Giá xăng dầu tạm hạ nhiệt, nhà kinh doanh vẫn chờ quyết sách dài hơi

Đà tăng giá xăng dầu đã tạm thời được kìm hãm nhờ quyết định điều chỉnh quyết liệt từ cơ quan quản lý giảm giá vào tối ngày 11-3, giúp chuỗi cung ứng vơi bớt gánh nặng. Dù vậy, trước rủi ro khó lường từ cước vận tải quốc tế và địa chính trị, doanh nghiệp đang khẩn thiết kiến nghị giảm thuế, minh bạch quỹ, tăng dự trữ và chuyển sang năng lượng xanh sạch.

Doanh nghiệp vẫn phải “nằm im” phòng thủ

Ông Nguyễn Thanh Long, Giám đốc Công ty Gạo Việt cho biết biến động giá xăng dầu hiện không còn là câu chuyện riêng của ngành năng lượng mà đang tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trong nước, các đơn vị vận tải và cảng biển liên tục thông báo áp dụng phụ phí nhiên liệu. Có thời điểm chỉ trong 3 ngày, chi phí vận tải tăng hai lần, mỗi lần gần 700.000 đồng/container. Hiện cước vận chuyển container nội địa đã tăng khoảng 25%. Tuy nhiên, ngay sau kỳ điều hành 11-3, hy vọng các đơn vị vận tải sớm điều chỉnh giảm giá cước, bỏ các khoản phụ phí nhiên liệu.

Ở thị trường quốc tế, xuất khẩu vẫn đang đối mặt khó khăn khi cước tàu biển tăng gấp 2–3 lần. Nhiều tuyến vận chuyển sang Trung Đông, châu Phi và châu Âu bị chậm trễ do căng thẳng địa chính trị.

“Phí bảo hiểm hàng hóa và phụ phí chiến tranh tăng mạnh khiến chi phí vận tải vượt khả năng chi trả của cả hãng tàu lẫn chủ hàng. Với ngành gạo, nhiều đơn hàng xuất khẩu sang Trung Đông, Châu Âu hiện buộc phải tạm ngưng chờ thông báo mới từ các đối tác”, ông Long chia sẻ.

Hệ quả là dòng vốn doanh nghiệp bị “chôn” trong hàng tồn, trong khi lãi suất vay ngân hàng đã tăng lên mức cao khoảng 9%/năm. Theo ông Long, biên lợi nhuận vì vậy bị thu hẹp đáng kể. Trước những rủi ro từ giá nhiên liệu, lãi suất và địa chính trị, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu chuyển sang trạng thái phòng thủ. Ngoài việc chấp nhận chậm tiến độ với các hợp đồng đã ký, phần lớn doanh nghiệp tạm dừng vay vốn để thu mua hàng mới nhằm bảo toàn dòng tiền.

Dưới góc độ logistics, ông Lê Duy Hiệp, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Transimex cho biết nguồn cung nhiên liệu đang căng thẳng. Không chỉ giá cước vận tải biển quốc tế tăng mạnh do phụ phí chiến tranh, ngay tại thị trường nội địa cũng xuất hiện nguy cơ thiếu nguồn cung. Nhiều tàu cập cảng Việt Nam gặp khó khăn trong việc tiếp nhiên liệu, trong khi các cảng trung chuyển lớn như Hong Kong hay Singapore cũng ghi nhận tình trạng khan hiếm.

"Với doanh nghiệp logistics sở hữu đội xe tải, xà lan và tàu nội địa, nhu cầu dầu diesel rất lớn. Tuy nhiên, hiện doanh nghiệp không chỉ chịu áp lực giá cao mà còn gặp khó khăn khi mua nhiên liệu", ông Hiệp nói.

Nếu tình trạng này kéo dài, nhiều doanh nghiệp logistics có thể buộc phải ngừng cung cấp dịch vụ. Trong khi đó, khả năng tăng giá cước cũng có giới hạn vì chuỗi xuất nhập khẩu khó có thể gánh thêm chi phí.

Cần giải pháp dài hạn, minh bạch

Tin vui cho người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp khi từ 22h ngày 11-3, giá xăng RON95-III giảm xuống 25.240 đồng, dầu diesel hạ 4.240 đồng ở mức 26.470 đồng một lít. Các doanh nghiệp đánh giá cao sự điều chỉnh kịp thời, quyết liệt của Liên bộ Công Thương - Tài chính giúp giảm áp lực chi phí.

Ông Nguyễn Thanh Long, CEO Công ty gạo Việt cho rằng cần khẩn trương giảm thuế môi trường với xăng dầu và sử dụng Quỹ bình ổn giá đã kìm đà tăng giá. Phản ứng chính sách nhanh chóng sẽ giúp tâm lý thị trường ổn định. Người dân và doanh nghiệp cần thấy rõ mức giảm cụ thể trên giá bán lẻ thay vì chỉ thông tin chung về việc xả quỹ bình ổn. Theo ông Long, minh bạch và phản ứng chính sách kịp thời không chỉ giúp giảm chi phí mà còn củng cố niềm tin của doanh nghiệp.

