Sáng 21-5, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) phối hợp cùng Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức “Diễn đàn cấp cao về thúc đẩy hệ sinh thái trung tâm tài chính hàng hải trong Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM”.
Nghịch lý "chảy máu" tài chính trên sân nhà
Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh: Trong nhiều năm qua, khu vực phía Nam, đặc biệt là TP.HCM và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, đã nổi lên như một trong những trung tâm logistics và cảng biển quan trọng nhất khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy chúng ta mới chỉ tham gia mạnh ở phần dòng chảy hàng hóa, trong khi phần giá trị gia tăng cao nhất là dòng chảy tài chính vẫn chủ yếu được thực hiện tại các trung tâm tài chính quốc tế như Singapore, Hồng Kông hay London.
Các hoạt động tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro logistics phần lớn vẫn đang được xử lý ở nước ngoài.
"Điều đó cho thấy rằng, để phát triển kinh tế biển một cách bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam cần từng bước xây dựng một hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh, nơi dòng vốn, dịch vụ tài chính và hoạt động logistics được kết nối chặt chẽ với nhau ngay tại Việt Nam”, ông Nguyễn Công Vinh, nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC tại TP.HCM (VIFC-HCMC) cho biết thêm trong khi dòng chảy hàng hóa đi qua các cảng biển tại Việt Nam đạt quy mô rất lớn, khoảng trên 1.000 tỉ USD mỗi năm thì dòng chảy tài chính có giá trị gia tăng rất cao lại đang được thực hiện bên ngoài, tại các trung tâm như Singapore, Hồng Kông, Dubai và nhiều nơi khác.
Đứng từ góc nhìn của doanh nghiệp, ông Hoàng Quốc Long, Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept nêu quan điểm: Nếu IFC là nơi quy tụ dòng vốn quốc tế, các định chế tài chính, thị trường vốn, Fintech và tài chính xanh thì tài chính hàng hải chính là nơi dòng tiền và dịch vụ tài chính đó được gắn trực tiếp với nền kinh tế thực. Bởi lẽ, hàng hải và logistics là những lĩnh vực có quy mô giao dịch lớn, độ mở quốc tế sâu rộng và nhu cầu sử dụng các giải pháp tài chính vô cùng đa dạng.
Do đó, đối với IFC, phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải chính là huyết mạch kết nối tài chính quốc tế với nền kinh tế hàng hải toàn cầu. Hai yếu tố này tạo thành một vòng lặp cộng sinh chặt chẽ: Trung tâm Hàng hải Quốc tế là cỗ máy tạo ra dòng tài sản, hàng hóa và dòng tiền thực (thông qua đội tàu, vận hành cảng biển, logistics, bảo hiểm, pháp lý và dữ liệu).
Trong khi đó, Hệ sinh thái tài chính IFC đóng vai trò là hệ thống quản lý tập trung các giao dịch phát sinh, kết nối các công cụ tài trợ thương mại, bảo hiểm, thanh toán và phòng ngừa rủi ro. Với cách tiếp cận này, VIFC - HCMC không chỉ là một trung tâm tài chính quốc tế đơn thuần, mà là một hạ tầng chiến lược để nâng cấp vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Lộ trình 3 giai đoạn và bộ đôi "vũ khí" công nghệ đột phá
Tuy nhiên, trên thực tế, ngành hàng hải tại Việt Nam đang đối mặt với một số điểm nghẽn quan trọng về hạ tầng kết nối, dịch vụ tài chính chuyên ngành, cơ chế chính sách, nguồn nhân lực và hệ sinh thái tài chính. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển cảng biển hay mở rộng chuỗi logistics, mà là kiến tạo một hệ sinh thái tài chính hàng hải đồng bộ hơn, kết nối quốc tế tốt hơn. Đây cũng chính là khoảng trống mà IFC cần tham gia giải quyết.
Trước thực trạng đó, ông Hoàng Quốc Long, Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept đề xuất lộ trình phát triển theo ba giai đoạn và giải pháp đột phá.
Giai đoạn đầu (một đến hai năm tới) là giai đoạn xây dựng nền tảng với trọng tâm thiết lập các cấu phần để triển khai sớm như trung tâm dịch vụ một cửa, cơ chế Sandbox, các nền tảng dữ liệu và Blockchain cho tài chính hàng hải.
Giai đoạn tiếp theo (hai đến ba năm tới) - Mở rộng hệ sinh thái: Khi nền tảng ban đầu đã hình thành, IFC cần mở rộng số hóa quy trình, phát triển Quỹ đầu tư hàng hải (hợp tác công tư), hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và Trung tâm vận hành xuất sắc về tài chính hàng hải.
Giai đoạn thứ ba (sau ba năm) - Hoàn thiện và nâng tầm: Khi hệ sinh thái đã củng cố, có thể phát triển quy mô lớn hơn, thành lập sàn giao dịch phái sinh hàng hải và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro.
Để vận hành trơn tru lộ trình này, ông Long nhấn mạnh cần triển khai ngay hai giải pháp đột phá về mặt hạ tầng mềm.
Thứ nhất, cần phát triển nền tảng dữ liệu hàng hải. Một hệ sinh thái tài chính hàng hải hiện đại không thể vận hành nếu thiếu một cơ sở dữ liệu tích hợp, minh bạch và chuẩn hóa. Việc kết nối minh bạch dữ liệu về dòng hàng, đội tàu, giao dịch vận tải, tài sản hàng hải và tài trợ thương mại là điều kiện tiên quyết để đánh giá rủi ro và ra quyết định. Chỉ khi có một nền tảng dữ liệu tin cậy, VIFC-HCMC mới có cơ sở để phát triển các sản phẩm tài chính chuyên biệt như: chỉ số giá, sàn giao dịch, sản phẩm phái sinh, phân tích thị trường...
Thứ hai, xây dựng Sàn giao dịch hàng hải ứng dụng Blockchain. Nếu nền tảng dữ liệu là nơi tập hợp, chuẩn hóa các thông tin giao dịch, bước tiếp theo là phải số hóa giao dịch thực, chứng từ và tự động hóa quy trình thương mại tài chính cho hệ sinh thái tài chính hàng hải. Hiện nay, một trong những điểm nghẽn lớn của ngành là còn phụ thuộc vào nhiều chứng từ giấy, quy trình giao nhận qua nhiều bên, dẫn đến chậm trễ, rủi ro, làm tăng chi phí, kéo dài thời gian xử lý và hạn chế khả năng kết nối của các dịch vụ tài chính.
Vì vậy, nền tảng Blockchain hàng hải được đề xuất nhằm tạo ra một môi trường giao dịch minh bạch, an toàn và có khả năng mở rộng cao. Trên nền tảng đó, các chứng từ thương mại có thể được số hóa, hợp đồng thông minh có thể xử lý giao dịch tự động, thanh toán kỹ thuật số và token hóa tài sản cho doanh nghiệp logistics và tài chính. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu gian lận, mà còn rút ngắn thời gian xử lý giao dịch từ vài ngày xuống còn vài phút, đồng thời giảm áp lực thủ tục và tăng khả năng kết nối dòng tiền và vận động dòng hàng. Lộ trình triển khai cần đi qua các bước gồm xây dựng hạ tầng Blockchain cốt lõi, số hóa và xác thực chứng từ thương mại, phát triển hợp đồng thông minh tích hợp thanh toán và hình thành lớp ứng dụng cho các bên tham gia.
Về phía TP.HCM, ông Nguyễn Công Vinh kỳ vọng hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế sẽ trở thành nền tảng kết nối giữa các ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, doanh nghiệp logistics, hãng tàu và các đối tác quốc tế trong một hệ sinh thái tích hợp, từ đó từng bước nội địa hóa các dịch vụ tài chính hàng hải có giá trị gia tăng cao. Ông Vinh khẳng định TP.HCM luôn đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư thông qua việc thúc đẩy các cơ chế thử nghiệm sandbox, hoàn thiện môi trường pháp lý, phát triển hạ tầng số, nguồn nhân lực chất lượng cao và các mô hình tài chính đổi mới sáng tạo phục vụ cho kinh tế biển và logistics.
Nhận định về lợi thế và tác động của hệ sinh thái tài chính hàng hải đối với TP.HCM, ông Huân cho biết thêm việc phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải sẽ giúp nâng cấp và hoàn thiện chuỗi giá trị hàng hải của Việt Nam, tạo đà tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính. Bên cạnh đó, chiến lược này còn giúp giữ dòng vốn nội địa ở lại, thay vì phải phụ thuộc vào dịch vụ tài chính ở các trung tâm như Singapore hay Hồng Kông.
