhiệt" giá xăng dầu

- Theo ông, đâu là giải pháp hiệu quả nhất để "hạ nhiệt" giá xăng dầu trong giai đoạn biến động hiện nay?

+ Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, có tác động trực tiếp đến hầu hết lĩnh vực của nền kinh tế. Vì vậy, chúng ta không thể kỳ vọng một chính sách đơn lẻ có thể giải quyết triệt để vấn đề. Điều cần thiết là sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều nhóm giải pháp với các tầm nhìn khác nhau.

Trong ngắn hạn, việc điều chỉnh linh hoạt các công cụ thuế và phí như thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc thuế bảo vệ môi trường có thể giúp giảm áp lực lên giá bán lẻ. Tuy nhiên, các quyết định này cần được tính toán thận trọng để tránh tạo ra khoảng trống lớn trong ngân sách nhà nước.

Song song đó, quỹ bình ổn giá xăng dầu cần được vận hành minh bạch và hiệu quả hơn. Quỹ phải đủ dư địa để can thiệp khi thị trường xuất hiện các cú sốc lớn, nhằm “làm phẳng” biên độ biến động giá thay vì chỉ mang tính hỗ trợ ngắn hạn.

Ở góc nhìn trung hạn, nền kinh tế cần chú trọng bảo đảm nguồn cung. Điều này bao gồm việc duy trì hoạt động ổn định của các nhà máy lọc dầu trong nước, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, đồng thời tăng cường năng lực dự trữ xăng dầu chiến lược và thương mại.

Về dài hạn, cách tiếp cận bền vững nhất là giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Điều đó đòi hỏi thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, phát triển xe điện, cũng như áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong sản xuất và tiêu dùng. Khi nền kinh tế ít phụ thuộc hơn vào dầu mỏ, các cú sốc giá năng lượng toàn cầu sẽ có tác động nhẹ hơn.

- Ngoài các giải pháp hạ nhiệt giá xăng dầu, nền kinh tế cần thêm những hỗ trợ cụ thể nào từ Ngân hàng Nhà nước để doanh nghiệp không bị đứt gãy sản xuất?

+ Hạ nhiệt giá xăng dầu chỉ giải quyết một phần của bài toán chi phí đầu vào. Để bảo vệ chuỗi sản xuất và giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định, chính sách tiền tệ cũng cần đóng vai trò hỗ trợ quan trọng.

Giải pháp cấp bách đầu tiên là giãn và cơ cấu lại nợ cho các doanh nghiệp đang gặp khó khăn về dòng tiền. Việc giữ nguyên nhóm nợ đối với các khoản vay bị chậm thanh toán do chu kỳ logistics kéo dài sẽ giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ bị chuyển sang nợ xấu, đồng thời có thêm thời gian phục hồi hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng có thể triển khai các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp hơn dành riêng cho các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và logistics. Những lĩnh vực này đang chịu tác động trực tiếp từ biến động chi phí vận tải và năng lượng nên rất cần được hỗ trợ kịp thời.

Một giải pháp khác là mở rộng hạn mức vốn lưu động. Các tổ chức tín dụng có thể linh hoạt hơn trong việc cấp vốn dựa trên hợp đồng xuất khẩu hoặc dòng tiền dự kiến của doanh nghiệp. Điều này giúp tránh tình trạng doanh nghiệp có đơn hàng nhưng lại thiếu vốn để sản xuất.

Cuối cùng, cần tăng cường các cơ chế bảo lãnh tín dụng, đặc biệt thông qua các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhóm doanh nghiệp này thường khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng do hạn chế về tài sản thế chấp, trong khi họ lại chiếm tỉ trọng lớn trong nền kinh tế.

Nếu các giải pháp tài khóa và tiền tệ được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp sẽ có đủ thanh khoản và nguồn lực tài chính để vượt qua giai đoạn khó khăn do biến động giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nền kinh tế duy trì đà phục hồi và tăng trưởng bền vững.

- Xin cảm ơn ông!