Ông Lê Duy Hiệp, Tổng giám đốc Transimex cũng cho rằng, trong giai đoạn hiện nay cần áp dụng các chính sách hỗ trợ đặc biệt. Trước hết, nên giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% trong thời gian nhất định, đồng thời xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường và một số khoản phụ thu khác. Đây được xem là giải pháp quan trọng để doanh nghiệp duy trì hoạt động và giữ các hợp đồng đã ký với đối tác quốc tế.

Bên cạnh đó, theo ông Hiệp, trước xung đột Trung Đông và biến động giá nhiên liệu thế giới chưa dừng lại thì cần phát huy vai trò của Quỹ bình ổn giá xăng dầu để điều tiết thị trường. Đồng thời, các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu cần chia sẻ trách nhiệm với nền kinh tế, tránh đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận trong bối cảnh chi phí đang gây áp lực lớn lên sản xuất và xuất nhập khẩu.

Ở góc độ vận tải, ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP.HCM cho rằng các chính sách điều chỉnh thuế và quỹ dự phòng thuộc thẩm quyền của Chính phủ và các bộ ngành.

Tuy nhiên, với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, nguồn hình thành từ đóng góp của người dân, cơ quan quản lý cần công khai minh bạch số liệu. Theo ông Tính, cần công bố rõ quỹ đã thu bao nhiêu, còn bao nhiêu và mức trích lập hỗ trợ giá ra sao để người dân hiểu rõ hơn về cơ chế điều hành.

Hiện giá xăng dầu đang phải chịu từ 4 đến 5 loại thuế và phí. Nếu giá tăng thì cần xem xét giảm thêm một số sắc thuế khác như thuế tiêu thụ đặc biệt. Các biện pháp này sẽ giúp kiềm chế đà tăng giá, hỗ trợ lưu thông hàng hóa và ổn định hoạt động sản xuất.

Theo ông Tính, giá cước vận tải tăng theo giá nhiên liệu là điều phù hợp với quy luật thị trường. Giá cước hiện do doanh nghiệp tự kê khai và niêm yết nhưng vẫn chịu sự giám sát của cơ quan quản lý. Doanh nghiệp phải gửi hồ sơ kê khai giá; nếu cơ quan chức năng không có ý kiến thì mới được áp dụng mức giá mới.

Ông Tính cho rằng mức tăng giá cước hiện nay vẫn trong ngưỡng chấp nhận được do nguồn cung phương tiện vận tải đang lớn hơn nhu cầu. Sự cạnh tranh trên thị trường cũng góp phần hạn chế việc tăng giá quá mức.

Nâng tầm dự trữ quốc gia và thúc đẩy năng lượng xanh

Từ góc độ an ninh năng lượng và giúp ổn định giá xăng dầu trong nước, giảm bớt sự tác động từ biến động địa chính trị và nguồn cung thế giới, các doanh nghiệp cho rằng cần tăng mạnh dự trữ xăng dầu quốc gia.

Theo các chuyên gia, hiện mức dự trữ của Việt Nam chỉ đủ đáp ứng khoảng 15–30 ngày tiêu dùng, thấp hơn nhiều so với nhiều quốc gia khác. Trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn nhiều biến động, Nhà nước cần đầu tư hệ thống kho bãi và nâng dự trữ lên ít nhất 2 tháng.

Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP.HCM cũng cho rằng cần tăng quy mô và số ngày dự trữ quốc gia nhằm tạo “vùng đệm” cho nền kinh tế khi thị trường năng lượng biến động. Về dài hạn, các doanh nghiệp logistics bắt đầu chuyển sang sử dụng năng lượng sạch để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Ông Lê Duy Hiệp cho biết, tại công ty Transimex, hệ thống kho lạnh và thiết bị nâng hạ đã sử dụng điện mặt trời và động cơ điện. Doanh nghiệp cũng đưa vào vận hành xe đầu kéo container chạy hoàn toàn bằng điện tại trung tâm logistics ở TP.HCM.

Tuy nhiên, ông Hiệp cho hay, quá trình chuyển đổi xanh vẫn gặp nhiều rào cản về chi phí và hạ tầng. Phương tiện xà lan hiện chưa có động cơ điện thay thế, còn xe tải điện bị hạn chế về quãng đường di chuyển và thiếu trạm sạc.

Đáng chú ý, chi phí đầu tư một xe đầu kéo điện hiện cao gấp khoảng 3 lần so với xe chạy dầu diesel. Vì vậy, tỷ lệ chuyển đổi sang phương tiện năng lượng sạch trong ngành logistics mới đạt khoảng 5–10%. Theo ông Hiệp, xu hướng sử dụng động cơ điện là tất yếu, nhưng để thúc đẩy quá trình này cần có các cơ chế hỗ trợ tài chính nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu.