Ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu kinh tế tài chính WiGroup cho biết sự bùng nổ của giá dầu đang dẫn đến nhiều lo ngại sẽ lặp lại kịch bản tồi tệ của giai đoạn 2021-2022, nhưng thực tế bối cảnh hiện nay đã thay đổi hoàn toàn.
Những tác động
Ở giai đoạn trước, giá dầu đã trải qua một cú sốc cực lớn khi đi từ mức giá âm trong đại dịch Covid-19 vọt lên 120 USD/thùng, gây ra sự tàn phá khủng khiếp do cộng hưởng của nhiều yếu tố đứt gãy cung cầu. Ngược lại, trong năm 2026, giá dầu dịch chuyển từ mức nền 60 USD lên quanh 100 USD, mặc dù là một sự tăng giá mạnh nhưng mức độ đột biến không thể so sánh với giai đoạn trước.
Tại Việt Nam, ngay cả trong tình huống xấu nhất khi giá dầu duy trì ở mức cao xuyên suốt năm, ông Trần Ngọc Báu cho rằng dự phóng lạm phát vẫn khó có thể vượt ngưỡng 5% do sức cầu nội địa hiện vẫn còn yếu, khiến các nhà cung cấp không thể dễ dàng tăng giá bán nếu không muốn đánh mất người mua.
Đồng quan điểm về sự thận trọng này, ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh tiền tệ, Ngân hàng UOB Việt Nam, nhận định rằng trong bối cảnh giá dầu thô tăng do căng thẳng Trung Đông, kết hợp với triển vọng tăng trưởng trong nước vững vàng và áp lực giảm giá của tiền đồng, kỳ vọng Ngân hàng Nhà nước (NHNN) sẽ tiếp tục duy trì lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,50%.
Tuy nhiên, diễn biến xung đột quân sự tại Trung Đông và quỹ đạo giá dầu còn tiềm ẩn nhiều bất định. Kịch bản cơ sở của UOB giả định giá dầu Brent tăng lên 90 USD/thùng trong quý II-2026 trước khi giảm về quanh 80 USD/thùng cuối năm 2026.
Trong kịch bản này, tác động lên lạm phát và tăng trưởng của Việt Nam dự kiến ở mức vừa phải. Dựa trên kinh nghiệm năm 2022, khi giá dầu từng tăng lên 128 USD/thùng sau xung đột Nga-Ukraine, các chuyên gia ước tính mỗi mức tăng 10 USD của giá dầu Brent làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng thêm 0,3-0,4 điểm %, với độ trễ 2-3 tháng. Đối với GDP, tác động làm giảm tăng trưởng khoảng 0,6-0,9 điểm %, với độ trễ 2-4 quý.
Với sự phức tạp và khó đoán của tình hình địa chính trị, NHNN nhiều khả năng sẽ giữ lập trường thận trọng, chờ thêm tín hiệu rõ ràng từ dữ liệu kinh tế. Chia sẻ thêm về ảnh hưởng của xung đột tại Iran tới giá xăng dầu trong nước, ông Đinh Đức Quang nhấn mạnh: “Xung đột tại Iran là một điểm nóng đang có tác động mạnh đến giá dầu thế giới, qua đó trực tiếp tác động đến giá xăng dầu trong nước vốn là chi phí đầu vào của nhiều ngành sản xuất kinh doanh và vận tải.
Trong những năm gần đây Việt Nam đã và đang tìm các giải pháp đa dạng hóa nguồn cung, đẩy mạnh tự lực nhiên liệu và năng lượng thông qua việc khai thác dầu thô, mở rộng hoạt động hóa lọc dầu trong nước, chuyển đổi năng lượng xanh (điện mặt trời, điện gió, xe điện…); và các giải pháp này sẽ hỗ trợ giảm thiểu tác động từ thị trường nhiên liệu thế giới. Ngoài ra, Việt Nam vẫn đang duy trì Quỹ bình ổn xăng dầu để can thiệp thị trường khi cần thiết".
Nhận diện nhóm ngành tiềm năng và triển vọng dài hạn
Bên cạnh các yếu tố vĩ mô, PGS.TS Võ Đình Trí, Trường IPAG Business School Paris (Pháp) lưu ý rằng việc đầu tư dựa trên giá trị nền tảng thay vì chạy theo tâm lý ngắn hạn là một chiến lược quan trọng để bảo vệ tài sản trong bối cảnh biến động.
Trong ngắn hạn, giá cả thường bị chi phối bởi dòng tiền và tâm lý hoảng loạn, nhưng về dài hạn, yếu tố nền tảng mới là thứ quyết định xu hướng. Do đó, nhà đầu tư nên ưu tiên lựa chọn những tài sản có nội lực không thay đổi bất kể các xung đột địa chính trị hay chiến tranh xảy ra, tiêu biểu như vàng, cổ phiếu của các tập đoàn công nghệ hàng đầu hoặc những ngành kinh doanh có khả năng tạo ra dòng tiền đều đặn.
