Bộ Tài chính vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật Thuế thu nhập cá nhân (dự thảo nghị định).
Hiện nay, người nộp thuế đang được áp dụng mức giảm trừ gia cảnh gồm 15,5 triệu đồng/tháng đối với bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và giáo dục ngày càng gia tăng, việc bổ sung thêm các khoản giảm trừ thiết yếu là cần thiết.
Do đó, cơ quan này đề xuất cho phép người dân được khấu trừ thêm các khoản chi phí y tế và giáo dục, đào tạo trước khi xác định thu nhập tính thuế.
Tổng mức giảm trừ có thể lên tới 307,4 triệu đồng mỗi năm
Theo phương án được đề xuất, chi phí khám chữa bệnh thuộc phạm vi danh mục bảo hiểm y tế sẽ được giảm trừ tối đa 23 triệu đồng/năm. Bên cạnh đó, các khoản chi cho giáo dục và đào tạo cũng được đề xuất giảm trừ tối đa 24 triệu đồng/năm.
Như vậy, tổng mức giảm trừ bổ sung với một người nộp thuế cho hai nhóm chi phí này có thể lên tới 47 triệu đồng/năm. Và nếu một cá nhân có một người phụ thuộc và phát sinh đầy đủ các chi phí y tế, giáo dục theo mức tối đa được đề xuất, tổng mức giảm trừ có thể lên tới 307,4 triệu đồng/năm, chưa bao gồm các khoản bảo hiểm bắt buộc.
Cụ thể, tổng mức giảm trừ này bao gồm: 186 triệu đồng giảm trừ cho bản thân; 74,4 triệu đồng cho một người phụ thuộc và thêm 47 triệu đồng cho các khoản chi phí y tế, giáo dục.
Với cách tính này, chỉ khi thu nhập vượt khoảng 28,63 triệu đồng/tháng, cá nhân này mới phát sinh nghĩa vụ thuế, với mức thuế suất khởi điểm 5%. Bộ Tài chính dự kiến phương án bổ sung giảm trừ cho chi phí y tế, giáo dục có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 7.697 tỉ đồng/năm.
Giảm trừ y tế, giáo dục: Người dân có thêm "khoảng thở"
Nhiều ý kiến đánh giá đề xuất mới cho thấy định hướng xây dựng chính sách thuế lấy người dân làm trung tâm, chuyển từ cách tính thuế cứng sang tiếp cận linh hoạt hơn theo mức độ chi tiêu thiết yếu của hộ gia đình.
Nếu được thông qua, đây sẽ là bước điều chỉnh đáng chú ý nhằm giảm áp lực tài chính cho người lao động trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng cao.
PGS. TS Lê Xuân Trường, Trưởng khoa Thuế - Hải quan (Học viện Tài chính), đánh giá việc cho phép giảm trừ thêm các khoản chi phí y tế, giáo dục ngoài mức giảm trừ gia cảnh thể hiện sự đồng hành, chia sẻ của Nhà nước với người nộp thuế.
Theo ông Trường, chính sách mới cần được nhìn nhận là một “lớp” hỗ trợ bổ sung trong tổng thể các chính sách điều tiết thu nhập và an sinh xã hội hiện nay. Điểm đáng chú ý là tư duy tính thuế đã thay đổi theo hướng sát thực tế đời sống hơn. Người dân chỉ bị đánh thuế trên phần thu nhập thực sự còn lại sau khi đã chi trả cho những nhu cầu thiết yếu như chữa bệnh, học hành.
Còn theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), đề xuất của Bộ Tài chính là bước điều chỉnh có ý nghĩa không chỉ về kỹ thuật mà còn phù hợp về định hướng điều hành kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Điểm đáng ghi nhận là dự thảo lần này thể hiện rõ tinh thần đồng hành, chia sẻ và hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt với nhóm người làm công ăn lương – lực lượng có mức độ tuân thủ thuế cao, đóng góp ổn định cho ngân sách và giữ vai trò quan trọng trong tiêu dùng của nền kinh tế.
"Đây là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh kinh tế đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng lao động, đổi mới sáng tạo và tiêu dùng nội địa. Khi người dân giảm được áp lực chi phí, họ không chỉ có thêm dư địa tài chính mà còn có điều kiện đầu tư nhiều hơn cho sức khỏe, kỹ năng và tương lai của con cái. Về dài hạn, đây chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia", vị chuyên gia này nói.
Ủng hộ nhưng mong đơn giản thủ tục hóa đơn
Nhiều người lao động cũng bày tỏ sự đồng tình với đề xuất mới. Chị Nguyễn Minh Phương, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết với mức sống hiện nay ở đô thị lớn, thu nhập hơn 20 triệu đồng/tháng không còn là quá cao.
“Mỗi tháng chi phí cho học hành của con, tiền nhà, sinh hoạt phí đã chiếm phần lớn thu nhập. Nếu được giảm trừ thêm học phí và viện phí thì người lao động sẽ đỡ áp lực hơn, từ đó cũng sẽ dễ dàng có của để dành để đầu tư cho tương lai,” chị Phương chia sẻ.