Song song với việc lựa chọn tài sản, công tác quản trị rủi ro và ưu tiên thanh khoản cần được đặt lên hàng đầu. Trước khi nghĩ đến việc tìm kiếm lợi nhuận, nhà đầu tư phải đảm bảo khả năng sống sót qua giai đoạn biến động bằng cách duy trì thanh khoản. Một cảnh báo quan trọng được đưa ra là rủi ro từ việc sử dụng đòn bẩy quá mức. Khi thị trường biến động mạnh, các hiện tượng gọi ký quỹ có thể buộc các quỹ và nhà đầu tư cá nhân phải bán tháo ngay cả những tài sản tốt nhất như vàng hay Bitcoin để bù lỗ, tạo ra một hiệu ứng sụt giá dây chuyền trên toàn thị trường.
Để nhận diện các nhóm tài sản tiềm năng trong môi trường lạm phát cao và kinh tế đình trệ, vàng và bạc được đánh giá cao vì vừa đóng vai trò là nơi trú ẩn an toàn, vừa là công cụ thanh khoản linh hoạt. Đồng thời, cổ phiếu thuộc ngành hàng tiêu dùng thiết yếu cũng là một lựa chọn sáng giá nhờ đặc tính ổn định và khả năng chuyển chi phí đầu vào tăng cao sang giá bán cho người tiêu dùng.
Nhà đầu tư cũng cần áp dụng tư duy để nhìn xuyên thấu những diễn biến bề nổi nhằm tránh bẫy kẹp hàng. Ví dụ, mối quan hệ giữa xăng dầu và nền kinh tế, khi giá năng lượng tăng quá cao sẽ dẫn đến việc nhu cầu tiêu dùng sụt giảm và nền kinh tế đi vào đình trệ.
Đối với nhóm cổ phiếu xăng dầu, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn thấy giá xăng tăng mà vội vàng mua vào các mã lọc hóa dầu, bởi thực tế các doanh nghiệp này có thể chịu thiệt hại nặng nề nếu nguồn cung dầu thô bị đứt gãy hoặc chi phí nhập khẩu tăng vọt, gây ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận.
Ngược lại, khi nguồn cung xăng dầu gặp khó khăn, các doanh nghiệp thủy điện có thể được huy động tối đa công suất để bù đắp thiếu hụt điện năng, hoặc giá than có thể tăng mang lại cơ hội cho ngành nhiệt điện than.
Bổ sung thêm góc nhìn về các rủi ro cần theo dõi, bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ UOBAM Việt Nam chỉ ra ba rủi ro chính trong năm 2026 gồm: Các xung đột địa chính trị phức tạp và chính sách thuế bất ổn của Mỹ có thể ảnh hưởng đến thương mại quốc tế, việc luân chuyển dòng vốn đầu tư, và tình hình lạm phát toàn cầu. Rủi ro về chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) có thể gây áp lực lên tỉ giá và lãi suất trong nước. Mức độ sử dụng đòn bẩy margin cao tại các công ty chứng khoán có thể làm tăng độ biến động của thị trường.
Trong kịch bản cơ sở không có những biến động lớn bất ngờ, UOBAM kỳ vọng thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026 sẽ tiếp tục duy trì tăng trưởng nhưng ở mức thấp hơn so với năm 2025, phù hợp với triển vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp khoảng 15%.
Theo đánh giá của bà Lệ, ngành ngân hàng nhiều khả năng vẫn giữ vai trò trụ cột nhờ quy mô vốn hóa lớn và lợi nhuận ổn định; ngành bán lẻ – tiêu dùng tiếp tục hưởng lợi từ nhu cầu tiêu thụ và tầng lớp trung lưu mở rộng; các ngành vật liệu xây dựng, hạ tầng và đầu tư công duy trì tăng trưởng dựa trên tiến độ giải ngân. Nhóm năng lượng, logistics cũng có tiềm năng thu hút dòng vốn dài hạn nhờ vai trò thiết yếu.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, dù lãi suất và giá vàng vẫn có rủi ro biến động, kênh chứng khoán vẫn có sức hấp dẫn lớn trong năm 2026 để đa dạng hóa danh mục đầu tư cho những ai có chiến lược dài hạn và khẩu vị rủi ro phù hợp.
Theo các chuyên gia, thay vì mạo hiểm với chiến thuật tất tay ở một thời điểm hoặc trì hoãn vô thời hạn, nhà đầu tư hãy áp dụng chiến lược trung bình giá hoặc mua vàng phân đoạn. Bằng cách chia nhỏ dòng vốn để tích lũy dần dần ngay từ vùng giá 5.000 USD/ounce hiện tại, sẽ giảm bớt được áp lực tâm lý từ những biến động nhất thời của thị trường. Nếu giá vàng tiếp tục tăng theo đà khủng hoảng, nhà đầu tư đã có sẵn một vị thế an toàn.
Nếu giá có nhịp điều chỉnh giảm, các đợt mua tiếp theo sẽ giúp tối ưu hóa giá vốn bình quân của toàn bộ danh mục. Cách tiếp cận này giúp nhà đầu tư duy trì sự chủ động, đảm bảo rằng lá chắn bảo vệ tài sản của họ luôn hiện diện và sẵn sàng trước mọi kịch bản xấu nhất của nền kinh tế toàn cầu.