Còn anh Trần Minh Long, một nhân viên kỹ thuật tại Hà Nội, cho biết chi phí học hành cho con và khám chữa bệnh cho cha mẹ hiện chiếm phần lớn ngân sách của gia đình. Vì vậy, theo anh Long, đề xuất cho phép giảm trừ các khoản y tế, giáo dục là rất cần thiết.
Tuy vậy, anh Long cho biết thực tế nhiều khoản chi phát sinh tại các lớp kỹ năng, trung tâm nhỏ hoặc các cơ sở khám chữa bệnh tư nhân chưa phải lúc nào cũng có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định. Vì vậy, anh mong cơ quan chức năng nghiên cứu mở rộng hình thức xác nhận chi phí hoặc đơn giản hóa thủ tục để người dân thuận lợi hơn khi kê khai và hưởng chính sách.
Theo anh Long, Nhà nước nên đẩy mạnh mô hình quản lý số, liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế với bệnh viện, trường học, ngân hàng và hệ thống hóa đơn điện tử để nhiều khoản chi được cập nhật gần như tự động.
"Đôi khi người dân sẽ lưu giữ quá nhiều giấy tờ hay thực hiện nhiều bước xác minh thủ công. Nếu như vậy, họ sẽ khó được hưởng chính sách và ngược lại chính sách sẽ khó đi vào đời sống của người dân", anh Long nói.
Ảnh: MINH TRÚC
Nghiên cứu giảm trừ tiền thuê nhà, lãi vay mua nhà đầu tiên
Dù đánh giá tích cực, song nhiều chuyên gia cũng cho rằng các mức giảm trừ hiện nay vẫn khá khiêm tốn so với thực tế chi tiêu tại các đô thị lớn. Theo ông Nguyễn Quang Huy, nếu xét trong điều kiện sinh hoạt thực tế tại các đô thị lớn, mức này mới chỉ phản ánh được một phần áp lực tài chính của tầng lớp trung lưu và lao động trẻ.
Hiện nay, chi phí nhà ở, học tập, chăm sóc sức khỏe, nuôi dạy con và các dịch vụ đô thị đều tăng khá nhanh. "Một gia đình trẻ tại Hà Nội hay TP.HCM dù có mức thu nhập trên trung bình nhưng sau khi chi trả các khoản thiết yếu thì khả năng tích lũy thực tế không còn nhiều. Điều này cho thấy khoảng cách giữa thu nhập danh nghĩa và thu nhập khả dụng thực tế đang ngày càng lớn", ông Huy nói.
Vì vậy, thay vì chỉ điều chỉnh theo từng giai đoạn ngắn hạn, ông Huy cho rằng có thể nghiên cứu cơ chế cập nhật ngưỡng giảm trừ theo chu kỳ, gắn với biến động chỉ số giá tiêu dùng hoặc mức sống tối thiểu đô thị.
Còn trong dài hạn, theo ông Huy, nên nghiên cứu mở rộng thêm một số khoản giảm trừ như tiền thuê nhà, chi phí chăm sóc người cao tuổi và một phần lãi vay mua căn nhà đầu tiên. Đây đều là những khoản chi có tính nền tảng đối với an cư, an sinh và ổn định xã hội.
"Nếu chính sách thuế có thể chia sẻ một phần chi phí này sẽ góp phần giữ chân lao động, nâng cao năng suất và thúc đẩy tiêu dùng bền vững", ông Huy nhấn mạnh.
Còn theo TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, mức giảm trừ giáo dục tối đa 24 triệu đồng/năm, tương đương khoảng 2 triệu đồng/tháng, khó bao quát đầy đủ chi phí học tập hiện nay, đặc biệt với các gia đình có con học trường tư hoặc tham gia nhiều khóa học kỹ năng, ngoại ngữ.
Tương tự, mức giảm trừ y tế 23 triệu đồng/năm cũng có thể chưa đủ với các trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo hoặc điều trị dài ngày. Do đó, ông Tú cho rằng cần nâng mức chi y tế lên khoảng 30 triệu đồng/năm. Với giáo dục, cần nâng lên 50-60 triệu đồng/năm.
Xem xét điều chỉnh giảm trừ phù hợp
Đại diện Công ty TNHH Tư vấn thuế Deloitte Việt Nam đánh giá phương án giảm trừ tổng hợp 47 triệu đồng/năm đối với 2 khoản y tế, giáo dục là phù hợp với thực tiễn. Song công ty này đề xuất bổ sung cơ chế điều chỉnh linh hoạt mức giảm trừ theo biến động kinh tế - xã hội từng thời kỳ.
Theo Deloitte Việt Nam, các yếu tố kinh tế - xã hội tác động đến chi phí y tế, giáo dục luôn biến động theo thời gian. Do đó, việc ấn định một mức cố định trong nghị định có thể làm hạn chế tính linh hoạt của chính sách.
Từ đó, Deloitte Việt Nam kiến nghị Chính phủ có cơ chế trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét điều chỉnh hạn mức giảm trừ phù hợp với biến động giá cả, thu nhập và điều kiện kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.
